HCM - Nha^.n ddi.nh to^?ng ho+.p - Chu+o+ng 9 - Tra^`n Da^n Tie^n va` 'Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? Ti.ch'
rangnguyen
Phong Tra`o Quo^'c Da^n DDo`i Tra? Te^n Saigon tha`nh tha^.t ca'm o+n
Chu+o+ng 9 - Tra^`n Da^n Tie^n va` 'Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t
ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? Ti.ch'
Na(m 1976 ta.i Saigon la^`n dda^`u tie^n xua^'t hie^.n cuo^'n Nhu+~ng su+.
kie^.n li.ch su+? dda?ng CSVN trong ddo' he^'t lo+`i ca tu.ng "va(n ta`i cu?a
Ba'c� (1). 10 na(m sau, na(m 1985, xua^'t hie^.n cuo^'n sa'ch cu?a Ha` Minh
DDu+'c, Ta'c pha^?m va(n ho.c cu?a Ho^` chu? ti.ch, vo+'i ba`i tu+.a cu?a
Nguye^~n Kha'nh Toa`n. �Va(n ta`i� va` �ta'c pha^?m va(n ho.c� ma` ca'c ta'c
gia? no'i dde^'n ddu+o+.c da^~n chu+'ng mo^.t pha^`n ba(`ng cuo^'n Nhu+~ng ma^?u
chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu? ti.ch cu?a ta'c gia? Tra^`n
Da^n Tie^n va` dda~ co' mo^.t ba?n di.ch tie^'ng Pha'p ddu+o+.c gu+?i sang
Mie^'n DDie^.n ngay trong na(m ddo' (2).
Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? Ti.ch do Nxb
Va(n Ho.c Ha` No^.i ta'i ba?n na(m 2001 go^`m 168 trang, kho^ng ghi tho+`i gian
xua^'t ba?n la^`n dda^`u, nhu+ng ba?n lu+u tru+~ o+? thu+ vie^.n Saigon
ddu+o+`ng Ly' Tu+. Tro.ng (Gia Long cu~) ghi xua^'t ba?n la^`n dda^`u na(m 1948.
Ba?n do Nxb Thanh Nie^n ta'i ba?n na(m 2000 ta.i Saigon go^`m 210 trang cu~ng
ghi xua^'t ba?n la^`n dda^`u na(m 1948.
HCM ddu+o+.c ca'c ta'c gia? xu+ng tu.ng nhu+ mo^.t �nha` va(n ho'a lo^~i la.c�,
ngoa`i ti'nh ca'ch �la~nh tu. vi~ dda.i� va` �cha gia` da^n to^.c ki'nh ye^u�.
Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu? ti.ch cu?a
Tra^`n Da^n Tie^n mo+? dda^`u ba(`ng lo+`i ta'c gia? ke^? la.i ly' do da^~n
dde^'n cuo^.c ga(.p go+~ vo+'i HCM va` vie^.c hi`nh tha`nh ta'c pha^?m nhu+ sau:
�Nhie^`u nha` va(n, nha` ba'o VN va` ngoa.i quo^'c muo^'n vie^'t tie^?u su+?
cu?a vi. Chu? Ti.ch nu+o+'c VN Da^n Chu? Co^.ng Ho`a nhu+ng ma~i dde^'n nay
chu+a co' ngu+o+`i na`o tha`nh co^ng. Nguye^n nha^n ra^'t gia?n ddo+n: Chu?
Ti.ch HCM kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' cu?a mi`nh.
Nga`y 2 tha'ng 9 na(m 1945, la^`n dda^`u tie^n to^i tro^ng tha^'y Ho^` Chu?
Ti.ch. DDo' la` mo^.t nga`y li.ch su+?. Nga`y ho^m a^'y, ddu+'ng tru+o+'c ra^'t
ddo^ng qua^`n chu'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t, Ho^` Chu? Ti.ch trang nghie^m
ddo.c ba?n Tuye^n Ngo^n DDo^.c La^.p cu?a nu+o+'c VN Da^n Chu? Co^.ng Ho`a.
Nga`y thu+' hai, to^i vie^'t thu+ xin phe'p ddu+o+.c ga(.p Ho^` Chu? Ti.ch. Ngay
chie^`u ho^m a^'y, to^i ra^'t sung su+o+'ng tie^'p ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i cu?a
Ho^` Chu? Ti.ch vie^'t nhu+ the^' na`y: �Nga`y mai 7 gio+` 30 mo+`i chu' dde^'n.
Ky' te^n: HCM�
Thu+ tra? lo+`i cho'ng, no^.i dung gia?n ddo+n va` gio+` he.n ga(.p so+'m
khie^'n to^i ra^'t ba(n khoa(n.
Sa'ng nga`y mo^`ng 4 tha'ng 9, 7 gio+` 25, to^i dde^'n dinh Chu? Ti.ch. DDu'ng 7
gio+` 30 mo^.t ngu+o+`i thanh nie^n dde^'n pho`ng kha'ch, le^~ phe'p no'i vo+'i
to^i: �Ho^` Chu? Ti.ch ddang ddo+.i anh o+? pho`ng la`m vie^.c�..... To^i
bu+o+'c va`o pho`ng ki'nh ca^?n cha`o. Chu? Ti.ch ddu+'ng da^.y ba('t tay to^i
va` mo+`i ngo^`i tru+o+'c ba`n la`m vie^.c. Tru+o+'c he^'t, Ngu+o+`i ho?i tha(m
su+'c kho?e cu?a tha^`y me. to^i va` sau mo+'i no'i: �To^i co' the^? giu'p chu'
vie^.c gi` na`o?� To^i no'i ro~ mu.c ddi'ch cu?a to^i. Chu? Ti.ch chu' y' nghe.
Sau khi to^i no'i xong, Ngu+o+`i cu+o+`i va` dda'p:
- Tie^?u su+?. DDa^'y la` mo^.t y' kie^'n hay. Nhu+ng hie^.n nay co`n nhie^`u
vie^.c ca^`n thie^'t ho+n. Ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?. Sau
ta'm mu+o+i na(m no^ le^., nu+o+'c ta bi. ta`n pha', ba^y gio+` chu'ng ta pha?i
xa^y du+.ng la.i. Chu'ng ta ne^n la`m nhu+~ng co^ng vie^.c he^'t su+'c ca^`n
ki'p ddi dda~! Co`n tie^?u su+? cu?a to^i.... thong tha? se~ no'i dde^'n!
To^i nhu+ cha.m pha?i mo^.t bu+'c tu+o+`ng. Nhu+ng to^i kho^ng tha^'t vo.ng.
Ve^` sau, to^i dda(.t ke^' hoa.ch kha'c... nghi~a la` ho?i nhu+~ng ngu+o+`i
tru+o+'c kia, trong mo^.t tho+`i gian na`o ddo', dda~ tru+.c tie^'p hoa(.c gia'n
tie^'p bie^'t Ho^` Chu? Ti.ch, kho^ng cu+' ngu+o+`i ddo' la` ngu+o+`i VN hay
ngu+o+`i ngoa.i quo^'c dde^? la^'y ta`i lie^.u vie^'t tie^?u su+?. Phu+o+ng
pha'p na`y ra^'t kho' kha(n va` ca^`n nhie^`u tho+`i gio+` nhu+ng may ra thi`
tha`nh co^ng. Cuo^'i cu`ng ke^'t qua? chu+'ng to? ra(`ng ca'ch a^'y la` ddu'ng.
To^i theo phu+o+ng pha'p a^'y, sau hai na(m la`m vie^.c, cuo^'i cu`ng co' kha'
ta`i lie^.u dde^? vie^'t mo^.t i't chuye^.n ve^` Ho^` Chu? Ti.ch. (3)
Ta'c gia? kho^ng no'i ro~ ba(`ng ca'ch na`o nhu+ng dda~ ga(.p ddu+o+.c i't
nha^'t 7 ngu+o+`i go^`m mo^.t nha` tri' thu+'c o+? Saigon te^n Le^, mo^.t o^ng
te^n Mai o+? Ha?i Pho`ng, mo^.t o^ng te^n Da^n o+? Nha Trang, mo^.t o^ng te^n
Bo^'n co' bie^.t danh Bo^'n Se.o o+? Quy`nh La^m, mo^.t o^ng te^n Thanh va`
mo^.t o^ng te^n Nam o+? Vinh, mo^.t o^ng kho^ng ro~ te^n tu+`ng quen "o^ng
Nguye^~n� o+? Paris. Ba?y ngu+o+`i na`y cung ca^'p cho ta'c gia? nhu+~ng gi` ho.
bie^'t ve^` mo^.t ngu+o+`i ma` ho. ca?m phu.c ngay la^`n dda^`u ga(.p go+~, du`
ngu+o+`i ddo' chi? la` cha`ng trai tro^i gia.t giu+~a Saigon, mo^.t anh Ba que^
mu`a la`m phu. be^'p du+o+'i mo^.t con ta`u hoa(.c mo^.t ngu+o+`i va^'t va?
va^.t lo^.n vo+'i cuo^.c so^'ng...
Ta'c gia? cho bie^'t �to^i chi? ghi che'p ca^?n tha^.n nhu+~ng ma^?u chuye^.n
giu+~ nguye^n nhu+ the^'. Va` dda^y la` mo^.t tie^?u su+? trung tha`nh, ddu'ng
dda('n, sinh ddo^.ng, kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t.� (4)
Nha` tri' thu+'c Saigon ke^?: �To^i ga(.p mo^.t thanh nie^n o+? Trung Bo^. va`o
Saigon... Chu'ng to^i la^.p tu+'c tro+? ne^n ddo^i ba.n tha^n. Sau i't ho^m, anh
ddo^.t nhie^n ho?i to^i:
- Anh Le^, anh co' ye^u nu+o+'c kho^ng?
