Chuye^. n tu` 'ca?i ta. o' : Giu+~a mo^. t cha(. ng ddu+o+`ng
rangnguyen
Nga`y gia? tu+` Nhu+-Xua^n Thanh-Ho'a , khi va^?y tay cha`o vu`ng dda^'t no+i
anh em tu` tra?i qua mo^. t na(m kho^? a?i bie^`n bie^. t , ai cu~ng kho^ng
kho?i nga^. m ngu`i khi nghi~ dde^'n nhu+~ng ngu+o+`i ba. n ddi co' ve^` kho^ng
ddang na(`m la. i no+`i vu`ng nu'i ru+`ng hoang-vu , la. nh le~o na^`y. Nu'i
ru+`ng ba. t nga`n nha^'p nho^ du+o+'i ta^`m nhi`n lu'c mo+'i dde^'n vang vo. ng
ma~i tie^'ng chim ke^u vu+o+. n hu' nay dda~ tro+? tha`nh nhu+~ng vu`ng dda^'t
khai hoang ma`u mo+~ uo^'n lu+o+. ng cha^. p chu`ng ddu+o+. c tra?i ro^. ng va`
no^'i ke^'t tu+` vi. tri' ca'c tra. i tu` T1, T2, T3, T4, T5.
Co' ba ngu+o+`i che^'t tha?m o+? la. i: Anh Tra^`n Hu+~u Lu+. c, Nguye^~n Di va`
Bu`i ba(ng Bim. Nghie^. t-nga~ nha^'t cho ba ca'i che^'t la` mo^. t ngu+o+`i
che^'t giu+~a tro+`i la` anh Bim vi` u+'c qua', ha^. n qua' dda~ tu+. mi`nh
treo co^? che^'t tre^n ca`nh ca^y de? phi'a sau tra. i. Ca'i che^'t thu+' hai
la` anh Di lu'c ba(ng so^ng mo^. t mi`nh va`o sa'ng so+'m thi` bi. co'ng do
ddo'i la. nh, ma^'t giu+~a nu+o+'c va` ca'i che^'t thu+' ba la` lu'c anh Lu+. c,
thie^'u tho^'n qua' a(n pha?i ma^. t co'c la(n ra che^'t lie^`n tre^n dda^'t
ru+`ng Thanh Ho'a.
DDa^'t, Nu+o+'c, Tro+`i�o^ng cha mi`nh da. y con pha?i ky. hu'y. Cuo^. c
chie^'n cho^'ng Co. ng sa?n xa^m lu+o+. c cu~ng vi` gi`n giu+~ , ba?o ve^.
vu`ng dda^'t nu+o+'c, tro+`i. . cho mie^`n Nam tha^n ye^u. Nay ca'c anh ra ddi
, ve^` no+i kho^ng thu` ha^. n, kho^ng muo^. n phie^`n, tu` nha^n nhi`n la. i
mi`nh, dda^u dda^y cu~ng toa`n la` anh li'nh bo^. , anh li'nh thu?y hay anh
li'nh tro+`i, dde^? la`m sao kho^ng kho?i xo't xa khi pha?i bo? la. i ddo^`ng
ddo^. i mi`nh ma` cha('c la` kho^ng an gia^'c nghi`n thu ddu+o+. c du+o+'i cha^n
nu'i Nhu+ Xua^n no+i mu`a ddo^ng la. nh dde^'n ghe^ ngu+o+`i va` dda`n mo^'i
nhu+ tra^'u ddang ddu. c khoe't du+'oi lo`ng dda^'t no+i ca'c anh na(`m xuo^'ng.
DDoa`n xe hu+o+'ng ve^` Nam trong no^~i vui mu+`ng ro^. n ra~. Khi ba(ng qua
ca^`u Hie^`n Lu+o+ng, hi`nh a?nh que^ hu+o+ng mie^`n Nam trong no^~i nho+'
cho+. t hie^. n ve^`. . Nhu+~ng ngo^i la`ng, ddo^`ng ruo^. ng, nu+o+ng vu+o+`n
do. c quo^'c lo^. va` ngu+o+`i da^n hie^`n la`nh tha^. t ga^`n gu?i tu+` mo^. t
no+i na`o trong dda'y sa^u cu?a tie^`m thu+'c. Trong a'nh ma('t cu?a ngu+o+`i
da^n be^n ddu+o+`ng du` a^m tha^`m, nhu+ng va^~n the^? hie^. n nie^`m tu+o+i vui
ddu+o+. c tha^'y la. i ngu+o+`i mi`nh:
- Ca'c anh dda~ ve^`. . . !
Khi tu+` tra. i Co^`n Tie^n do^`n ve^` A'i Tu+?, ca'c anh em pha?i la`m quen
vo+'i mo^. t khung ca?nh mo+'i: dda^'t ddai o+? dda^y kho^ ca(`n, ru+`ng ca^y
ddo^'n cu?i thi` qua' xa, hu't ta^. n vu`ng nu'i xanh. DDi ru+`ng la^'y cu?i
pha?i kho+?i ha`nh tu+` sa'ng so+'m. DDu+a ddu+o+. c ga'nh cu?i ve^` to+'i la'n
tra. i thi` cu~ng chie^`u to^'i. DDu+o+`ng xa, gio' la`o lu+?a va` no^?i ddo'i
kha't dda~ la`m anh em ra~ ro+`i, tha^. m chi' ca? nga`y uo^`ng kho^ng bie^'t
bao nhie^u la` nu+o+'i suo^'i ru+`ng ma` lu'c ddi tie^?u chi? ra mo^. t chu't
nu+o+'c va`ng khe`. Ve^` dde^'n la'n tra. i, sinh-hoa. t giao ban xong la` ngu?
, chu+a tro`n gia^'c thi` vo^. i thu+'c da^. y cho mo^. t nga`y ru+`ng ke^'
tie^'p. Nay tu+` Ba('c tro+? ve^`, bie^'t ra(`ng, A'i Tu+? va^~n kha('c nghie^.
t nhu+ xu+a, nhu+ng va^~n la` nie^`m vui mo+ u+o+'c, giu. c-gia? he^'t anh em.
