lo romans de l'estieu: lo fautuer 27
Bròc
1. Un ser à Belton
Eva Merril arribet à Belton vel ser.
À una epòca l'arribada d'una actriça coma Eva Merril saria
estada un eveniment de primièra importansa per una vileta coma Belton
; mas aquessi temps èron ben passats abora.
Eva avia vielhit, e sa votz, maugrat quauquas nòtas demoradas caldas
e richas, li beilava pas mai l'adoracion dei folas.
Mas, à-n-aquela carencia sabia opausar una brava dòsi de biais, amai
d'inteligensa.
S'èra creat un repertòri especiau de vièlhas chansons anglesas e
francesas que contúnhon de plaire al public maugrat lei mòdas.
Disèira excelenta, musiciana perfeita, èra demorada graciosa sobre la
scena e encantava son auditòri.
La provincia li fasia totjorn un bon acuelh, mai que mai una vileta
coma Belton onde las distraccions son raras e lo gost de la tradicion
enquèra pla vieu.
Esparracada dinc li coissins del compartiment de segonda classa del
trin locau que l'emportava lentament vers sa destinacion, Eva pensava
à la pichona cieutat monotòna ambe sis ostaus gris, batuts per las
pluèias e li plojaus.
I èra jà venguda un còp per una tièira de representacions al
teatre municipau.
Se remembrava en sot-risent la polida sala tota de velot rotge,
enquèra escleirada al gaz, vertadièra miniatura d'una sala
d'operà fastuosa, ambe sei cariatidas, si pilars, si bescaumes, sei
lòjas e seis escalpraduras tròp retòrtas.
La locomotiva lansava de cranas sibladas à cada trenquièira passada,
e ritmava d'aquela ispra clamor lo ritme dei ròdas : « un, dos,
tres, quatre, tiiit ; un, dos, tres, quatre, tiiit... »
Un òme d'equipa venguet alumar la lampa del plafonier : una paura
flambeta rossèla que menaçava de s'escantir à cada moment dinc lo
corrent d'aire.
Èra un vièlh òme parpand. Comencet de charrar :
- I a pas fòrsa viajaires, eh. Lo temp s'i prèsta pas, saquedelai.
Laidonc anatz à Belton ? Tant i a lo trin vai pas mai lònh. Acò's
una brava vileta per quau i tròba de distraccion. Mas ieu que sèi de
Liverpool, acò m'agrada pas tròp.
Lo trin dintrava en gara de Belton.
Eva remetet lo vestibul à la nalta marquesa vitrada contra laquala lei
vapors dei locomotivas venion s'espoltir, tau que de nieulas
presonièras ; remetet tamben vagament l'emplegat que li prenguet sa
bilheta. Solament l'òme avia vielhit, coma tot.
Foguet pla despeitada d'avisar pas sobre l'esplanada ni fiacre ni
taxi. Lo teatre èra pro lònh de la gara, e l'artista avia de
bagatges que pesàvon.
Blaïnava e li lampadàris de gaz avion una aureòla umida ; la calada
èra grassa e limpadissa. Sobre las parets de la gara, d'afichas se
despegàvon e Eva n'aviset una del temp de sa glòria, barrada per
una publicictat per de cigaretas. Ne concebet un pauc d'umor.
Se sang-glaçava ; decidet de leissar sei maletas à la consinha e anet
vers un di cafés de l'esplanada, ambe sei vitras despolidas que
lusission per la nèbla.
Acò èra un establiment pretencios de provincia, de las parets
cobèrtas de miralhs, ambé de banquetas de moleskina que ne'n fasion
lo torn. Las taulas de maubre, lo taulier nalt, lo fornèl que tirava
mau. Brèu tot la deprimava.
Eva Merril comensava de s'acostumar à-n-aquessas arribadas gaire
triomfalas e se'n esmoguet pas mai qu'acò.
Bieuguet sens repotegar la fada lavassa qu'un garson somilhaire li
sirviguet en mena de té, e damandet onde podria trobar una veitura. Lo
garson anet damandar à la caissièra e finiguet per afortir que i avia
una estacion de fiacres davant lo teatre, mas que lo darrier logaire
avia fach quincanèla l'annada de dabans.
- Saria tròp iros de poder metre ma veitura à la dispausicion de
Madama, sò-diguet alèra una votz eimabla.
L'artista s'èra pas entrachada qu'un
aute consomator partejava sa solituda ; un gròs pòrta-mantèl
l'escondia à sis uelhs.