To^i nga.c nhie^n dda'p:
- Ta^'t nhie^n co' chu+'!
- To^i muo^'n ddi ra ngoa`i, xem nu+o+'c Pha'p va` ca'c nu+o+'c kha'c. Sau khi
xem xe't ho. la`m nhu+ the^' na`o, to^i se~ tro+? ve^` giu'p ddo^`ng ba`o chu'ng
ta. Anh muo^'n ddi vo+'i to^i kho^ng?
O^ng Le^ kho^ng da'm ddi nhu+ng sau na`y ddu+o+.c bie^'t �ngu+o+`i thanh nie^n
ye^u nu+o+'c dda^`y nhie^.t huye^'t a^'y la` cu. Nguye^~n A'i Quo^'c, la` Ho^`
Chu? Ti.ch cu?a chu'ng ta nga`y nay� (5)
O^ng Mai, nha^n vie^n cu~ tre^n mo^.t ta`u Pha'p, ke^?: �Nha` be^'p lo a(n cho
ba?y, ta'm tra(m ngu+o+`i ca? nha^n vie^n va` ha`nh kha'ch. Co' nhie^`u ca'i
cha?o ba(`ng ddo^`ng lo+'n va` na(.ng qua', dde^'n no^~i anh Ba pha?i ke'o le^
tre^n sa`n... Anh Ba me^.t lu+?. Nhu+ng khi chu'ng to^i nghi? hoa(.c dda'nh
ba`i, anh Ba ddo.c hay vie^'t dde^'n 11 gio+` hoa(.c nu+?a dde^m...Ca'i gi`
ddo^'i vo+'i anh Ba cu~ng mo+'i, anh pha?i ho.c ta^'t ca?. Vi' du. mo+'i dda^`u
anh kho^ng a(n ddu+o+.c ba'nh mi` va` bo+. A(n xu'p thi` anh du`ng ni~a� (6)
O^ng Da^n co' mo^.t tho+`i gian cu`ng anh Ba la`m thue^ cho mo^.t gia ddi`nh o+?
be^n Pha'p tu+` ba mu+o+i na(m tru+o+'c, cho bie^'t nho+` anh Ba khuye^'n khi'ch
ho.c chu+~ quo^'c ngu+~ ne^n mo+'i bie^'t ddo.c bie^'t vie^'t. Lu'c ga(.p ta'c
gia?, o^ng Da^n kho^ng he^` bie^'t anh Ba chi'nh la` Chu? Ti.ch HCM nhu+ng trong
nha` o^ng cha^n dung Ho^` Chu? Ti.ch treo tre^n ba`n tho+` giu+~a nhu+~ng bi`nh
hoa, bi`nh hu+o+ng, dde`n ne^'n vi` o^ng la` thu? quy~ cu?a Vie^.t Minh ddi.a
phu+o+ng va` la` ngu+o+`i tin ra(`ng kho^ng the^? co' VN ma` kho^ng co' Vie^.t
Minh. (7)
O^ng Bo^'n cho bie^'t co' lu'c la`m chung vo+'i anh Ba tre^n mo^.t con ta`u va`
khen anh Ba ra^'t to^'t vo+'i mo.i ngu+o+`i, kho^ng bao gio+` ca~i co. vo+'i ai
... kho^ng bao gio+` uo^'ng ru+o+.u. (8)
O^ng Nam tru+o+'c la`m cho mo^.t tie^.m a(n ta.i Lua^n DDo^n, ga(.p anh Ba o+?
pho`ng lau chu`i thi`a, ni~a va` ddu+o+.c anh Ba cho bie^'t mu.c ddi'ch sang Anh
la` dde^? ho.c tie^'ng Anh. No'i chung, o^ng Nam bie^'t anh Ba la` mo^.t
ngu+o+`i ham ho.c, can dda?m, say me^ ca'ch ma.ng nhu+ng kho^ng bie^'t gi` the^m
ve^` anh Ba sau khi anh ro+`i nu+o+'c Anh tro+? la.i Pha'p.
Ta'c gia? Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p: �Mo^.t ngu+o+`i quen �o^ng Nguye^~n�
o+? Paris dda~ cho chu'ng to^i nhie^`u ta`i lie^.u ra^'t quy' ba'u. O^ng na`y
dda~ no'i vo+'i chu'ng to^i nhu+ sau: "Lu'c a^'y o^ng Nguye^~n la` mo^.t
ngu+o+`i ye^u nu+o+'c quye^'t ta^m hy sinh ta^'t ca? vi` to^? quo^'c; nhu+ng
o^ng Nguye^~n lu'c ddo' ra^'t i't hie^?u ve^` chi'nh tri., kho^ng bie^'t the^'
na`o la` Co^ng Ho^.i, the^' na`o la` ba~i co^ng va` the^' na`o la` chi'nh
dda?ng" (9)
Ho+n 20 trang ke^' tie^'p ddu+o+.c da`nh ke^? hoa.t ddo^.ng cu?a HCM ta.i Pha'p
tu+` vie^.c tham gia dda?ng Xa~ Ho^.i Pha'p, vie^.c ho.c nghe^` a?nh, vie^.c
vie^'t ba'o to+'i vie^.c ta'n tha`nh gia nha^.p DDe^. Tam Quo^'c Te^' ta.i dda.i
ho^.i Tours ne^n bi. ma^.t tha'm Pha'p theo do~i. Tre^n tu+`ng do`ng chu+~, ta'c
gia? Tra^`n Da^n Tie^n kho^ng ngu+`ng ca ngo+.i tinh tha^`n vi` da^n, vi`
nu+o+'c cu?a o^ng Nguye^~n dde^? ddi to+'i ke^'t lua^.n: "Co' the^? no'i la`
o^ng Nguye^~n suo^'t nga`y nghi~ to+'i to^? quo^'c va` suo^'t dde^m mo+ dde^'n
to^? quo^'c mi`nh.� (10)
To+'i dda^y, Tra^`n Da^n Tie^n thu' nha^.n bi. ma^'t da^'u vi` o^ng Nguye^~n
bie^.t ti'ch, nhu+ng ke^? tie^'p la` sau ddo' kho^ng la^u may ma('n ga(.p mo^.t
ngu+o+`i ba.n Pha'p ne^n la.i ddu+o+.c nghe ke^? ve^` giai ddoa.n o^ng Nguye^~n
o+? be^n Nga. Tra^`n Da^n Tie^n ghi la.i la` Lenin tu+` tra^`n hai nga`y
tru+o+'c khi o^ng Nguye^~n dde^'n Nga. DDa^y la` ddie^`u khie^'n o^ng Nguye^~n
su+?ng so^'t, nhu+ng o^ng va^~n tie^'p tu.c o+? la.i xem xe't nu+o+'c Nga.
�O^ng chu' y' nha^'t dde^'n che^' ddo^. xa~ ho^.i cu?a nu+o+'c Nga. O+? dda^y
mo.i ngu+o+`i ra su+'c ho.c ta^.p, nghie^n cu+'u dde^? tie^'n bo^.. Chi'nh phu?
thi` giu'p ddo+~ khuye^'n khi'ch nha^n da^n ho.c ta^.p. O+? dda^u cu~ng tha^'y
tru+o+`ng ho.c. Ca'c nha` ma'y dde^`u co' lo+'p ho.c, o+? dda^y con em tho+.
thuye^`n co' the^? ho.c nghe^`... dde^? tro+? ne^n ky~ su+... DDa^y la` mo^.t
che^' ddo^. ra^'t hay.
Trong no^ng tru+o+`ng ta^.p the^?, mo.i ngu+o+`i la`m chung va` chia sa?n pha^?m
theo co^ng la`m cu?a mo^~i ngu+o+`i. Co' mo^.t so^' no^ng tru+o+`ng ta^.p the^?
ra^'t gia`u ma` ngu+o+`i ta go.i la` no^ng tru+o+`ng trie^.u phu'. Nhu+~ng no^ng
tru+o+`ng na`y co' tru+o+`ng ho.c so+ ca^'p va` trung ca^'p, thu+ vie^.n, nha`
chie^'u bo'ng, sa^n va^.n ddo^.ng, nha` thu+o+ng, pho`ng nghie^n cu+'u no^ng
nghie^.p, no+i chu+~a ma'y mo'c vv... Nhu+~ng no^ng tru+o+`ng na`y dda~ bie^'n
tha`nh nhu+~ng tha`nh pho^' nho?. Nhu+~ng ngu+o+`i ddau o^'m ddu+o+.c sa(n so'c
kho^ng ma^'t tie^`n. DDa^y cu~ng la` mo^.t ddie^`u o^ng Nguye^~n he^'t su+'c
phu.c... Vi` o^ng Nguye^~n ra^'t ye^u tre? con ne^n o^ng nghie^n cu+'u ky~ va^'n
dde^` nhi ddo^`ng o+? Lie^n Xo^.