Nho'm anh em Tra. i 2 A'i Tu+? chuye^n nga`nh cuo^'c ru+. a nhu+ Cu+o+ng ,
phu+o+'c lu`n, Hoa. ch le', Ma. nh kho?n, Tua^'n mo'm, Chie^'n me'o, Hie^?n co^
ddo+n, Chu' du`, Long phe`, Chi tri?, Die^. u chi. . . . la^`n na^`y ddu+o+.
c�ga?� va`o mo^. t tra. i kha'c, la. va` chu+a bie^'t:T3
DDang tho+`i ky` la`m quen vo+'i tra. i mo+'i, ngu+o+`i mo+'i va` dda(. c bie^.
t co' nhu+~ng ve^. binh tra. i bie^'t la^`n dda^`u no^?i tie^'ng ta`n a'c nhu+:
Mi. ch, Mi. nh, Tie^'ng, Chi'nh. DDa so^' anh em chu+a he^'t hoa`n ho^`n vi`
ddo'i, la. nh va` xa nha`. . . Ho+n mo^. t na(m go` bo' o+? dda^'t Ba('c, cha^n
ca(?ng co' di. p mie^. t ma`i tie^'p no+i cho^'n nu'i ru+`ng mi. t mu` xa xo^i
mo^~i khi ddu+o+. c ca('t cu+? ddi ru+`ng. DDo^`ng ho^`, nha^~n va`ng, a'o
qua^`n thu? tha^n ddu+o+. c di. p ddem ra ddo^?i cha'c o+~ nhu+~ng khu la`ng
be^n bi`a ru+`ng Tra^'m dde^` la^'y ddu+o+. c mo^. t bu+?a a(n co' thi. t, co'
ga. o. . Ha. nh phu'c trong cho^'c la't, tu` dda'nh ddo^?i ddu+o+. c nhu+~ng
phu't gia^y nhu+ va^. y , the^' nhu+ng cu?ng ddo^i khi bi. ve^. binh ri`nh
ra^. p, o^'p ba('t. . . chi? to^. i nghie^. p cho con heo su+~a, con ga` ma'i
dde? tri. gia' cu?a mo^. t chie^'c kha^u va`ng hoa(. c chie^'c ddo^`ng ho^`
Seiko, dde^`u tro+? tha`nh va^. t te^' tha^`n cho ma^'y te^n ve^. binh ddang
ho+m ho+'p:
- Cho phe'p ddi ru+`ng tie^'p, tang va^. t dde^? la. i!.
Ho'a ra chu'ng cu~ng ddo'i, cu~ng the`m.
Kho^ng la^u sau nga`y ve^` la. i A'i Tu+?, mo^. t danh sa'ch ddi ru+`ng ddu+o+.
c tra. i la^. p ra: Ba lo^, cuo^'c ru+. a, lu+o+ng thu+. c ddi ddu+o+`ng sa(?n
sa`ng cho mo^. t chuye^'n ddi kha'c. Khoa?ng na(m mu+o+i tu` binh ddu+o+. c la`m
tho+. ru+`ng la. i gia? tu+` T3 A'i Tu+? dde^` chua^?n bi. le^n ddu+o+`ng ddi
Ba Lo`ng, dda^y ddu+o+. c mo^ ta? la` no+i ru+`ng thie^ng nu+o+'c ddo^. c,
su+o+ng lam chu+o+'ng khi'! DDoa`n tu` tra. i 3 la^`n na^`y dda so^' ca^'p
thie^'u u'y, ddu+o+. c di. p ga(. p go+? quy vi. dda`n anh T1 ma` dda so^' la`
ca^'p dda. i u'y tro+? le^n ta. i vie^. c khai pha' ru+`ng la^`n na^`y.
Long phe`, Cu+o+ng, Phu+o+'c lu`n, Ma. nh kho?n, Die^. u chi. , Tua^'n mo'm,
Cho't dden co' cu`ng danh sa'ch vo+'i to^i. Ha`nh tri`nh chung bu+o+'c cu`ng
tra. i kha' da`i, tra?i ro^. ng va` sa^u tre^n ta^'m ba?n ddo^` ddo+`i ngu+o+`i
cu?a nhau. DDi o+? tu`, du` cu`ng la`m quen vo+'i dda' la't khi na. o ve't ba ra
DDo^ Lu+o+ng, trie^. t ha. ca^y ru+`ng Nhu+ Xua^n, pha't quang ddo^`i Co^`n
Tie^n nhu+ng va^~n chu+a the^? na`o sa'nh vo+'i no^~i lao-lu+. c nho. c nha(`n
va` hie^?m nguy nhu+ khi o+? ru+`ng Ba Lo`ng.
DDoa`n ngu+o+`i la^`m lu~i tie^'n bu+o+'c, ra kho?i A'i Tu+?, ba(ng qua Qua?ng
Tri. , DDo^ng Ha` va` ba'm ddu+o+`ng quo^'c lo^. so^' 9 hu+o+'ng le^n Khe Sanh.
Ru+`ng va^~n ba. t nga`n hai be^n, do^'c cao la^`n. Chie^'c co^? tu` cu'i
xuo^'ng co^' nha^'c chie^'c ba lo^ tri~u na(. ng le^ theo tu+`ng bu+o+'c cha^n.
La^u la^u nghe tie^'ng qua't tha'o do. a da^~m cu?a ve^. binh dda(`ng sau khi
co' va`i anh em cha^. m la. i vi` le^'t kho^ng no^~i. DDu+o+`ng ddi Ba Lo`ng co'
ca?nh tri' thie^n nhie^n ra^'t dde. p, hu`ng vi~. Con ddu+o+`ng chi'nh ngoa(`n
nge`o cha. y quanh qua^'t trong mo^. t ta^`m nhi`n nga('n ngu?i. Ngu+o+`i Pha'p
ta. o ra con ddu+o+`ng na^`y vo+'i nhu+~ng ti'nh toa'n tinh-vi ve^` ddo^. do^'c
nha(`m khi o^ to^ cha. y kho^ng bi. tro+? nga. i thu. t lu`i khi leo nu'i. Na(m
ba ca^y so^' la. i co' mo^. t ddo^`n li'nh bo? ngo?. Nhu+~ng vi. tri' tha^. t
chie^'n lu+o+. c, kho^'ng che^' ca? mo^. t vu`ng ddo^`ng ba(`ng. . . Nhi`n ve^`
be^n du+o+'i la` mie^`n xuo^i quen thuo^. c DDo^ng Ha`. . . Ra?i ra'c ven
ddu+o+`ng la` nhu+~ng chie^'c xe ta(ng cu~ ky? tho+`i Pha'p thuo^. c na(`m im
be^n bi`a ru+`ng. Nu'i o+? dda^y ra^'t cao, ca^y ra^'t lo+'n, mo. c tha(?ng,
ddu+'ng su+`ng su+?ng vi-vu mo^. t ca'ch khoan thai tru+o+'c gio' nga`n. Tu+`
la^u, ngu+o+`i ta dda~ co' ca^u: Ai chie^'m ddu+o+. c Ba Lo`ng thi` se~ la`
ngu+o+`i chie^'n tha('ng.