Acceptet ambe reconeissensa, que l'omenatge di senhes la leissava
pas freja. Pamens, l'adorator, se n'èra un, avia pas res de ben
encantaire.
Acò èra un òme de mina banala, vestit d'un vestit de talha
marrida, ambe lei mâns grossièramnet gantadas.
- Vodria davalar al teatre e i pausar mi bagatges, sò-li diguet Eva ;
puèi chercarèi un lojament decent dinc lis entorns.
L'òme la fintet amb interés.
- Ah, cresi que sètz l'artista que debuta demân, sò-venguet.
Vendrèi segurament vos veire. Sèi abonat al cadierau 27, lo que fai
lo canton de la segonda renguièira. Voletz que partessam de seguida,
miss ?
De costuma, per correccion, sonàvon Eva Merril : madama, mas l'òme
pareissia pas avedre agut una educacion refinada.
- Walker, fajatz atialar ! sò-lanset d'una votz fòrta al garson.
Aquel se'n anet en rebalant la grola e
tornet un pauc daprès per dire que « acò èra fach ».
l'òme se levet, escampet una pèça de moneda sobre la taula de
maubre e s'escuset maladrechament alprès d'Eva :
- La cort es un fangassàs ambe de femorier, sò-diguet. Vau mai
esquivar d'i botar lo pè. Vos vau adure la veitura davant la pòrta
e vendrèi vos sonar.
- Coma se sona aquel gentleman ? sò-damandet l'artista al garson que
rapugava la moneda en fonhent.
- Sabe jes. Acò's lo primier còp que vé eici » foguet sa responsa
ernhosa, amai espèri ben tornar pas veire fòrsa clients tant
sarra-piastras.
Eva Merril manifestet sa sorpresa :
- Pamens, vos a sonat per voste nom !
- Me soni pas Walker !
L'òme tornava.
- Sètz prèsta, miss ?
La veitura èra una mena de dòg cart
amb una capòta de cuèr. Èra tirat per un cavalon baiard, espingaire
e galhard.
Coma volia pas abusar de l'amabilitat de son companh, la
chantadora decidet de leissar si bagatges à la consinha, onde li
mandaria quèrre l'endemân per un emplegat del teatre.
La veitura s'ân per un emplegat del teatre.
La veitura s'amodet, e flisquetat per una mân vigorosa, lo cavalon
borret à tota zurta per lei charrèiras lusissentas de pluèia e
completament desèrtas.
Quand arribèron vel còr de vila, ont' un pauc de monde animava
enfin las charrèiras, guel damandet onde guela volia davalar.
- L'aute còp, sò-respondet guela, davalèri à l'abitarèla de
Bradfòrd ; òm i èra pro ben e puèi... li pretz èron pas quichats.
- L'abitarèla de Bradfòrt eisista pas mai.
Eva Merril faguet lo semblant de
n'èsse un pauc embestiada.
- Bessai que vodretz pla me conselhar, sò faguet graciosament, sètz
del païs...
- Non pas, sò-talhet l'òme, sèi pas del païs.
- Pamens sèz abonat al teatre !
- Acò, acò's un aute afaire...
Eva se pessuguet las pòtas. L'omenàs
manquava pla d'educacion.
Arribèron sobre la plaça del teatre, qu'èra pro animada. De
mòstras brilhàvon de lums multicolòres, de cafés avion de
finèstras dardalhantas. Eva alenava mièlh dinc aquel mitan mai
vivent.
Sobtament, l'òme tiret sobre lei rennas e la veitura dintret, per
un viratge pla cort, dinc una charrèira segondària, sorna e desèrta.
- Mas, eimaria mai davalar davant lo teatre ! sò-protestet Eva Merril.
- Ne saretz quìtia per faire cent pas d'un còp de pè, miss,
sò-ripostet son companhon, lo lum podria espaorir mon chaval.
- Merci tot-parier, sir, sò-diguet l'artista en metent lo pè en
tèrra. Podria saber quau m'a fach l'onor e lo plaser de me menar ?
Aguet solament pas lese d'achabar sa
frasa : la veitura rodelava jà e se perdia dinc lo negre.
- Mau educat, aquel òme ! sò-rondinet Miss Merril. Mas lo principau
es que sèi arribada à un endrèit un pauc mai civilisat que
l'esplanada de la gara, e mens lugubre tamben.
Pamens sentiguet amb desplaser una
mena d'ostilitat provinciala. De segur, cap de plancarta davant lei
finèstras di cafés defendia pas i forastiers de dintrar, mas se
sentissia la mau-fisansa dis indigenes per lei caras desconegudas al
biais que li rantèls èron tirats e las tenduras clausas.