Lu'c mo+'i dde?, mo^~i ddu+'a tre? ddu+o+.c giu'p tie^`n may qua^`n a'o,
ddu+o+.c uo^'ng su+~a lo.c trong chi'n tha'ng kho^ng ma^'t tie^`n. Mo^~i tua^`n
tha^`y thuo^'c dde^'n tha(m nhie^`u la^`n... Nhu+~ng ddu+'a tre? ngoa`i chi'n
tha'ng co' the^? gu+?i o+? nhu+~ng vu+o+`n tre?, co' tha^`y thuo^'c cha(m
so'c... Co' the^? gu+?i tre? va`o vu+o+`n cho dde^'n ta'm tuo^?i. DDe^'n ta'm
tuo^?i, tre? em ba('t dda^`u ddi ho.c. Ho.c sinh mo^~i buo^?i sa'ng ddu+o+.c
mo^.t bu+~a a(n uo^'ng kho^ng ma^'t tie^`n. Ngoa`i tru+o+`ng ho.c thi` co'
ddo^.i thie^'u nhi cha(m so'c ca'c em... No'i to'm la.i, ca'i gi` to^'t nha^'t
dde^`u dde^? da`nh cho tre? em. Ne^'u nu+o+'c Nga chu+a pha?i la` thie^n
ddu+o+`ng cho ta^'t ca? mo.i ngu+o+`i thi` nu+o+'c Nga dda~ la` thie^n ddu+o+`ng
cu?a tre? con ...� (11)
Ca?nh so^'ng thie^n ddu+o+`ng cu?a nu+o+'c Nga kho^ng la`m cho o^ng Nguye^~n
que^n to^? quo^'c VN. Do ddo', "O^ng Nguye^~n ti`m ddu+o+`ng qua Ta`u dde^? ve^`
nu+o+'c. Mu.c ddi'ch cu?a o^ng tro+? ve^` nu+o+'c la` dde^? truye^`n ba' ly'
tu+o+?ng ma` o^ng dda~ ho.c o+? Pha'p: tu+. do, bi`nh dda(?ng, ba'c a'i�. (12)
Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p:"Ba^y gio+` o^ng Nguye^~n o+? Ta`u, o^ng ba('t
dda^`u ddi ba'n ba'o va` thuo^'c la' dde^? so^'ng... DDo.c qua?ng ca'o tre^n
to+` Qua?ng Cha^u Nha^.t Ba'o, o^ng ti`m dde^'n la`m phie^n di.ch cho o^ng
Borodin, co^' va^'n chi'nh tri. cu?a ba'c si~ To^n Da^.t Tie^n va` chi'nh phu?
Qua?ng Cha^u. O^ng di.ch nhu+~ng to+` ba'o Ta`u ra tie^'ng Anh. O^ng dde^? he^'t
ta^m lu+.c nghie^n cu+'u chi'nh tri. Ta`u...Vu+`a nghie^n cu+'u vu+`a la`m
vie^.c dde^? kie^'m so^'ng, o^ng Nguye^~n va^~n ra su+'c la`m vie^.c cho to^?
quo^'c mi`nh. O^ng ba('t dda^`u to^? chu+'c ddo^`ng ba`o Vie^.t kie^`u o+? Ta`u.
To^? chu+'c na`y go.i la` Ho^.i VN Thanh Nie^n Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Chi'...
DDu+o+.c su+. co^.ng ta'c cu?a dda?ng CS Ta`u, o^ng Nguye^~n to^? chu+'c ho^.i
Lie^n Hie^.p ca'c Da^n To^.c bi. a'p bu+'c A' DDo^ng... Hoa.t ddo^.ng cu?a ho^.i
Thanh Nie^n Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Chi' ba('t dda^`u lan va`o trong nu+o+'c... O^ng
Nguye^~n mo+? nhu+~ng lo+'p dda`o ta.o ca'n bo^. o+? Qua?ng Cha^u. Nhu+~ng thanh
nie^n VN pha^`n lo+'n la` ho.c sinh tro^'n ra du+. nhu+~ng lo+'p na`y dde^? ho.c
la`m ca'ch ma.ng, ho.c ca'ch hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t. Ho.c xong ho. la.i bi'
ma^.t ve^` nu+o+'c truye^`n ba' ly' lua^.n gia?i pho'ng da^n to^.c va` to^?
chu+'c nha^n da^n... Chi'nh phu? Qua?ng Cha^u tro+? tha`nh Chi'nh phu? cu?a
toa`n Ta`u va` do+`i dde^'n Nam Kinh. Quo^'c Da^n dda?ng pha?n ddo^.ng ba('t
dda^`u khu?ng bo^' dda?ng CS va` co^ng no^ng. Ma(.c da^`u o^ng Nguye^~n chi?
chuye^n chu' dde^'n phong tra`o VN, chi'nh phu? Quo^'c Da^n dda?ng nghi ngo+`
o^ng va` muo^'n a'm ha.i o^ng. Mo^.t la^`n nu+~a, o^ng la.i ma^'t ti'ch. (13)
Tuy nhie^n, Tra^`n Da^n Tie^n va^~n ti`m ra o^ng Nguye^~n dda~ chuye^?n sang
Xie^m (Tha'i Lan), tie^'p tu.c hoa.t ddo^.ng tuye^n truye^`n cho ca'ch ma.ng
gia?i pho'ng cho^'ng a'p bu+'c, cho^'ng bo'c lo^.t. Tra^`n Da^n Tie^n co`n ghi
la.i nhie^`u giai thoa.i ve^` vie^.c da^n chu'ng ta.i Xie^m ye^u me^'n va` che
cho+? cho o^ng Nguye^~n thoa't kho?i su+. truy lu`ng cu?a ma^.t tha'm Pha'p.
Ro^`i Tra^`n Da^n Tie^n cho bie^'t o^ng Nguye^~n la.i tro+? ve^` Ta`u dde^?
thu+.c hie^.n mo^.t tha`nh ti'ch dda(.c bie^.t la` ho+.p nha^'t dda?ng Ta^n
Vie^.t va` hai nho'm cu?a Ho^.i Thanh Nie^n Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Chi' tha`nh
mo^.t to^? chu+'c chung vo+'i chi'nh cu+o+ng go^`m 4 ddie^?m la` da^n to^.c
ddo^.c la^.p, nha^n da^n tu+. do, da^n chu'ng ha.nh phu'c, tie^'n to+'i chu?
nghi~a xa~ ho^.i. Tra^`n Da^n Tie^n ke^? la.i mo^.t ca'ch lu+?ng lo+ ra(`ng to^?
chu+'c na`y co' the^? go.i la` Ho^.i Thanh Nie^n Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Chi' nhu+
tru+o+'c hoa(.c dda?ng CS nhu+ nga`y nay (14) cu~ng ddu+o+.c, nhu+ng nha^'n
ma.nh la` lu'c ddo' �bo.n dde^' quo^'c bi.a dda(.t ra(`ng nhu+~ng ngu+o+`i ca'ch
ma.ng ddo' la` tay sai cu?a DDe^. Tam Quo^'c Te^', cu?a Lie^n Xo^... DDe^'
quo^'c Anh cho ra(`ng o^ng Nguye^~n la` tay sai cu?a Lie^n Xo^. Vi` va^.y
nhu+~ng nha` ca^`m quye^`n Anh cu~ng cho o^ng la` ke? thu` so^' mo^.t va` co^'
ba('t cho ddu+o+.c o^ng.� (15) Do ddo', o^ng Nguye^~n la.i bi. nha` ca^`m
quye^`n Anh ta.i Hong Kong ba('t giu+~ va` sau nho+` su+. can thie^.p cu?a mo^.t
lua^.t su+ to^'t bu.ng ngu+o+`i Anh mo+'i ddu+o+.c tha. Tra^`n Da^n Tie^n da`nh
nhie^`u trang ke^? ve^` nhu+~ng nga`y o^ng Nguye^~n bi. giu+~ ta.i Hong Kong cho
dde^'n khi ddu+o+.c tha? ra va` la.i ma^'t ti'ch. Theo Tra^`n Da^n Tie^n, trong
tho+`i gian ma^'t ti'ch na`y cu?a o^ng Nguye^~n, dda?ng CS DDo^ng Du+o+ng dda~
trie^.u ta^.p dda.i ho^.i ky` I, pha't ddo^.ng phong tra`o DDo^ng Du+o+ng dda.i
ho^.i, to^? chu+'c nhie^`u cuo^.c ba~i co^ng, bie^?u ti`nh tua^`n ha`nh o+? ca'c
tha`nh pho^' lo+'n trong nu+o+'c...
The^' ro^`i dda.i chie^'n the^' gio+'i bu`ng no^? va` sau khi qua^n Nha^.t tra`n
va`o VN, mo^.t bie^'n co^' xa^?y ra qua lo+`i ke^? cu?a Tra^`n Da^n Tie^n nhu+
sau:�La^.p tu+'c mo^.t lo+`i ke^u go.i vang do^.i kha('p nu+o+'c VN: Nha^n da^n
ta ha~y ddu+'ng ve^` phi'a ddo^`ng minh! DDa'nh dduo^?i Nha^.t, Pha'p, tie^~u
tru+` Vie^.t gian! DDa^'u tranh cho ddo^.c la^.p To^? Quo^'c! Ngu+o+`i VN,
chu'ng ta ha~y ddoa`n ke^'t la.i!�
DDo' la` lo+`i ke^u go.i cu?a VN DDo^.c La^.p DDo^`ng Minh hay Vie^.t Minh
tha'ng 5 na(m 1941. Chu+o+ng tri`nh cu?a Vie^.t Minh ra^'t gia?n ddo+n va` ro~
ra`ng. Mo.i ngu+o+`i VN dde^`u hie^?u chu+o+ng tri`nh ddo', thu+`a nha^.n va`
u?ng ho^. chu+o+ng tri`nh ddo', vi` va^.y Vie^.t Minh pha't trie^?n ra^'t
cho'ng, ma(.c da^`u bi. khu?ng bo^' ga('t gao. Phong tra`o na`y do o^ng Nguye^~n
ddu+'ng dda^`u�. (16)
Tra^`n Da^n Tie^n mo^ ta? ti`nh ca?nh so^'ng cu?a ngu+o+`i da^n VN trong tho+`i
ky` na`y vo^ cu`ng khu?ng khie^'p do thu+.c da^n Pha'p co^' su+'c dda`n a'p
phong tra`o Vie^.t Minh: �Su+. dda`n a'p cu?a Pha'p he^'t su+'c ta`n ba.o,
nhie^`u la`ng bi. ddo^'t. Ha`ng va.n ngu+o+`i bi. che^'t. Ha`ng tra(m cu. gia`,
dda`n ba`, tre? con bi. xuye^n da^y the'p qua ba`n tay, qua ba('p cha^n, tro'i
la.i vo+'i nhau va` bi. qua(?ng xuo^'ng bie^?n. O+? nhie^`u no+i kha'c, bo.n
Pha'p ba('t ngu+o+`i lo^.t tra^`n, ba('t tu+. dda`o huye^.t cho^n so^'ng ho. ...