Co+n mu+a ru+`ng a^. p xuo^'ng khi ddoa`n ngu+o+`i vu+`a to+'i no+i. Mo^` ho^i
ddang nhe^~ nha. i vi` chuye^'n ddi da`i va` toa`n do^'c nu'i. Ho+i la. nh do
co+n mu+a va` a^?m khi' bi`a dda^'t nu'i la`m anh em la. nh run nhu+ tu+`
xu+o+ng so^'ng bu`ng ra. Ca'n bo^. qua?n gia'o DDie^'n theo anh em kho^'i 6
tu+` lu'c co`n o+? tra. i 2 A'i Tu+? tu+` na(m 1976 va^~n co`n ba'm sa't chu'ng
to^i cho dde^'n ba^y gio+`. O^ng chi? thi. ddi kie^'m ca^y ru+`ng go^`m rui,
me`n, co^. t, ke`o ngay. Giu+~a co+n mu+a ru+`ng, ddoa`n tu` vo+'i ddo^i de'p
ra^u di'nh dda^`y bu`n , lao va`o ru+`ng sa^u va` tro+? ve^` lie^`n sau ddo'
dde^? lo+. p la'n tra. i ba(`ng ca^y ru+`ng va` va?i ni long Trung Quo^'c. Da~y
la'n hi`nh tha`nh, anh em chuo^`i nhanh va`o va` tra~i ta^'m lu+ng vi` qua' me^.
t mo?i. Giu+~a co+n mu+a ru+`ng, la. i ta^. p ho. p, la. i chu+a hoa`n chi?nh
doanh tra. i, ha^`m ho^' ve^. sinh, nha` kho, khu ve^. binh. Anh em la. i ba^.
t da^. y, ta^. p ho. p , ra co^ng tie^'p va` ca? dde^'n ba la^`n nhu+ the^'
trong bo^. ddo^` u+o+'t nhe. t thi` cu~ng la` lu'c tro+`i buo^ng to^'i , mo. i
vie^. c mo+'i ta. m o^?n. U+o+'t su?ng, ddo'i, me^. t va` muo^?i ru+`ng, anh em
a(n vo^. i va('t co+m tie^u chua^~n va` la(n va`o chie^'c me^`n, co^' do^? da`nh
cho mo^. t gia^'c ngu? sau mo^. t nga`y da`i ddi ddu+o+`ng va` lao ddo^. ng
va^'t va?.
Buo^?i chie^`u ho^m sau khi co+n mu+a ru+`ng bo+'t na(. ng, vu+`a ve^` to+'i
la'n tra. i kho^ng tha^'y toa'n Cu+o+ng, Phu+o+'c, Ma. nh , lo la('ng qua' ma`
kho^ng bie^'t la`m sao. Ban chie^`u, khi ha. xong ca^y su'c, cha(. t nha'nh,
dde~o bi`m, to^i dda. p ca^y xuo^'ng trie^`n. Ca^y co^? thu. lao nhanh, theo
dda` tu+` nu'i cao, ru' le^n mo^. t chuo^?i tie^'ng ddo^. ng da`i ghe^ ro+. n
va` lao xuo^`ng suo^'i ba(`ng mo^. t tie^'ng�a^`m� ra^'t lo+'n. To^i la^`n theo
trie^`n nu'i, mon men xuo^'ng suo^'i, ti`m ca^y go^~ mi`nh, la^'y so+. i ma^y
ru+`ng co^. t va`o lo^? bi`m, ro^`i qua`ng qua vai, bi` bo?m ke'o theo do`ng
nu+o+'c. Hi`nh dung la. i hi`nh a?nh y chang bu+'c ho. a tha?m ho. a Co. ng Sa?n
nga`y xu+a o+? mie^`n Ba('c. A'o qua^`n lu'c na^`y toe tua, nhu+ng que^n he^'t
vi` sa('p ddu+o+. c a(n va` nghi?. Quanh ba~i go^~, toa'n ve^. binh ra?i
dde^`u do. c theo suo^'i, chu'ng bu+o+'c tu+`ng bu+o+'c tha^. n tro. ng. Va`i
anh tu` co^' lo^i khu'c go^? na(. ng, ga(. p nhu+~ng lu'c bi. ke^, ke. t la. i
tre^n go` dda' chi`m du+o+'i ma(. t suo^'i va` khi co^' ra'ng su+'c bu+`a qua,
ddo^i cha^n vuo^. t nhanh dda. p ma. nh xuo^'ng ma(. t suo^'i la`m to'e nu+o+'c
do^. i va`o qua^`n te^n ve^. binh ddi tua^`n ga^`n ddo'. Te^n na^`y ngu+o+'c
ma(. t nhi`n tro+`i cu+o+`i nhe. ro^`i quay nhanh mu?i su'ng AK va`o ngu+o+`i
tu` binh ddang ke'o go^? va` ba('t la. y no'. Tro` thu` na^`y lu~ ve^. binh
la(. p ddi la(. p la. i nhie^`u la^`n mo^~i nga`y, anh em ua^'t ha^. n lie^'c
nhi`n nhau, nu+o+'c ma('t u+'a ra, kho^ng no'i mo^. t lo+`i. . . . .
Khi ke'o go^? va`o ba~i va` co^. t la. i cu~ng la` lu'c co+n mu+a ru+`ng tru't
xuo^'ng nhu+ co+n thi. nh no^. . Bo^?ng khu ru+`ng a`o a`o le^n mo^. t khu'c
nha. c cuo^`ng loa. n do gio`ng nu+o+'c cha?y ma. nh va` vu. t da^ng le^n tu+`ng
phu't tu+`ng phu't mo^. t. . Gia^y la't sau, co+n tha'c lu~ da^ng cao nu+?a
lu+ng ddo^`i. Go^? mu. c, ca^y ru+`ng, ca`nh kho^ tu+` tre^n chop nu'i cha?y
ve`o nhu+ te^n ba('n. Khie^'p nha^'t la` chu+'ng kie^'n mo^. t anh tu` kho^ng
ro~ tra. i, vi` no'ng ruo^. t, lie^`u li~nh pho'ng qua va` bi. lu`a va`o tha'c
nu+o+'c, sau ddo' bi. dda'nh gia. t va`o mo^. t bia ru+`ng. Toa'n ddi ru+`ng
cu?a Cu+o+ng Phu+o+'c Ma. nh cu~ng chi. u mo^. t so^' pha^. n:Be^n na^`y suo^'i
khi tha^'y nu+o+'c da^ng, thu'c ngu+o+. c la^`n le^n ddi?nh nu'i va` khi nu+o+'c
lo+'n qua', ca? ba dda`nh chi. u la. nh, ddo'i, la? ngu+o+`i va` cu`ng quay
qua^`n la. i su+o+?i a^'m cho nhau trong co+n mu+a la. nh va` su+. ha?i hu`ng
do thu' tu+`ng dde do. a:Mo^. t dde^m tru+o+`ng trong ru+`ng giu+~a co+n mu+a
la. nh.