La façada del teatre municipau èra tota negra e lo lampadàri
vesin escleirava pas que lo portanèl de logacion. Sota lo pòrge una
merchanda de gaufras agitava sa lantèrna e ofrissia sa mèrsa à
d'ombras fugidissas.
Eva se remembret que l'aute còp èra anada sopar après
l'espectacle dinc una auberja pichona situada dinc un carreiron
darrier la bastensa.
Tornet veire en pensada una sala estrèita e bassa, ben escleirada, e
que se dobrissia dinc lo fond sobre una foganha-rostissaria de bona
aparencia.
Lis artistas i èron coma à l'ostau ; Eva decidet d'i prendre son
primier merende à Belton e de lai s'informar d'un lotgis.
La reire-façada del teatre donava sobre un laç d'andronas que
sonàvon la vila vièlha de Belton.
Eva èra pas pla segura del camin que devia enguilhar per arribar
alai. Viret à una cantonada, puèi à una auta, un còp à mân
drèita, un còp à l'esquèrra, e finiguet per admetre :
- M'i retròbi pas mai !
Irosament, à la cantonada seguissenta,
veguet lusir lo càsco blanc d'un policeman. Anet vers guel, mas guel
parlet primier :
- Sètz be imprudenta, dòna. Perqué vos passejatz en aquel endrèit
?
- En qué sèi imprudenta, sergent ?
S'i vesia pas pla clar, que lo sol
lampadàri lusissia à mai de vint pas d'aqui, dinc una lugana de
bruma.
L'agent la fintet pla e achabet per
dire :
- Vesi que Madama es pas de la vila. En aquel cas, sètz escusabla, e
vos vau metre sobre lo chamin bon, en vos conselhant de pas mai vos
aventurar per eici.
- Quane es lo risque ?
L'agent anava respondre, quand una siblada d'estiflèu, modulada
d'un biais especiau, ressontiguet pas lònh d'aqui.
- acò's mon colega, sò-venguet, mai que i aja pas res de fachos !
Desencusatz-me, madama, devi i anar. Viratz-vos, anatz tot drèit e
viratz dos còps à mân drèita, arribaretz al teatre. Bonser !
- Mon Dieu, sò-gemeguet la chantadora, en seguissent machinalament
leis indicacions de l'agent, acò's un acuelh be curios ! Quane
endrèit, mon Dieu, e quane trace de mestier que fau !
Retrobet lo teatre, onde lo portanèl
de logacion venia de barrar e lo lampadàri de s'escantir.
Despacientada, agachet à son entorn, en se disent que chalia arrestar
aquessi vai-e-vénia.
- Lo primier hotèl sara lo bon ! N'èi un sadol !
L'hotèl fasia justament la cantonada ;
doas lampas escleiràvon son ensenha : Hotèl di chassaires e de la
Metropòli ; una dobla pòrta-finèstra, cobèrta de reclamas de licors
fasia sa dintrada.
Eva foguet sorpresa se sentirla pòrta barrada del dedins quand
apiejet sul bèc de cana. Pamens ausissia de votz que venion de la
sala.
Piquet à la vitra e veguet una mân que sot-levava li rantèls. Una
serviciala en davantau blanc venguet li dobrir.
- Escusatz-me, Dòna, sò-diguet, mas acò's una cauta qu'anatz
comprendre.
Eva comprendia pas res, mas èra
alassada e avia fâm.
Dinc lo fond de la pèça, à una taula conhada entremietg lo nalt
fornèl de fonda e la caissa, dos gentlemens jogàvon als escacs.
- Mas acò's la dòna Merril ! sò-venguet un de guessi en se levant
vistament per s'aturar de guela.
Jamai paraula foguet pas tant doça al
còr de la femna solitària. Sot-riguet en furgant dinc si remembres.
Aquela cara glabra e malautissa, aquela masqueta d'artista paure
èra ben tròp banala, mas faguet un esfòrs.
- Cresi que trabalheram ensèm ! sò-diguet.
- òc-be, òc-be, sèi Will Pherson, lo comique, sabetz pla ! Demân
jògui eici dinc un skech qu'èi compausat.
- demoratz eici, dinc aquela auberja?
- segurament, e la vos recomandi: acò's pla bon e pas car. Sèi eici
despuèi lo comensament de la sason e auria pas pogut trobar mièlh.