DDe^? dda'nh la.c hu+o+'ng bo.n ma^.t tha'm, o^ng Nguye^~n la^'y te^n HCM. Va`
tu+` ddo', ngu+o+`i ta go.i o^ng Nguye^~n la` cu. Ho^`�. (17)
Vo+'i te^n mo+'i, HCM tro+? qua Ta`u va` bi. ba('t giu+~, nhu+ng ta'c gia?
Tra^`n Da^n Tie^n cho ra(`ng HCM coi nhe. tu` dda^`y qua ma^'y do`ng ghi: �Mo^.t
ngu+o+`i ba.n ho?i Cu.:�DDo+`i tu` dda^`y o+? Que^' La^m, cu. tha^'y nhu+ the^'
na`o?�Cu. Ho^` cu+o+`i no'i: �Nha('c la.i la`m gi` chuye^.n cu~!�... Va` ghi
the^m chi tie^'t: �Trong nha` tu` na`y, cu. Ho^` ddu+o+.c bie^'t Lie^~u Cha^u
co' to^? chu+'c VN Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Minh Ho^.i. Cu. ddu+o+.c bie^'t ra(`ng
mi`nh bi. ca^`m tu` la^u ho+n nu+~a vi` ngu+o+`i ta nghi Cu. sang Ta`u dde^?
pha' to^? chu+'c ddo'�. Ro^`i Tra^`n Da^n Tie^n ke^?: �Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Minh
Ho^.i co' hai la~nh tu. la` Tru+o+ng Bo^.i Co^ng va` Nguye^~n Ha?i Tha^`n, ca?
hai dde^`u dda~ o+? Ta`u tu+` bo^'n mu+o+i na(m nay. Tru+o+ng Bo^.i Co^ng ddo'ng
quan na(m, la`m vie^.c trong qua^n ddo^.i Quo^'c Da^n dda?ng. Tru+o+'c kia
Tru+o+ng tra'nh lie^n la.c vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i ddo^`ng hu+o+ng va` kho^ng
tham gia mo^.t phong tra`o ca'ch ma.ng na`o. Nguye^~n Ha?i Tha^`n ga^`n ba?y
mu+o+i tuo^?i, dda~ que^n he^'t tie^'ng VN. Nguye^~n Ha?i Tha^`n sang Ta`u na(m
1905 vo+'i cu. Phan Bo^.i Cha^u. Cu. Phan dda~ ro+`i bo? Nguye^~n Ha?i Tha^`n
tu+` nhu+~ng nga`y dda^`u. Tu+` dda^'y Nguye^~n Ha?i Tha^`n la`m nghe^` xem so^'
tu+? vi dde^? kie^'m a(n va` nuo^i vo+. con. Nho+` nghe^` na`y, Nguye^~n Ha?i
Tha^`n quen bie^'t nhie^`u quan la.i Ta`u. Cu~ng nhu+ Tru+o+ng Bo^.i Co^ng,
Nguye^~n Ha?i Tha^`n kho^ng hoa.t ddo^.ng gi`. Nhu+ng sau khi cu. Phan ma^'t,
Nguye^~n Ha?i Tha^`n tu+. nha^.n la` ngu+o+`i thu+`a ke^' cu?a cu.. Tru+o+ng va`
Nguye^~n tranh nhau la`m la~nh tu.� (18)
Theo Tra^`n Da^n Tie^n, lu'c ddo' chi? co`n khoa?ng mo^.t tra(m ngu+o+`i cu?a VN
Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Minh Ho^.i ta.i Qua?ng Ta^y va` HCM dda~ ddu+a mo^.t so^'
cu`ng ve^` nu+o+'c.
Ve^` phong tra`o Vie^.t Minh thi` Tra^`n Da^n Tie^n ke^? Pha'p-Nha^.t tuye^n
truye^`n a^`m i~, no'i Vie^.t Minh la` CS, nha^.n chi? thi. va` tie^`n ba.c cu?a
Ma.c Tu+ Khoa vv...Nha^.t-Pha'p ca`ng vu kho^'ng thi` Vie^.t Minh ca`ng ddu+o+.c
nha^n da^n thu+o+ng ye^u u?ng ho^. (19)
Co`n ve^` HCM thi` Tra^`n Da^n Tie^n ke^?: �Nha^n da^n mong ddo+.i cu. HCM.
Ma(.c da^`u ddang o^'m, cu. Ho^` quye^'t ddi.nh ve^` vo+'i nha^n da^n thu?
ddo^...(20) DDo^'i vo+'i Ha` No^.i, nga`y mo^`ng 2 tha'ng 9 kho^ng nhu+~ng la`
mo^.t nga`y ve? vang cu?a DDo^.c La^.p ma` co`n la` mo^.t nga`y dda'ng ye^u vi`
nga`y ho^m ddo' la^`n dda^`u tie^n thu? ddo^ Ha` No^.i ddu+o+.c �ma('t tha^'y�
ngu+o+`i con ye^u quy' nha^'t cu?a da^n to^.c VN ... Nhu+ng ca?m ddo^.ng ho+n
ca? la` khi nha^n da^n tha^'y chu? ti.ch HCM dde^'n, ngu+o+`i ma` nha^n da^n
ha(`ng ye^u me^'n, kha^m phu.c va` ki'nh tro.ng va` la^`n dda^`u tie^n nha^n
da^n mo+'i ddu+o+.c tha^'y...nha^n da^n nha^.n tha^'y chu? ti.ch gia?n di.,
tha^n ma^.t nhu+ mo^.t ngu+o+`i cha hie^`n ve^` vo+'i dda'm con. Tu+` xa to^i
tha^'y Chu? Ti.ch HCM. Chu? Ti.ch ddo^.i mu~ va?i dda~ nga? ma`u va`ng vi` mu+a
gio', ddi mo^.t ddo^i de'p cao su, ma(.c mo^.t bo^. qua^`n a'o kaki... Khi Chu?
Ti.ch ba('t dda^`u ddo.c ba?n Tuye^n Ngo^n DDo^.c La^.p gio.ng sang sa?ng cu?a
Chu? Ti.ch co`n nha('c la.i ru+`ng nu'i xa xa(m, chie^'n tranh du ki'ch. DDo.c
xong mo^.t ddoa.n va` giu+~a tie^'ng vo^~ tay, tie^'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t,
Chu? Ti.ch no'i:�To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro~ kho^ng?� Ca^u ho?i gia?n ddo+n
na`y la`m tie^u tan ta^'t ca? nhu+~ng ca'i gi` co`n xa ca'ch giu+~a Chu? Ti.ch
va` nha^n da^n va` la`m tha`nh mo^.t mo^'i ti`nh tha('m thie^'t ke^'t cha(.t
la~nh tu. va` qua^`n chu'ng. Vo+'i ca^u ho?i la. lu`ng na`y, kho^ng mo^.t ai
ngo+` Chu? Ti.ch HCM dda~ tru+` bo? ta^'t ca? le^~ tie^'t, ta^'t ca? hi`nh
thu+'c. Chu? Ti.ch tro+? tha`nh �Cha Ho^`� cu?a da^n to^.c VN�. (21)
Va` Tra^`n Da^n Tie^n tie^'p tu.c ke^? ve^` vie^.c nha^n da^n VN ye^u ki'nh
HCM:�Nha^n da^n VN muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t, nghe theo lo+`i Ho^` Chu? Ti.ch
vi` ho. hoa`n toa`n tin tu+o+?ng o+? Ho^` Chu? Ti.ch, ho. hoa`n toa`n ki'nh ye^u
Ho^` Chu? Ti.ch. Kho^ng co' gi` so sa'nh ddu+o+.c vo+'i lo`ng da^n VN ki'nh
me^'n tin tu+o+?ng la~nh tu. HCM...Nhie^`u nha` ba'o va` ngu+o+`i ngoa.i quo^'c
ra^'t nga.c nhie^n tru+o+'c lo`ng ki'nh ye^u cu?a nha^n da^n VN ddo^'i vo+'i vi.
Cha gia` HCM... Ho^` Chu? Ti.ch ddu+o+.c nha^n da^n ye^u me^'n la` do lo`ng ye^u
nu+o+'c, ye^u nha^n da^n cu?a Ho^` Chu? Ti.ch ... Ho^` Chu? Ti.ch ddu+o+.c nha^n
da^n ye^u me^'n la` do lo`ng hy sinh va` lo`ng nha^n tu+` cu?a Ngu+o+`i... Chu?
ti.ch kho^ng bao gio+` nghi~ dde^'n mi`nh. Ngu+o+`i chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i
kha'c, nghi~ dde^'n nha^n da^n... (22) Mo.i ngu+o+`i ki'nh me^'n Ho^` chu?
ti.ch, nha^'t la` thanh nie^n va` nhi ddo^`ng. O+? ngoa`i ma(.t tra^.n khi xung
phong ca'c chie^'n si~ ho^ lo+'n: Vi` to^? quo^'c, vi` Ba'c Ho^` tie^'n le^n!