Mo+'i ba bo^'n nga`y o+? ru+`ng sa^u ma` ca?m tha^'y nhu+ la^u la('m. Nhu+~ng
va('t co+m tie^u chua^?n ddem theo va`o ban sa'ng cu+' lo+?n vo+?n quanh mi`nh,
tu+. nhu? nhu+ ddong dde^'m tho+`i gian ba(`ng nhu+~ng co^ng ddoa. n: ti`m ca^y
xong, cha^. t ha. , dde~o ca`nh va` tro^? bi`m la` to+'i bu+?a. Khi ngo^`i
xuo^'ng xu'c mie^'ng co+m cu~ng la` lu'c nhu+~ng ha. t mo^` ho^i ro+i ro+'t,
to^i co^' ti`nh cho gio. t va`o che'n co+m, nghe vi. ma(. n mo^` ho^i mi`nh
la('ng di. m va`o tu+`ng te^' ba`o thu+. c qua?n. No^~i nie^`m ha. nh phu'c la`m
ngu+o+`i la`m ti?nh ta'o la. i khi nha^. n ra mi`nh co`n may ma('n ddu? na(ng
lu+. c cho^'ng cho. i vo+'i phong ba cuo^. c ddo+`i. Bu+?a co+m chie^`u, thi`
gio+` thu+ tha? ho+n, a(n nhu+ so+. he^'t, a(n tre^n giu+o+`ng me`n tru+o+'c
gia^'c ngu?, nhu+?ng ha. t co+m ddu+o+. c tra^n quy, tri` ddu`a vo+'i tho+`i
gian, dde^? nghe vi. ngo. t e^m dde^`m la('ng tro^i va`o bu. ng. Nhi`n qua
be^n ca. nh co' Die^. u, Tua^'n, Long phe` va` xa ho+n la` anh Cho't. . . .
nhu+~ng ngu+o+`i ddi qua' la^u trong ddo+`i tu`, tro+`i cho luo^n co' nhau,
tre^n mo^~i cha(. ng ddu+o+`ng gian nan. Tua^'n mo'm, tre? dde. p trai co' nu.
cu+o+`i vo^ tu+ ra^'t duye^n da'ng va` nhu+~ng ca^u chuye^. n a'i a^n ha^'p
da^~n , ly ly` nga`y vo+. cho^`ng son no^`ng a^'m be^n nhau . Tua^'n ddem chia
se~, ky? nie^. m e^m dde^`m va` tho+ mo^. ng vo+'i anh em nhu+ su+'c ma. nh
dde^? gu+o+. ng la. i nhu+~ng la^`n nga~ chu'i, sa^?y bu+o+'c tre^n ru+`ng.
Nhi`n qua phi'a cuo^'i da~y tha^'y anh Cho't ddang lim dim tu. ng kinh Pha^. t.
Cu~ng nhu+ mo. i anh em, to^i thu+o+`ng ba('t ga(. p nu. cu+o+`i vo^ vi, hie^`n
ho`a cu?a ngu+o+`i anh ba?n li?nh va ddu+'c ddo^. na^`y nhu+ mo^. t ti'n hie^.
u ha?y can dda?m va` xem thu+o+`ng tro+? lu+. c.
Ai le^n Ba Lo`ng dde^`u pha?i so+. ddi~a va('t va` muo^~i bo`ng hong. Chie^`u
to^'i xong vie^. c ru+`ng ma` ddi ca^`u la` pha?i lie^`u li?nh: Ca^`n pha?i
nhanh, ddo^. ng ta'c nhu+ tro^'n cha. y, ke'o qua^`n xuo^'ng, xong vie^. c la`
ke'o ngu+o+. c la. i lie^`n, sau ddo' va`o cho^? ngu? tha ho^` ga~i. Bo`ng hong
o+? dda^y ra^'t ddo^ng, da`y ki. t, chu'ng xo^ng ngay va`o ddi't va` ca('n nhu+
ddie^n da. i, ca? nga`y ho^m sau hai ba?ng mo^ng co`n su+ng vu` va` ngu+'a
nga'y. DDo' la` chu+a ke^? dde^'n nhu+~ng con va('t na(`m a^?n-ki'ch trong cho^?
a^'m nhu+ na'ch, hang. Khi tha^'y nho^. t nho^. t mo+'i pha't hie^. n ra chu'
va('t na(`m the` le` mo^. t ddo^'ng, bu. ng nung to nhu+ co' chu+?a ba(`ng ma'u.
Va`o mo^. t nga`y na('ng a^'m tre^n ru+`ng, Die^. u va` to^i ga(. p mo^. t ca^y
khe^' chi'n mo. ng. Ga(. p lu'c ddo'i bu. ng, ca? hai tre`o le^n va` ha'i a(n
tho?a thi'ch. Khi vu+`a no la` lu'c tha^'y ddau bu. ng ddo`i ddi ca^`u va` khi
tu. t xuo^'ng chu+a to+'i go^'c ca^y thi` mie^. ng tre^n mu+?a, lo^? ha^. u
du+o+'i tuo^n tra`n qua^`n. Le^'t ve^` to+'i tra. i vo+'i mo^. t ca^y ru+`ng
tre^n vai ma` sao tha^'y ddu+o+`ng ddi xa qua' trong khi hai dda^`u go^'i mo?i
mo^. t ca'ch ra~ ro+`i . DDe^m ddo' tra(ng tro`n tha'ng ta'm A^m li. ch, ddu'ng
dde^m Trung Thu, Die^. u va` to^i cha. y lie^n tu. c ra va`o ho^' tie^u. Khi
to^i lao xuo^'ng suo^'i ta('m ru+?a cu~ng la` lu'c ba. n mi`nh bung ra mo^. t
ba~i pha^n do cha. y kho^ng ki. p dde^'n ho^' pha^n. Tra^`n Su`ng, te^n ma` anh
em dda(. t cho te^n ve^. binh qua'i a'c na^`y, ke^u to^i le^n du` ddang tra^`n
truo^`ng va` ddo. c ba?n a'n:
- Ma^`y ta('m kho^ng qua^`n lo't ma^'t va(n ho'a, pha?i xu+? ly' !
Cu`ng lu'c ha('n cu~ng vi' Die^. u va`o :
- Xo+i ba~i pha^n na^`y ngay!
Hai ddu+'a nghe. n nga`o, chi? co`n cho+` che^'t! Tho+`i gian tro^i na(. ng
ne^`. Anh em trong la'n ve'n mu`ng nhi`n ra, ai cu~ng ro+. n mi`nh nghe tie^'ng
co+ ba^?m su'ng AK vang la'ch ca'ch giu+~a dde^m khuya thanh va('ng. . Ke^u te^n
Chu'a va` nie^. m Pha^. t cu~ng kho^ng ki. p ro^`i. Tra(ng ra(`m sa'ng soi mo^`n
mo^. t, tie^'ng suo^'i va^~n ro'c ra'ch va` gio' tre^n nga`n ca^y va^~n vi-vu
tho^?i. To^i chi? tha^`m mong anh em na(m sau xin nho+' la^'y nga`y...
Mo^. t bo'ng dden lu+o+'t to+'i ki. p lu'c, ga. t ca^y su'ng va` ri? tai nhau.
Te^n ve^. binh la^?m ba^?m ddie^`u gi` trong mie^. ng , cho+. t la^'y dda`,
dda' ma. nh va`o quai ha`m to^i la`m nga~ la(ng quay xuo^'ng ta^. n bo+` suo^'i.
DDau qua' va` pha?i la^u la(`m mo+'i ddi. nh tha^`n mi`nh ddang o+? dda^u. .
*
O+? ru+`ng Nhu+ Xua^n, Thanh Ho'a, Pha't ddo+`n ti`nh co+` ddu+o+. c ca('t cu+?
tho+. cu+a ca' ma^. p vo+'i to^i. Na(m tha'ng da`i ngo^`i ca('t go^? ru+`ng
be^n nhau co' di. p o^n la. i nhau nghe nhu+~ng ky? nie^. m DDa` la. t tho+`i
hoa mo^. ng thuo+? la`m sinh vie^n si~ quan qua^n tru+o+`ng. Anh xua^'t tha^n
Vo? Bi. quo^'c gia kho'a 25 , la` phi co^ng pha?n lu+. c A?37 . Hai ddu+'a
vu+`a ke'o cu+a vu+`a nha('c chuye^. n xu+a cho que^n co+n ddo'i: ddo^`i Cu`
tho+ mo^. ng, tha'c Prenn ti`nh tu+', nha` tho+` Con Ga` co' nhu+~ng ca(. p
ti`nh nha^n be^n nhau cu`ng nguye^. n ca^`u . . Tu+` cho^'n ru+`ng sa^u na^`y,
to^i tha^'y bo+'t co^ ddo+n nho+` o+? ga^`n mo^. t ta`i na(ng ddu'ng vo+'i tinh
tha^`n dda hie^. u. Pha't nhie^`u ta`i, su+?a ma'y radio, ddai dden tha'i cu+. c
dda. o, kie^'n thu+'c pho^? tho^ng sa^u ro^. ng, nguo^`n sinh ngu+~ Anh, Pha'p
phong phu' va` dda(. c bie^. t nha^'t la` dda ta`i a^m nha. c. Anh gio?i ve^`
ky? a^m pha'p va` xua^'t sa('c ve^` ta^y ban ca^`m. Tie^'ng dda`n cu?a anh thu
hu't mo. i ngu+o+`i nhu+ mo^. t ma lu+. c, ni'u ke'o va` ru ngu~ tha^`n ti`nh,
ke^? ca? nhu+~ng ai co' ta^m ho^`n chai dda' nha^'t. Nhu+~ng buo^?i tru+a kho^ng
ngu?, anh mu+o+. n ca^y dda`n ghi ta cu?a Va(n ddu` va` khi cao hu+'ng, anh
ddo^. c ta^'u nhu+~ng ba?n nha. c co^? die^?n Ta^y Phu+o+ng nhu+ Love story,
Romeo & Juliette, Paloma, Green field, God Father. . the^' la` nguye^n mo^. t
la'n tra. i kho^ng ngu?, ngo^`i su+?ng nghe anh dda`n. . . tho+`i gian tro^i
nhu+ vo^ ti`nh khi tie^'ng ke?ng ba'o gio+` lao-ddo^. ng ban chie^`u. Hie^?n
lua^. t su+, ngu+o+`i ngang bu+o+'ng va` kho' ta'nh nha^'t cu~ng the` the. ra
ngo^`i tru+o+'c go'c la'n, ga^. t gu` thu' vi. , co^' ni'u tu+`ng chuo^?i a^m
thanh tra^n qu?y? khi nghe ba`i ddo^. c ta^'u Co^ La'ng Gie^`ng cu?a Hoa`ng Qu'y
tru+o+'c khi la^. t dda^. t tro+? ve^` chua^?n bi. ra ru+`ng lao ddo. ng cu`ng
anh em.
Be^n trong lo`ng ho^` so^ng Mu+. c, giu+~a co+n ddo'i la. nh kinh ho^`n trong
mo^. t tho+`i gian vo^ ddi. nh, sa('n Ta^y nguye^n, bo bo ke`m vo+'i rau ta`u
bay, mo^n thu. c co. ng vo+'i canh dda. i du+o+ng(nu+o+'c muo^'i) dda~ ba`o mo`n
sinh-lu+. c cu?a mo^. t the^' he^. . Nhu+~ng du~ng si? nga`y na`o gio+` nhu+
nhu+~ng kho^'i thi. t xa'c xo+ di ddo^. ng. Le~ so^'ng giu+~a nhu+~ng vo^ vo. ng
la` anh em, la` ti`nh ngu+o+`i, la` ddo^`ng ddo^. i. No^?i buo^`n ma^'t nu+o+'c
, xa gia ddi`nh, ngu+o+`i tha^n ly ta'n qua ne't u+u tu+ tre^n vu+`ng tra'n
nha(n nhie^`u ngu+o+`i vo+'i ddo^i ma('t xa vo+`i, be^n gia^'c ngu? da(`n va(. t
thao thu+'c trong khoa?ng kho^ng gian tho+`i gian ro+`i ra. c ma~i cha^`m cha^.
m tro^i. Trong a^m tha^`m, ai cu~ng mong mo?i chu't a'nh sa'ng cuo^'i ddu+o+`ng.