Vi` Ba'c Ho^` ma` nhu+~ng ngu+o+`i lao ddo^.ng trong nha` ma'y va` tre^n ddo^`ng
ruo^.ng ta(ng the^m na(ng sua^'t. DDo^'i vo+'i nhi ddo^`ng te^n ba'c Ho^` nhu+
la` mo^.t ngu+o+`i me. hie^`n. Chi? nha('c dde^'n te^n Ba'c la` ca'c em tro+?
ne^n ngoan ngoa~n... Nha^n da^n go.i chu? ti.ch la` Cha Gia` cu?a da^n to^.c,
vi` Ho^` chu? ti.ch la` ngu+o+`i con trung tha`nh nha^'t cu?a To^? Quo^'c VN�.
(23)
Trang cuo^'i cu`ng, Tra^`n Da^n Tie^n vie^'t:
�Chu'ng to^i kho^ng co' tham vo.ng vie^'t mo^.t quye^?n tie^?u su+? cu?a Ho^`
Chu? Ti.ch. Chu'ng to^i chi? mong quye^?n truye^.n na`y giu'p ddo^`ng ba`o
bie^'t va`i ma^?u chuye^.n cu?a vi. la~nh tu. dda~ xa^y du+.ng ne^n nu+o+'c VN
Da^n Chu? Co^.ng Ho`a. Tha^n the^' cu?a Ho^` Chu? Ti.ch ga('n lie^`n vo+'i su+.
nghie^.p ca'ch ma.ng VN va` su+. hoa.t ddo^.ng cu?a ca'c chie^'n si~ va` cu?a
qua^`n chu'ng. DDi.a ba`n hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? Ti.ch bao la, trong
nu+o+'c co', ngoa`i nu+o+'c co'. Thu+o+`ng la.i pha?i hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t,
khi a^?n, khi hie^.n ra^'t kho' theo do~i ma` Ho^` Chu? Ti.ch thi` i't khi
muo^'n no'i ve^` mi`nh. Chu'ng to^i pha?i co^ng phu ba('t mo^'i ngu+o+`i na`y
sang ngu+o+`i kha'c.Chu'ng to^i pha?i du+.a va`o mo^.t so^' ca'c ddo^`ng chi'
thu+o+`ng ddu+o+.c ga^`n gu~i Ho^` Chu? Ti.ch. Ca'c ddo^`ng chi' na`y thi?nh
thoa?ng, ti`nh co+` trong nhu+~ng gio+` nghi? ngo+i sau co^ng ta'c hay trong
nhu+~ng lu'c ddi ddu+o+`ng ddu+o+.c nghe Ho^` Chu? Ti.ch ke^? cho i't ma^?u
chuye^.n trong ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ngu+o+`i. Tre^n co+ so+? ddo', chu'ng
to^i ma.nh da.n vie^'t ra ta^.p sa'ch nho? na`y thua^.t la.i va`i chuye^.n ve^`
Ho^` Chu? Ti.ch cho dde^'n nga`y Toa`n Quo^'c Kha'ng Chie^'n. Chuye^.n cu?a Ho^`
Chu? Ti.ch trong va` sau tho+`i ky` kha'ng chie^'n mong nhie^`u anh chi. em
chu'ng ta se~ tie^'p tu.c vie^'t the^m�. (24)
Cho dde^'n na(m 1976, ngu+o+`i ddo.c chi? bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n la` mo^.t
ca^y bu't dda~ bo? nhie^`u co^ng phu su+u ta^`m ta`i lie^.u ve^` mo^.t nha`
ca'ch ma.ng lo^~i la.c, mo^.t ngu+o+`i ye^u nu+o+'c, ye^u da^n, mo^.t ngu+o+`i
luo^n que^n mi`nh, mo^.t ngu+o+`i nha^n tu+` chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i kha'c,
mo^.t ngu+o+`i gia?n di. trong sa'ng, ngu+o+`i con u+u tu' duy nha^'t cu?a da^n
to^.c va` cu~ng la` ngu+o+`i ddu+o+.c nha^n da^n suy to^n la` cha gia` da^n
to^.c, mo^.t ngu+o+`i ma` tre? con chi? nghe nha('c dde^'n te^n dda~ la^.p tu+'c
tro+? tha`nh ngoan ngoa~n...Con ngu+o+`i ddo' la` la~nh tu. HCM ma` Tra^`n Da^n
Tie^n cho bie^'t dda~ pha?i bo? ra hai na(m ti`m nhie^`u mo^'i da^y mo+'i ghi
la.i ddu+o+.c mo^.t ba?n tie^?u su+?. Tra^`n Da^n Tie^n tu+. dda'nh gia' ba?n
tie^?u su+? la` trung tha`nh, ddu'ng dda('n, sinh ddo^.ng, kho^ng the^u de^.t,
kho^ng ba`y dda(.t. Theo Tra^`n Da^n Tie^n, so+? di~ pha?i co^ng phu va` ma^'t
nhie^`u tho+`i gian ti`m hie^?u nhu+ va^.y vi` HCM dda~ tu+` cho^'i kho^ng chi.u
ke^? cho Tra^`n Da^n Tie^n bie^'t tie^?u su+? cu?a mi`nh do hie^.n nay co`n
nhie^`u vie^.c ca^`n thie^'t ho+n. Ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i
kho^?...Chu'ng ta ne^n la`m nhu+~ng co^ng vie^.c he^'t su+'c ca^`n ki'p ddi
dda~! Co`n tie^?u su+? cu?a to^i ... thong tha? se~ no'i dde^'n!
Na(m 1976, dda?ng va` Nha` Nu+o+'c CSVN co^ng bo^' Tra^`n Da^n Tie^n kho^ng
pha?i ngu+o+`i na`o kha'c ma` chi? la` bu't hie^.u cu?a HCM. Su+. xa'c nha^.n
nha('m mu.c ddi'ch ta.o ne't ha`o quang mo+'i cho HCM la` ngoa`i ta`i dda^'u
tranh co`n co' ca? va(n ta`i va` co' the^m mo^.t ta'c pha^?m va(n ho.c la`
Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? ti.ch.
Nhu+ng su+. xa'c nha^.n cu~ng cho tha^'y tu+` 1948 to+'i 1976, nhu+~ng ngu+o+`i
ti`m hie^?u ve^` cuo^.c ddo+`i va` con ngu+o+`i HCM o+? ca? trong la^~n ngoa`i
nu+o+'c dda~ bi. xo? mu~i ba(`ng mo^.t tro` bi.p. Suo^'t 28 na(m, ngu+o+`i da^n
trong nu+o+'c va` nhie^`u ngu+o+`i ca^`m bu't o+? kha('p no+i dda~ du+.a kho^ng
i't va`o nhu+~ng ma^?u chuye^.n cu?a Tra^`n Da^n Tie^n khi dda'nh gia' con
ngu+o+`i HCM. Cho dde^'n na(m 2000, Duiker co`n la^.p la.i vie^.c ca^.u be'
Nguye^~n Ta^'t Tha`nh tha^'y ro~ ddu+o+`ng lo^'i dda^'u tranh cu?a ca'c nha`
ca'ch ma.ng tie^`n bo^'i la` sai la^`m ne^n tu+` cho^'i lo+`i mo+`i xua^'t
ngoa.i cu?a cu. Phan Bo^.i Cha^u. Chi tie^'t na`y do Tra^`n Da^n Tie^n ne^u ngay
pha^`n dda^`u sa'ch dde^? la`m tie^`n dde^` cho vie^.c tu+. ti`m ddu+o+`ng cu+'u
nu+o+'c cu?a HCM. Nhie^`u ta'c gia? dda~ du+.a va`o die^~n ta? cu?a Tra^`n Da^n
Tie^n dde^? cho ra(`ng toa`n the^? da^n chu'ng VN he^'t su+'c ki'nh ye^u Ho^`
Chu? Ti.ch, luo^n xu+ng tu.ng Ho^` Chu? Ti.ch la` Cha Ho^`, la` Cha gia` da^n
to^.c. Bernard Fall co`n no'i HCM ra^'t gia?n di., khie^m to^'n ne^n kho^ng
chi.u nha^.n lo+`i xu+ng tu.ng na`y ma` chi? nha^.n mi`nh la` Ba'c Ho^`, trong
khi Halberstam qua? quye^'t HCM kho^ng he^` ma('c chu+'ng be^.nh su`ng ba'i ca'
nha^n nhu+ mo.i la~nh tu. kha'c. A?nh hu+o+?ng ro~ ne't nha^'t ma` Nhu+~ng ma^?u
chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` Chu? Ti.ch lu+u la.i la` ta'c
ddo^.ng ddo^'i vo+'i su+. xa'c ddi.nh ly' tu+o+?ng cu?a HCM.
Su+. dde^` cao lo`ng ye^u nu+o+'c va` bo^i xo'a mo^'i lie^n he^. vo+'i DDe^. Tam
Quo^'c Te^' cu?a HCM trong cuo^'n sa'ch khie^'n ngay nhu+~ng ngu+o+`i bie^'t ro~
HCM su`ng ti'n chu? nghi~a CS cu~ng ddi to+'i ke^'t lua^.n lu+?ng lo+ kie^?u
Lacouture hay Sainteny ra(`ng ddo' la` mo^.t ngu+o+`i lu+o+~ng die^.n, nu+?a
quo^'c gia, nu+?a CS. Ta^'t nhie^n, a?nh hu+o+?ng cu?a cuo^'n sa'ch ddo^'i vo+'i
ngu+o+`i chu+a co' di.p nha^.n thu+'c sa^u sa't ve^` chu? nghi~a CS nhu+ ca'c
dda'm ddo^ng dda.i chu'ng se~ ra^'t de^~ da`ng ddu+a to+'i vie^.c no'i theo
Halberstam ra(`ng HCM la` mo^.t nha` a'i quo^'c vi~ dda.i cu?a VN.