Nhu+~ng to^? a^'m tu+. ddo^. ng hi`nh tha`nh, cho^'ng ddo+? ba. o lu+. c cu?a
tho+`i gian ddang du~a mo`n: Giu+~a la'n la` Chu't du` a(n co+m vo+'i Chie^'n
me'o, Ba' ngo^`i chung ma^m vo+'i P Hie^`n va` Ky` The^', Cu+o+ng Phu+o+'c Ma.
nh san se~ vo+'i Hoa. ch, Die^. u vo+'i Long phe`, Ti'nh ha?i qua^n vo+'i Hue^
va` Ta^m bu. ng, Tua^'n mo'm vo+'i Hue^. Phu`ng, be^n kia co' Thu. c vo+'i
Ca^?m va` Ta' Tru+. c, Pha't vo+'i Hu+o+ng dde~o, Tho^'ng Alain ke`m vo+'i
Chua^n Costguard. . . . . va` dda(. c bie^. t cuo^'i la'n co' Hie^?n lua^. t su+
ngo^`i ngu'c nga('c nhu'n nha^?y be^n ca. nh ddo^. c co^ Lu+o+ng Tu+? Anh.
Tie^'ng dda`n cu?a Pha't co' Thu dde^. m phu. ho. a la`m tho+`i gian kho^ng
buo^`n tro^i. Nu+o+'c so^ng Mu+. c va` co^ng tu` tre^n ru+`ng nga`n DDo^ Lu+o+ng
la^u qua' ro^`i cu~ng dde^'n ddoa. n cuo^'i, nghi~a la` kho^ng co`n mie^'ng
mo^`i vo+`n vi~nh, go+. i khe^u, du. da^~m nu+~a ro^`i. Mo^~i to^'i sau mo^. t
nga`y va^'t va?, tra? xong no+. ddo+`i, anh em ngo^`i la. i, tu+. a va`o va'ch
nu+'a, thu+o+?ng thu+'c nhu+~ng a^m giai ngo. t nga`o, nhe. nha`ng la`m go+. i
nho+' bao ky? nie^. m e^m dde^`m, tho+ mo^. ng dda^`y da^'u ve^'t ti`nh ye^u
tho+`i hoa mo^. ng. . Mo^. t nga`y qua, mo^. t tha'ng qua, ro^`i mo^. t na(m
qua, va` tuo^?i ddo+`i tie^'p ddi qua. . . cho dde^'n mo^. t nga`y chu'ng ta
tra? la. i nu'i ru+`ng Thanh Ho'a vo+'i Nhu+ Xua^n ho+n mo^. t na(m lu+u dda`y
co' ddo'i, la. nh, co' ba. o lu+. c thu` ha(`n, nhu+ng cu~ng la` no+i co' ti`nh
ngu+o+`i ca?m tho^ng, ga('n bo' va` chia se~ va` cu~ng no+i co' ba ngu+o+`i
ddo^`ng ddo^. i na(`m xuo^'ng trong gia^'c ngu? kho^ng an gia^'c nghi`n thu. . .
*
Du+o+'i cha^n ddo^`i Bastogne, tra. i 3 Bi`nh DDie^`n na(`m giu+~a mo^. t thung
lu~ng bao quanh toa`n ddo^`i nu'i cha^. p chu`ng. Tra. i ddu+o+. c tha`nh la^. p
tru+o+'c ddo' khi anh em tu` qua^n ddo^. i co`n o+? Thanh Ho'a, A'i Tu+?. Gia?
tu+` Co. p Ba Lo`ng nay dde^'n Ma Bi`nh DDie^`n, nhu+~ng nga`y dda^`u cu?a�
ngu+o+`i ve^` ddo+n vi. mo+'i�, tru+` to^? re`n cu?a Xua^n ma^. p, Quye^'n,
Du+o+ng, Thanh Ba?o va` la'n anh nuo^i, dda so^' anh em ddu+o+. c tung va`o
ru+`ng dde^? pha't quang, khai kha^?n. Cuo^'c ru+. a quen thuo^. c tha`nh tha^n
ye^u mo^~i nga`y cu+' dde^`u dda(. n sa'ng ddi chie^`u ve^`. Toa`n la'n da`n
ddo^. i hi`nh ha`ng ngang, ve^. binh ca^`m AK47
ngo^`i phi'a sau, la'n tru+o+?ng vu+`a la`m vu+`a ddo^'c thu'c anh em. Bastogne
go+. i nho+' chie^'n tru+o+`ng xu+a la`m buo^`n ha^. n nhu+~ng du~ng si~ nhu+
Phu' Te^`, Ta?o, Que^', Bo^ng. . . . khung ca?nh la`m ddau lo`ng nhu+ ta^m tra.
ng Ho^? Nho+' Ru+`ng cu?a The^' Lu+~:
Ga^. m mo^. t kho^'i ca(m ho+`n trong cu?i sa('t
Ta na(`m da`i tro^ng nga`y tha'ng da^`n qua
Ca^y co^'i to nho? bie^'n da^`n du+o+'i nhu+~ng nha't ru+. a, thi?nh thoa?ng tu`
nha^n ba('t ga(. p mo^. t chie^'c gia`y bo^' co' na('m xu+o+ng kho^ trong ddo',
mo^. t chie^'c no'n sa('t, chie^'c xe?ng dda`o dda^'t na(`m le? loi du+o+'i mo^.
t lu`m ca^y, be^n mo^. t go'c ddo^`i. . . ngu+o+`i ti`nh kho^ng cha^n dung pha?i
u-ua^'t sa^`u ha^. n dda^u dda^y:
Ho+?i ngu+o+`i chie^'n si~ dda~ dde^? la. i chie^'c no'n sa('t be^n bo+` lau
sa^. y na^`y
Ba^y gio+` anh o+? dda^u, ba^y gio+` anh o+? dda^u. . . . .
DDo^i nga`y khi pha't quang tre^n ru+`ng, anh em tu` ddo^. i 4 va` 5 thu+o+`ng
tha^'y Le^ Phie^'u ddu+'ng nga^~n ngo+ nhi`n le^n ba^`u tro+`i, que^n ca?
chie^'c ru+. a ddang ca^`m tay. Tre^n vu`ng kho^ng gian bao la, hai chie^'c
pha?n lu+. c sie^u thanh ddang thu+. c ta^. p nha`o lo^. n, re? ca'nh, ho+. p
dda`n, trie^. t na(ng. To^'c ddo^. ga^`m ru' nhu+ xe' ca? kho^ng gian, a^m
thanh do^. i ngu+o+. c tu+` da~y nu'i cao tru+o+'c ma(. t nghe nhu+ rung
chuye^?n ca? so+n ha`. Ngu+o+`i phi co^ng tre?, cao lo+'n ddo' , mo^. t tho+`i
dda^`y khi' pha'ch va` kie^u ha?nh cu?a qua^n ddo^. i VNCH, tu+`ng dda~ ngang
ta`ng tre^n vu`ng kho^ng gian dda^'t nu+o+'c khi phu. c vu. trong phi ddoa`n
F5E kho^ng chie^'n Ho^`ng Tie^?n.
DDa^`u na(m 1979, ddo^`i Bastogne la. nh ghe^ ho^`n. Nhu+~ng la^`n ra ngoa`i lao
ddo^. ng nhi`n ma(. t nu+o+'c mo^. t ma`u dden thui, la`m chim tro+`i kho^ng
buo^`n lo' da. ng, vu+o+. n kho^ng buo^`n hu' ban mai. . . . . La^u nga`y
chuye^. n gi` cu~ng qua, mo+'i ddo' ma` dda~ he^'t bo^'n cuo^'n li. ch ro^`i.
DDe^m Gia'ng Sinh vu+`a ro^`i qua ddi kho^ng la(. ng le~, nhie^`u anh em nhi. n
pha^`n a(n, ddo+. i dde^'n nu+?a dde^m, cho+` canh thu+'c. Nhi`n quanh tha^'y
ba. n mi`nh ngo^`i quye^. n trong nhu+~ng chie^'c me^`n, dda^`u cu'i xuo^'ng.
Tru+o+'c ddo', Pha't ddo+`n ga?y le^n nhu+~ng ba?n DDe^m DDo^ng La. nh Le~o
Chu'a Sinh Ra DDo+`i, DDe^m Tha'nh Vo^ Cu`ng, Ta` A'o DDem Noel. . nhu+~ng ba?n
nha. c dde^'n qua' ddu'ng lu'c , ddu'ng ta^m tra. ng dda~ ta. o mo^. t ne't xu'c
ddo^. ng da^ng tra`n. Nhie^`u anh em nhu+ Cu+o+`ng DDo^'c So+, D Tha^. t, . .
muo^`n ni'n tho+?, nhu+ ddu+o+. c su+o+?i a^'m, nhu+ ddu+o+. c vo^? ve^` ba(`ng
su+. ho^`ng-a^n Thie^n Chu'a trong gia^y phu't thie^ng lie^ng na^`y.
DDe^m giao thu+`a dde^'n nhu+ kho^ng he. n, ba^'t ngo+`. Mo^. t nga`y cuo^'i
na(m ddo'ng cu+?a ru+`ng, do. n de. p du. ng cu. , la~nh tie^u chua^?n te^'t,
le^n ho^. i tru+o+`ng ngo^`i ddo'n xua^n va` ve^` la'n nghi?. Co^?ng tra. i
ddu+o+. c kho'a ky? lu+o+~ng.
Ve^` dde^'n ddo^. i, khi mo. i ngu+o+`i na(`m da`i tra(n tro+?, buo^`n suy tu+
no+. nu+o+'c ti`nh nha` . Giu+~a gia^y phu't giao thu+`a thie^ng lie^ng na^`y
thi` tie^'ng dda`n cu?a Pha't ddo+`n va` Thu dde^. m do no^?i ra?o ru+. c mo^. t
na(m mo+'i sa('p ve^` cho+. t vang le^n. Nhu+~ng ba?n nha. c mu`a xua^n ta^'u
le^n nhi. p nha`ng: Xua^n DDa~ Ve^`, Ly Ru+o+. u Mu+`ng, Anh Cho Em Mu`a Xua^n.
. . Chuo^?i a^m thanh ngo. t nga`o tha^`n die^. u bo^'c le^n khi do^`n da^. p,
khi re'o ra('c nhu+ mang pha'o te^'t, mang ngu+o+`i tha^n, ngu+o+`i ti`nh ve^`
no+i dda^y. Kho^ng gian ro^. n ra~ nhu+ co' hoa pha'o nga^. p tra`n. Tie^'ng
dda`n nhu+ thu'c du. c ddu+'ng le^n, nhu+ go. i ta ve^` vo+'i ye^u thu+o+ng va`
ha. nh phu'c. Tie^'ng dda`n giu+~a dde^m xua^n nhu+ du+'t ddoa. n so+. i da^y
xie^`ng oan tra'i, nhu+ pha' vo+~ kho^ng gian dda~ do. a dda`y tu` to^. i.
Tie^'ng dda`n ddem ve^` bao no^~i nho+', tho?a the^ bao u+'c ne'n to^. i ti`nh.
Mu`a xua^n thu+. c su+. dde^'n bo+?i trong lo`ng hoan ca, cha^'p nha^. n va`
tha'ch ddo^' thu+o+ng ddau. Tie^'ng dda`n kho+i la. i bao mu`a xua^n di? va~ng,
co' nhu+~ng ca'nh chim mang ti`nh ye^u va` hy vo. ng ti`m ve^`. Tie^'ng dda`n
la`m so^'ng la. i tra`n tre^` nghi~a ti`nh ye^u thu+o+ng cho ngu+o+`i ti`nh, cho
ngu+o+`i tha^n va` cho ca? que^ hu+o+ng ddang ddie^u linh. Tie^'ng dda`n la~ng
da~ng nhu+ ma^y kho'i vo^ hi`nh dde^? ba. o lu+. c va` do. a da^~m ddu+'ng be^n
le^`. Tie^'ng dda`n tie^'p vang xa, xoa'y sa^u va`o co?i kho^ng gian xa va('ng
cu?a dde^m giao thu+`a va` da^~n lo^'i cho nhu+~ng co?i lo`ng kha't khao mu`a
xua^n ti`m ngo^`i la. i. Tie^'ng dda`n ba^'t cha^'p vo`ng ke?m gai va^y ki'n
vo+'i lu~ cai tu` sung dda. n gu+o+`m va^y quanh. Go'c la'n ddo^. i 5 cu?a Ba'
Chie^'n dda^`y ngu+o+`i, ca'c ddo^. i kha'c quy ve^` ngo^`i, ddu+'ng, ngo^`i me^
mie^. t la('ng nghe. A^m thanh va^~n mo^`n mo^. t, no^'t nha. c nhu+ su+' ddie^.
p na`ng xua^n tuo^n tra`n ha? he^ tre^n mo^~i ta^m ho^`n lu+~ thu+' tha
phu+o+ng.