Co' the^? co' mo^.t tha('c ma('c la` ba(`ng ca'ch na`o cuo^'n sa'ch ky' te^n
Tra^`n Da^n Tie^n ddu+o+.c pho^? ca^.p to+'i mu+'c ddo'? Tru+o+'c he^'t, Pierre
Brocheux cho bie^'t cuo^'n sa'ch dda~ co' ba?n di.ch Pha'p Ngu+~ ngay tu+` na(m
1948, sau ddo' la` ba?n di.ch Anh Ngu+~ va` nhie^`u thu+' tie^'ng kha'c. Ngay
trong tru+o+`ng ho+.p ca'c ba?n di.ch na`y chi? ddu+o+.c mo^.t hai ngu+o+`i
bie^'t, a?nh hu+o+?ng cuo^'n sa'ch va^~n de^~ da`ng truye^`n xa qua ca'ch la`m
vie^.c cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ca^`m bu't, khi a?nh hu+o+?ng cuo^'n sa'ch ta'c
ddo^.ng va`o chi? va`i ta'c gia? tho^i. Chi? ca^`n mo^.t lo+`i vi' von cu?a P.J
Honey ra(`ng HCM co' mo^.t pha^`n ti'nh ca'ch cu?a Gandhi la^.p tu+'c co' su+.
la^.p la.i cu?a Bernard Fall ra(`ng HCM bo^.c tru+.c gio^'ng Gandhi va` sau ddo'
Halberstam qua? quye^'t HCM la` mo^.t pha^`n Gandhi... Vo+'i cu`ng cung ca'ch
ddo', ca'i hi`nh a?nh do HCM tu+. to^ ve~ qua do`ng chu+~ �nha^n da^n go.i Ho^`
Chu? Ti.ch la` Cha Gia` cu?a Da^n To^.c� dda~ ddu+o+.c truye^`n nha('c dde^?
bie^'n da^`n tha`nh hi`nh a?nh thu+.c la` ddie^`u kho^ng dda'ng nga.c nhie^n.
Ne^'u ba?o su+. vie^.c dda~ ddu+o+.c kie^?m chu+'ng ba(`ng ca?nh huo^'ng nha`
ngu+o+`i da^n na`o ta.i mie^`n Ba('c cu~ng treo a?nh HCM, co' no+i da^n chu'ng
co`n tho+` HCM nhu+ mo^.t vi. tha^`n thi` cu~ng kho^ng the^? que^n ra(`ng na(m
1948 la` lu'c HCM ta.o ra ca'i hi`nh a?nh mi`nh la` Cha gia` da^n to^.c chi?
mo+'i ca'ch ca'i nga`y HCM pha?i ra tru+o+'c co^ng chu'ng kho'c lo'c bie^.n
ba.ch mi`nh kho^ng he^` ba'n nu+o+'c chu+a dda^`y 24 tha'ng.
Nhu+ the^', ne^'u ngu+o+`i da^n co' to^n su`ng va` go.i HCM la` Cha gia` da^n
to^.c thi` ddo' chi? la` ke^'t qua? cu?a mo^.t no^~ lu+.c da('t da^~n, uo^'n
na('n tha^.m chi' cu+o+~ng ba'ch nhie^`u na(m, tu+` 1948 ve^` sau, chu+' kho^ng
pha?n a?nh ti`nh ca?m thu+.c su+. cu?a toa`n the^? da^n chu'ng ddo^'i vo+'i HCM,
i't nha^'t la` va`o na(m 1948 - chu+a ke^? khi HCM ngo^`i vie^'t sa'ch chi?
mo+'i o+? khoa?ng giu+~a hoa(.c cuo^'i na(m 1947.
Lu'c ddo' chi? duy nha^'t co' mo^.t ngu+o+`i nghi~ dde^'n ma^'y chu+~ Cha gia`
da^n to^.c va` ddo'ng vai ngu+o+`i kha'c dde^? xu+ng tu.ng mi`nh ba(`ng danh
hie^.u a^'y la` HCM. Lu'c ddo' cu~ng chi? duy nha^'t co' mo^.t ngu+o+`i la` HCM
die^~n ta? HCM go^`m ddu? mo.i ddu+'c ti'nh tuye^.t vo+`i nhu+ cha^n tha`nh,
ngay tha(?ng, hy sinh, nha^n a'i, ye^u nu+o+'c, thu+o+ng da^n... va` du`ng
tie^'ng NGU+O+`I vie^'t hoa mo^~i khi nha('c dde^'n mi`nh dde^? to? su+. to^n
ki'nh tuye^.t ddo^'i.
Thu+.c ra, 6 na(m sau ca'i tho+`i ddie^?m ma` HCM tu+. die^~n ta? mi`nh ddu+o+.c
toa`n da^n coi la` Cha gia` da^n to^.c, thu+.c te^' dda~ no'i le^n mo^.t ca'ch
cu. the^? tha'i ddo^. cu?a ngu+o+`i da^n ddo^'i vo+'i HCM ba(`ng su+. tra.ng
ho+n mo^.t trie^.u ngu+o+`i bo? xo'm la`ng, sa?n nghie^.p ra ddi, khi mie^`n
Ba('c dda(.t du+o+'i su+. la~nh dda.o cu?a HCM. Ho+n mo^.t trie^.u ddu+'a con
cha^'p nha^.n ddu+o+ng dda^`u vo+'i ca? ca'i che^'t dde^? ti`m ca'ch xa la'nh
Cha gia` cha('c cha('n la` mo^.t su+. kie^.n ca^`n nhi`n to+'i khi kie^?m
chu+'ng thu+.c cha^'t ca'i ti`nh giu+~a cha va` con ma` ngu+o+`i ta nha('c
to+'i.
Va`, co' le~ cu~ng ca^`n kie^?m chu+'ng vo+'i ngay ca? nhu+~ng ddu+'a con co`n
tie^'p tu.c o+? la.i mie^`n Ba('c coi trong ddo' co' bao nhie^u pha^`n tra(m
ddang nuo^i mong u+o+'c ddu+o+.c ra ddi hoa(.c thoa't kho?i su+. la~nh dda.o
cu?a Cha gia`! Ha~y hi`nh dung lu'c HCM ve~ ra ca?nh mi`nh khuye^n mo^.t
ngu+o+`i muo^'n vie^'t tie^?u su+? cu?a mi`nh ra(`ng �hie^.n nay co`n nhie^`u
vie^.c ca^`n thie^'t ho+n. Ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?...Chu'ng
ta ne^n la`m nhu+~ng co^ng vie^.c he^'t su+'c ca^`n ki'p ddi dda~! Co`n tie^?u
su+? cu?a to^i ... thong tha? se~ no'i dde^'n! cu~ng chi'nh la` lu'c HCM ddang
ngo^`i vie^'t tie^?u su+? cu?a mi`nh va` ghi ddu'ng do`ng chu+~ ddo'! Ca'i
tha^.t va` ca'i gia? trong lo+`i no'i cu?a HCM o+? dda^y kho^ng co`n ca^`n ba`n
to+'i va` ca'n ca^n cu~ng ro~ ra`ng nghie^ng ve^` phi'a na`o, giu+~a vie^.c
vie^'t tie^?u su+? cu?a HCM vo+'i vie^.c HCM ddang quan ta^m dde^'n su+. ddo'i
kho^? cu?a ddo^`ng ba`o.
Du` va^.y, Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu? ti.ch
ro~ ra`ng dda~ co' ta'c ddo^.ng da('t da^~n du+ lua^.n ra^'t lo+'n. Ga^`n nhu+
ca'c ta'c gia? sau na`y o+? ca? trong la^~n ngoa`i nu+o+'c khi pha'c ho.a con
ngu+o+`i HCM dde^`u kho^ng qua kho?i ca'i khung do HCM dda~ du+.ng le^n cho
hi`nh a?nh cu?a mi`nh.
Cu~ng co' the^? ke^? tho+`i ddie^?m cuo^'n sa'ch ra ma('t dda~ ddo'ng go'p ra^'t
nhie^`u va`o vie^.c ta.o a?nh hu+o+?ng. Na(m 1948, HCM chu+a ddu+o+.c du+ lua^.n
quo^'c te^' lu+u ta^m nhie^`u, chu+a he^` co' ta`i lie^.u no'i ve^` HCM ne^n
cuo^'n sa'ch tro+? tha`nh ca^`n thie^'t cho nhu+~ng ngu+o+`i muo^'n ti`m hie^?u,
khi vai tro` HCM tro+? ne^n quan tro.ng ho+n tre^n ba`n co+` quo^'c te^' va`o
dda^`u tha^.p nie^n 1950. Co' the^? ba?o cuo^'n sa'ch chi'nh la` ta`i lie^.u duy
nha^'t va`o lu'c ddo' no'i ve^` nha^n va^.t HCM, nha^'t la` ta'c gia? cuo^'n
sa'ch dda~ cho bie^'t pha?i da`nh suo^'t hai na(m su+u ta^`m ta`i lie^.u, ga(.p
go+~ ca'c chu+'ng nha^n va` ba?o dda?m ghi nha^.n mo^.t ca'ch trung thu+.c,
kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t.
No^.i dung sa'ch kho^ng chi? dde^` cao con ngu+o+`i HCM ma` co`n co^' xo'a mo+`
ti'nh cha^'t CS cu?a HCM va` dda(.c bie^.t nha('m trie^.t ha. mo.i to^? chu+'c
va` nha^n va^.t dda^'u tranh ye^u nu+o+'c thuo+? ddo'.
Hoa`ng Hoa Tha'm va` nghi~a qua^n Ye^n The^' bi. coi la` na(.ng co^'t ca'ch
phong kie^'n.
Phan Chu Trinh bi. coi la` sai la^`m do chi? ye^u ca^`u ngu+o+`i Pha'p thu+.c
hie^.n ca?i lu+o+ng.
Phan Bo^.i Cha^u bi. coi la` �ddu+a ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c beo cu+?a sau�
vi` du+.a va`o Nha^.t.
VN Quo^'c Da^n dda?ng bi. che^ la` kho^ng co' chi'nh cu+o+ng ro~ ra`ng, chi? lo
to^? chu+'c dda'm binh si~ VN trong qua^n ddo^.i thuo^.c ddi.a Pha'p dde^? ba.o
ddo^.ng.
VN Ca'ch Ma.ng DDo^`ng Minh Ho^.i bi. che^ la` theo Quo^'c Da^n dda?ng Trung
Hoa...
Ve^` ca'c nha^n va^.t dda^'u tranh nhu+ Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng
Tam, Vu~ Ho^`ng Khanh... thi` HCM vie^'t: "DDo^'i vo+'i bo.n na`y, nha^n da^n
ra^'t khinh bi?. Nguo+`i ta ho?i ta.i sao la.i dde^? cho ha.ng ngu+o+`i na`y o+?
trong Quo^'c Ho^.i dda^`u tie^n cu?a nu+o+'c VN? DDa^y la` mo^.t su+. nhu.c nha~
cho che^' ddo^. da^n chu? mo+'i vv... Ho^` chu? ti.ch ra^'t hie^?u lo`ng tu+'c
to^'i cu?a nha^n da^n ddo^'i vo+'i ca'c "nghi. vie^n� na`y. Ho^` chu? ti.ch
gia?i thi'ch cho nha^n da^n mo^.t ca'ch ra^'t gia?n ddo+n. Chu? ti.ch no'i:
Muo^'n gio^`ng khoai gio^`ng lu'a, ngu+o+`i ta pha?i du`ng pha^n. Muo^'n ddi
dde^'n da^n chu? ddo^i khi chu'ng ta pha?i la`m nhu+~ng vie^.c chu'ng ta kho^ng
vui lo`ng la`m.� (25)
Trong khi ddo', HCM dda(.c bie^.t dde^` cao mi`nh lie^n tu.c hoa.t ddo^.ng
dda^'u tranh, nhu+ng bo? qua ta^'t ca? nhu+~ng hoa.t ddo^.ng lie^n he^. vo+'i
Quo^'c Te^' CS, kho^ng nha('c to+'i nhu+~ng ba`i ba'o tu+`ng vie^'t ve^` Lenin,
kho^ng nha('c to+'i vai tro` phu. ta' cho Borodin o+? Qua?ng Cha^u, kho^ng
nha('c to+'i nhu+~ng co^ng ta'c to^? chu+'c tuye^n truye^`n nha^.n la~nh tu+`
Pavel Mif va` Hilaire Noulens, kho^ng nha('c to+'i tho+`i gian la` Thie^'u Ta'
Ho^` Quang trong Ba't Lo^. Qua^n Trung Co^.ng, tha^.m chi' co`n la`m nhu+ kho^ng
di'nh to+'i vie^.c tha`nh la^.p dda?ng CS DDo^ng Du+o+ng va` phong tra`o Xo^
Vie^'t Nghe^. Ti~nh 1929-1930...
HCM co`n nhie^`u la^`n ba`i ba'c bo.n dde^' quo^'c bi.a dda(.t ra(`ng nhu+~ng
ngu+o+`i ca'ch ma.ng la` tay sai cu?a DDe^. Tam Quo^'c Te^'... DDe^' quo^'c Anh
cho ra(`ng o^ng Nguye^~n la` tay sai cu?a Lie^n Xo^... Pha'p-Nha^.t tuye^n
truye^`n a^`m i~ Vie^.t Minh la` CS, nha^.n chi? thi., tie^`n ba.c cu?a Ma.c Tu+
Khoa vv...
Ca'c su+. vie^.c vu+`a ke^? cho tha^'y gi`? Tru+o+'c he^'t, co' ba ddie^`u lie^n
he^. dde^'n cuo^'n sa'ch ca^`n lu+u y':
- Thu+' nha^'t, la` Chu? Ti.ch Nu+o+'c, Chu? Ti.ch dda?ng giu+~a lu'c chie^'n
tranh kho^'c lie^.t, sao HCM la.i da`nh tho+`i gio+` la`m mo^.t vie^.c ma`
nhie^`u ngu+o+`i, trong so^' co' Vu~ Thu+ Hie^n, cho la` ngo+' nga^?n va`
thu+`a? Co' tha^.t la` thu+`a kho^ng?
- Thu+' hai, HCM muo^'n pho^? bie^'n cuo^'n sa'ch mo^.t ca'ch kha^?n ca^'p (ngay
sau khi vu+`a vie^'t xong, co' the^? la` cuo^'i na(m 1947) va` ro^.ng ra~i ra
kha('p the^' gio+'i.
- Thu+' ba, HCM gia^'u nhe.m mo.i da^'u ve^'t dde^? kho^ng ai bie^'t chi'nh
mi`nh la` ta'c gia?. Ngay ngu+o+`i tha^n ca^.n be^n ca.nh HCM co' le~ cu~ng
kho^ng ma^'y ai bie^'t, co`n ngu+o+`i bie^'t cha('c cha('n dda~ nha^.n le^.nh
kho^ng ddu+o+.c tie^'t lo^..
Lu'c a^'y, chie^'n tranh ddang die^~n ra kho^'c lie^.t vo+'i u+u the^' nghie^ng
ve^` phi'a Pha'p. Vie^.t Minh bi. dda^?y lui o+? nhie^`u no+i, HCM va` chi'nh
phu? cu?a o^ng pha?i chui lu?i trong vu`ng nu'i ru+`ng Vie^.t Ba('c.Du+ a^m
pha?n ddo^'i trong qua^`n chu'ng chu+a du+'t ve^` ba?n Hie^.p U+o+'c So+ Bo^.
6-3-1946 ma` ca'c dda?ng pha'i quo^'c gia buo^.c to^.i HCM nhu+o+.ng bo^. qua'
dda'ng do cha^'p nha^.n cho qua^n Pha'p va`o mie^`n Ba('c.
Quan tro.ng ho+n la` du+ lua^.n chi'nh gio+'i My~ kho^ng thua^.n lo+.i cho HCM
nhu+ cuo^'i na(m 1945. HCM kho^ng co`n ddu+o+.c nhi`n nhu+ mo^.t ngu+o+`i ye^u
nu+o+'c ma` tro+? tha`nh ngu+o+`i ddu+o+.c Lie^n Xo^ du`ng dde^? ba`nh tru+o+'ng
the^' lu+.c o+? vu`ng DDo^ng Nam A'. Quan tro.ng ho+n nu+~a la` lu'c a^'y Pha'p
co' y' xoay chie^`u cuo^.c chie^'n sang hu+o+'ng nga(n cha(.n su+. ba`nh
tru+o+'ng cu?a chu? nghi~a CS va` va^'n dde^` cho^'ng Co^.ng dda~ ddu+o+.c
dda(.t la.i trong du+ lua^.n o+? nhie^`u no+i, ke^? ca? vu`ng Pha'p chie^'m
ddo'ng la^~n vu`ng kha'ng chie^'n. Trong cuo^'n sa'ch, HCM dda~ nha('c dde^'n y'
hu+o+'ng na`y cu?a Pha'p qua ddoa.n no'i ve^` hoa.t ddo^.ng cu?a Bolaert giu+~a
na(m 1947, muo^'n to^? chu+'c �ma(.t tra^.n quo^'c gia� dde^? cho^'ng la.i
chi'nh phu? HCM. (26) Trong khi ddo', chu? tru+o+ng die^.t ca'c pha^`n tu+?
ddo^'i la^.p ma` HCM va` CSVN theo dduo^?i tu+` na(m 1945 khie^'n ddang nhen
nhu'm la.i nhie^`u to^? chu+'c cho^'ng Co^.ng o+? kha('p hai mie^`n Nam - Ba('c.
Khung ca?nh chung ddo' cu?a ti`nh hi`nh chi'nh tri., qua^n su+. cho tha^'y HCM
la^m the^' he^'t su+'c kho' kha(n vo+'i mu+'c ddo^. bi. dde do.a na(.ng ne^`.
DDie^?m tu+.a duy nha^'t co' the^? giu'p vu+o+.t thoa't nguy co+ la` chie^u ba`i
da^n to^.c ye^u nu+o+'c. Vo+'i chie^u ba`i na`y, HCM se~ giu+~ ddu+o+.c ti'nh
cha^'t chi'nh nghi~a kha'ng chie^'n cho^'ng xa^m lu+o+.c dde^? du+.a va`o su+.
u?ng ho^. ti'ch cu+.c cu?a mo.i ta^`ng lo+'p da^n chu'ng ha(`ng khao kha't
gia`nh la.i chu? quye^`n quo^'c gia tu+` bao nhie^u na(m qua. Cu~ng vo+'i chie^u
ba`i na`y, HCM se~ ddo^`ng ho'a ddu+o+.c va`o ha`ng ngu~ da^n to^.c ye^u nu+o+'c
va` co' the^? nha^.n ddu+o+.c su+. ho^~ tro+. cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ye^u
chuo^.ng co^ng ba(`ng tre^n kha('p the^' gio+'i ha^`u ta.o mo^.t du+ lua^.n
chi'nh tri. ddu? ga^y kho' kha(n cho ca'c no^~ lu+.c qua^n su+. cu?a Pha'p ta.i
VN.