Mu`a xua^n trong ddo+`i vo+'i ky? nie^. m kho' que^n dda~ tra? gia' cho khoa?ng
na(m mu+o+i ngu+o+`i kha(n go'i le^n ddu+o+`ng lu+u dda`y ddi tra. i kha'c. Bao
nhie^u na(m tha phu+o+ng, duye^n nghie^. p ddo+`i ngu+o+`i dda^?y ddu+a nhu+~ng
tu` nha^n nga`y xu+a cu~ ddo' dde^'n dda^'t nu+o+'c Hoa Ky` vo+'i nhie^`u bu`
dda('p cho ti`nh thu+o+ng va` hy vo. ng. Ha. nh phu'c ddo+`i ngu+o+`i dde^'n
nhu+ mo+ giu+~a lo`ng nha^n dda. o cu?a ngu+o+`i da^n ddo^`ng minh cu~. DDa(`ng
sau nhu+~ng tie^. n nghi cao sang va` va(n minh va^. t cha^'t dda^`y ddu?, khi
nho+' ve^` nga`y cu~, tra. i cu~, ba. n tu` cu~ va` lu'c ddi ti`m nhu+~ng du+
a^m, hi`nh bo'ng cu~ . . . trong mo^. t la^`n ho. p ma(. t A'i Tu+? Bi`nh
DDie^`n ta. i Dallas 11/2007 , cu+. u tu` DD. Nga~i tho^?n thu+'c:
- Trong lo`ng cu+' mong ga(. p va` nghe la. i tie^'ng dda`n cu?a Va(n Pha't, Thu
DDe^. m vi` kho^ng no+i na`o, lu'c na`o ke^? ca? Paris By Night, Asia dde^`
kho^ng the^? so sa'nh ddu+o+. c nguo^`n ha. nh phu'c ta^m ho^`n ba(`ng ky? nie^.
m va` hi`nh a?nh dda^`y a^'n tu+o+. ng cu?a nga`y xua^n na(m ddo' ddo' o+? tra.
i 3 Bi`nh DDie^`n.
Ba La
pha6`n lo*'n ca'c si~ quan VNCH kho^ng bie^'t gi` ve^` CS ca? ne^n bi.
la^`m o*? la.i dda^`u ha`ng CS kho^ng tro^'n ddi va` chi.u tri`nh
die^.n ca?i ta.o. DDa^y la` ca'i thie^'u so't nghie^m tro.ng cu?a
cha'nh phu? VNCH, kho^ng bie^'t gia'o du.c cha'nh tri. qua^`n chu'ng
va` qua^n ca'n cha'nh ve^` CS dde^? dde^'n khi bi. ddi ca?i ta.o thi`
dda~ muo^.n. Ne^'u nhu*`ng ba`i vie^'t ve^` CS ta`n ba.o trong tra.i
tu` binh ddu*o*.c dda(ng le^n ba'o VNCH tru*o*'c 1975 (CS tra? tu`
binh VNCH na(m 1973) thi` co' le~ nhie^`u ngu*o*`i na(m 1975 tha`
cha.y tro^'n vu*o*.t bie^n ma` che^'t hay dda'nh dde^'n vie^n dda.n
cuo^'i cu`ng ma` che^'t co`n ho*n o*? la.i che^'t trong tra.i ca?i
ta.o la`m kho^? vo*. con.
Cha'nh phu? VNCH hoa`n toa`n kho^ng co' sa'ch, ca^?m nang (manual) cho
qua^n ca'n cha'nh ne^'u bi. CS ba('t la`m tu` binh hay ddi ho.c ta^.p
ca?i ta.o thi` se~ nhu* the^' na`o ma(.c du` tin tu*'c ve^` ca'c
cuo^.c dda^'u to^', ca?i ca'ch RD, , tra(m hoa ddua no*? do ca'c
ngu*o*`i vu*o*.t tuye^'n va`o Nam hay ca'c bo^. ddo^.i ho^`i cha'nh
cung ca^'p dda^`y ddu?.
Ngu*o*i My~ cu~ng bie^'t ro~ CS ddo^'i xu*? tu` binh kha('c nghie^.t
qua the^' chie^'n 2 khi Stalin ddu*a ha`ng trie^.u qua^n da^n DDu*'c
dda^`u ha`ng qua ca'c tra.i ta^.p trung Siberia, dda so^' (90% )
che^'t o*? trong tra.i tu` kho^ng tro*? ve^`. Dde^'n 1975 My~ cu~ng
tuye^n bo^' nguy co* ta('m ma'u ta.i DDo^ng Du*o*ng nhu*ng qua^n ca'n
cha'nh VNCH ta.i mie^`n Nam pha6`n lo*'n nga^y tho* kho^ng tin. Tuy ta
('m ma'u sau ddo' chi? xa?y ra ta.i Kampuchia, nhu*ng bi. ddi tu` ca?
i ta.o, bi. dda'nh tu* sa?n, con ca'i kho^ng ddu*o*.c ddi ho.c, chu*a
be^.nh dda~ xa?y ra trong kho^'i CS tu*` 1945 thi` ca^'p chi? huy VNCH
pha?i hua^'n luye^.n cha'nh tri. cho thuo^.c ca^'p dde^? ho. kho^ng
bi. cha'nh phu? Du*o*ng Va(n Minh lu*o*`ng ga.t o*? la.i dda^`u ha`ng
ro^`i che^'t trong ru*`ng thie^ng nu*o*'c ddo^.c.
CS nguy hie^?m nhu* ho^? ba'o, nhu*ng cha'nh phu? VNCH co' lo^~i vo*'i
qua^n ca'n chi'nh vi` dda~ kho^ng cho ho. bie^'t nhu*~ng gi` se~ xa?y
ra cho ho. khi ho. bi. ba('t hay ra ha`ng. Ve^` phia' qua^n VNCH dda^y
la` ca'i lo^~i lo*'n cu?a To^?ng Cu.c CTCT VNCH.
Phia' CS thi` Cu.c Cha'nh Tri. CS tuye^n truye^`n ra^'t ky~ ve^` My~
Nguy. va` CS kho^ng nga^`n nga.i the^u de^.t bia. dda(.t nhu*~ng
ddie^`u ghe^ go*'m dde^? qua^n li'nh ho. chie^'n dda^'u dde^'n che^'t
ma` kho^ng ra ha`ng nhu* ho. dda~ tu*? thu? tha`nh no^.i Hue^'
1968-1969 va` tu*? thu? Qua?ng Tri. 1972. CS dda'nh cho dde^'n khi
che^'t ga^`n he^'t ma` kho^ng bo? cha.y hay ra ha`ng nhu* VNCH na(m
1975. Nho*` ho.c ta^.p cha'nh tri. ky~ luo*~ng ne^n du` bi. B52 tra?
i tha?m kinh hoa`ng nhu*ng qua^n CS kho^ng bo? cha.y nhu* ta dda~
tha^'y trong tra^.n Ha. La`o, Khe Sanh, An Lo^.c va` Qua?ng Tri.