Cu`ng vo+'i vie^.c cu?ng co^' chie^u ba`i na`y, HCM he^'t lo+`i ma.t sa't
nhu+~ng ngu+o+`i quo^'c gia ye^u nu+o+'c. DDa^y chi'nh la` ngo.n ddo`n vu+`a
tru+.c tie^'p ca?n pha' vu+`a tru+.c tie^'p ta^'n co^ng va`o a?nh hu+o+?ng su+.
chuye^?n hu+o+'ng cuo^.c chie^'n cu?a Pha'p tre^n ca? hai ma(.t tra^.n quo^'c
no^.i va` quo^'c ngoa.i. Ca'c nha^n va^.t quo^'c gia bi. bo^i ba'c lie^n tu.c
la` tham tie^`n, lu+u manh, ma^.t tha'm cho Pha'p - Nha^.t se~ kho' kha(n trong
vie^.c thu hu't su+. u?ng ho^. cu?a da^n chu'ng, trong khi de^~ da`ng bi. du+
lua^.n quo^'c te^' nhi`n nhu+ mo^.t thu+' bu` nhi`n tay sai cho Pha'p tie^'n
ha`nh cuo^.c chie^'n xa^m lu+o+.c VN.
To'm la.i, HCM dda~ dda(.t va`o cuo^'n sa'ch mu.c ddi'ch tuye^n truye^`n chi'nh
nghi~a cho cuo^.c chie^'n do mi`nh ddang la~nh dda.o dde^? tranh thu? nha^n
ta^m. Pha?i ba(`ng mo.i ca'ch cho nha^n da^n trong nu+o+'c va` du+ lua^.n the^'
gio+'i tha^'y lu+.c lu+o+.ng Vie^.t Minh chie^'n dda^'u vi` chu? nghi~a da^n
to^.c chu+' kho^ng vi` chu? nghi~a CS va` tha^'y HCM ddu+o+.c nha^n da^n kha('p
nu+o+'c tuye^.t ddo^'i tin tu+o+?ng, ki'nh ye^u, suy to^n nhu+ vi. cha gia` da^n
to^.c.
Cho ne^n HCM kho^ng the^? kho^ng vie^'t cuo^'n sa'ch tre^n, kho^ng the^? cha^.m
tre^~ trong vie^.c pho^? bie^'n cuo^'n sa'ch ddi kha('p no+i va` ta^'t nhie^n
kho^ng the^? cho ai bie^'t chi'nh mi`nh la` ta'c gia?.
DDa(.t cuo^'n sa'ch va`o khung ca?nh ti`nh hi`nh ddo', ngu+o+`i ddo.c kho^ng
co`n ba^.n ta^m nhie^`u ve^` vie^.c ddo^'i chie^'u xem lo+`i no'i na`o cu?a HCM
dda~ tra'i ngu+o+.c ha(?n vo+'i thu+.c te^' va` mu+'c ddo^. gian do^'i cao to+'i
dda^u. Sainteny tu+`ng co' mo^.t nha^.n xe't ra^'t sa('c be'n ve^` HCM: �Khi
mu+u ti'nh cu?a o^ng ta hay ddo^`ng chi' cu?a o^ng ta, hoa(.c chi'nh ba?n tha^n
o^ng ta bi. dde do.a, o^ng ta se~ kho^ng do du+. du`ng nhu+~ng ca'ch ta`n ba.o.
Ve^` phu+o+ng die^.n na`y, o^ng ta hoa`n toa`n thuo^.c ve^` ca'i thu+' cha^u A'
qua' nhie^`u ma^u thua^~n, o+? ddo' ngu+o+`i ta a'p du.ng nhu+~ng hi`nh thu+'c
tra ta^'n cu+.c hi`nh tinh vi nha^'t tie^'p theo nhu+~ng nghi thu+'c xa~ giao
ra^'t u+ ngo.t nga`o�.
Khi nhi`n HCM nhu+ ca'ch nhi`n cu?a Sainteny thi` kho^ng the^? mo^ ta? HCM
ba(`ng nhu+~ng ddu+o+`ng ne't va` ma`u sa('c ma` chi'nh HCM dda~ go+.i ra
tru+o+'c ma('t mo.i ngu+o+`i va` cu~ng cha(?ng ca^`n pha^n ti'ch ve^` nhu+~ng
ma`u sa('c ddo'.
Co' the^? no'i Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu?
ti.ch la` mo^.t kie^.t ta'c ve^` tuye^n truye^`n chi'nh tri.. Kie^.t ta'c tuye^n
truye^`n na`y dda~ ddu+a HCM le^n dda`i quang vinh, dda~ giu'p HCM co' the^?
dda'nh tha('ng ke? thu` ma.nh ho+n ga^'p bo^.i ve^` ma(.t qua^n su+.. Nho+` co'
no' toa`n da^n mo+'i lao mi`nh va`o lu+?a dda.n dde^? ba?o to^`n quye^`n lu+.c
cho HCM ma` cu+' nghi~ mi`nh ddang chie^'n dda^'u vi` to^? quo^'c. Nho+` co'
no', nhie^`u ngu+o+`i ca^`m bu't o+? kha('p no+i mo+'i la^`m tu+o+?ng vie^.c
cho^'ng Co^.ng chi? la` chie^u ba`i cho ca'c cu+o+`ng quo^'c tie^'n ha`nh
nhu+~ng cuo^.c chie^'n phi nghi~a nha('m xa^m lu+o+.c ca'c nu+o+'c nhu+o+.c
tie^?u, va` vi` the^', dda~ tu+. cho.n ca'i su+' ma.ng ddu+'ng ra be^nh vu+.c
cho HCM va` CSVN.
Nhu+ng, su+. co' ma(.t cu?a cuo^'n sa'ch dda~ ddu? cho tha^'y HCM kho^ng bao
gio+` la` mo^.t ngu+o+`i bo^.c tru+.c, tha(?ng tha('n, cha^n tha`nh, ddo^`ng
tho+`i ca`ng kho' the^? tin HCM la` mo^.t ngu+o+`i ye^u nu+o+'c, thu+o+ng da^n
nhu+ nhu+~ng lo+`i tu+. die^~n ta?. HCM chi? cho tha^'y quye^'t ta^m ba?o to^`n
quye^`n lu+.c dde^? tie^'p tu.c theo dduo^?i tham vo.ng cu?a mi`nh ba(`ng mo.i
thu? ddoa.n xa?o tra', gia?o hoa.t, ma(.c ti`nh ddo^?i tra('ng thay dden, no'i
kho^ng tha`nh co', lu+o+`ng ga.t ta^'t ca? nhu+~ng ngu+o+`i ngay tha(?ng tre^n
kha('p the^' gio+'i va` nha^~n ta^m khai tha'c xu+o+ng ma'u ddo^`ng ba`o ba(`ng
nhu+~ng ddie^`u ngu.y ta.o ve^` ba?n tha^n.
Cuo^'n sa'ch dda~ ddo'ng he^'t vai tro` cu?a no' trong vie^.c giu'p HCM phu.ng
su+. ly' tu+o+?ng cu?a o^ng ta. Nhu+ng cuo^'n sa'ch cu~ng go'p pha^`n quan
tro.ng dde^? pha'c ho.a tro.n ve.n cha^n tu+o+'ng HCM ma` Sainteny dda~ die^~n
ta? la` ke? sa(~n sa`ng su+? du.ng nhu+~ng cu+.c hi`nh tra ta^'n tinh vi nha^'t
tie^'p theo nhu+~ng nghi thu+'c xa~ giao he^'t su+'c ngo.t nga`o.
Chu' thi'ch
Chu+o+ng 9
(01) Nhu+~ng su+. kie^.n li.ch su+? dda?ng CSVN - tr. 672
(02) Theo Pierre Brocheux trong Ho Chi Minh, na(m 1948 o^ng Ho^` dda~ trao ba?n
di.ch tie^'ng Pha'p cu?a cuo^'n sa'ch tre^n cho mo^.t nha^n vie^n phu. tra'ch
pho`ng tho^ng tin to`a dda.i su+' CSVN o+? Ngu+o+~ng Quang, Mie^'n DDie^.n dde^?
di.ch ra tie^'ng Anh va` ca'c thu+' tie^'ng kha'c. Nha^n vie^n na`y te^n Hoa`ng
Nguye^n.
(03)-(04)-(05)-(06)-(07)-(08)-(09)-(10) SDDD tr. 5-6, 18, 11-12, 14-15, 18, 24,
35, 53
(11)-(12)-(13)-(14)-(15)-(16)-(17) SDDD tr. 64-68, 69, 69-74, 86, 89, 102-103,
103-105
(18) SDDD tr. 107-109 : Theo Hoa`ng Va(n Hoan trong Gio.t Nu+o+'c Trong Bie^?n
Ca? thi` khoa?ng 1940, Hoan thu+o+`ng bi' ma^.t ga(.p HCM o+? bie^.n su+. xu+'
Ba't Lo^. Qua^n dde^? ba`n co^ng vie^.c. HCM nha('c ne^n mu+o+.n danh nghi~a
Vie^.t Minh theo te^n go.i ta('t VN DDo^.c La^.p DDo^`ng Minh Ho^.i cu?a cu.
Ho^` Ho.c La~m va` cu. Nguye^~n Ha?i Tha^`n dde^? du+.a va`o ddo' ma` hoa.t
ddo^.ng. O+? dda^y HCM la.i vie^'t nhu+ mi`nh kho^ng he^` hay bie^'t gi` ve^`
hoa.t ddo^.ng cu?a Nguye^~n Ha?i Tha^`n, trong khi ca'i ma(.t tra^.n ma` HCM
to^? chu+'c o+? Pac Bo' va`o tha'ng 5-1941 cu~ng mang te^n Vie^.t Minh va`
ddu+o+.c gia?i thi'ch la` te^n ta('t cu?a VN DDo^.c La^.p DDo^`ng Minh
(19)-(20)-(21)-(22)-(23)-(24)-(25)-(26) SDDD tr. 110, 122, 130-133, 162,
165-166, 167, 141, 160.
(co`n tie^'p)