Lo patron de l'abitarèla, que solfinava
la clienta, arribava la bocha florida.
- beilarèi à Madama una bèla
chambra chaufada e escleirada al
gaz ; las autras son enquèra à la
candèla ! Madama prendra pension
probablament ?
Eva Merril, irosa d'avedre achabat sa lamentabla trevansa, e de se
trobar dinc una pèça ben escleirada e chaufada, davant una cara
coneguda, acceptet de bon còr.
- vos convidi de sopar ambe ieu,
Pherson, en cambarada de teatre,
sò-diguet ela gaujosament.
La cara magra del palhassa
resplendiguet de jòia e de gratituda.
- accepti ambe reconeissensa. Sabetz
qu'acò's auèi lo jorn del lapin de
garena en gibelòta ? Dinc tota
l'Anglatèrra se'n minja pas un coma
aquel.
Lo companatge tant caudament recomandat èra vertadièrament saboros.
Lo famelique Pherson dardalhava de bonur : minjava segont sa talent e
acò devia pas li arribar cada jorn. Amai, sa companha, mai s'èra
pas più jova, èra polida, e un pauc de sa glòria retombava sobre
guel.
Quauques clients venguèron enquèra dinc lo café, mas foguèron pas
introduchs qu'après èsse estats espepits per la finèstra per la
serviciala, que pestelava menimosament la pòrta après la dintrada de
cadun de guessi.
Eva damandet la rason d'aquela prudencia à son colega.
- aun paor à Belton, sò-respondet William, e i a de rasons. Vaqui una
vila onde, despuèi de lustres, se passa pas res de fachos, e agara dos
crìmis s'i son fachs de tira. D'en primier, una femna, bon, valia
pas grand causa, comprendetz, una femna que acostava toti lis òmes per
lor damandar de bieure. L'aun trobada pels carreirons pròchi lo
teatre, ambe la garganta talhada. Puèi una auta garsa, que se fasia
dinc las tavèrnas mau famadas d'aquessi carreirons. Guela tamben
èra estada despachada d'aquel mème biais.
Un client, dintrat recentament, e que
remplaçava lo senhe Pherson davant l'escaquier, se mesclet à la
ralhada.
- Avèm conjat avèdre un tresen murtre totora, sò-diguet.
Lo patron, la seriviciala, e lis autri
consomators parèron l'ausida tanlèu.
- Acò's la gròssa Maggy, la merchanda de gaufras, que a conjat
èsse la tresenca victima. Coma vendia pas res, a plegat e a contornat
lo teatre per tornar à son ostau. Sobtament, a sentit un còp. S'es
revirada e avist un cotèl... Mas lo còp avia resquilhat sobre sa
chista e a pas agut qu'una estafilada al bras.
- E quau tenia lo cotèl ? sò-damandet Pherson ?
- Es acò qu'es curios. Maggy ho podria pas dire. A vist un cotèl
que lusissia pla fòrt, mas pas qu'acò, e puèi la piela a
disparegut coma per mascaria. Acò's l'agent Markins que l'a
acompanhada chas guela, que m'a contat l'agression.
- Aura somiat bessai, sò-afortiguet Eva Merril.
- Bessai, respondet l'òme, mas se somia pas una nafra.
- Per ieu, sò-venguet lo patron de l'abitarèla, acò's un tissos,
un fadòrle perilhos. Pamens coneissi tota la vila, e vesi pas degun,
nimai entre la canalha, qu'òm poga sopsonar de crìmis pariers.
Perqué, en aquel moment d'aqui,
la cara de l'òme del dòg-cart, que l'avia menada al teatre,
tornet à la memòria d'Eva Merril ?
Damandet sobtament à William Pherson :
- Quau es l'abonat del fautuer d'orquestra 27 ?
La chantadora pensava pas faire tant
d'efet amb aquela simpla question.
Son confraire tornet pausar la pinta de bièra bruna que portava à
sas pòtas e agachet Eva, lo cais dobèrt. Toti lis uelhs se virèron
vers guela.
- Eh chara amiga, sò-venguet William, venetz tot-escàs d'arribar à
Belton e semblatz jà al corrent de fòrsa causas à prepaus
d'aquessis afaires misterios.
- Qué voletz dire ?
- Lo fautuer 27 es despuè d'annadas l'enigma del teatre, mas agara
es atabé l'enigma de la vila, e la quita justicia se'n chauta.
Figuratz vos que sobre cadun di cadabres aun trobat una bilheta de
logacion per la plaça 27 ?
Lo darrier client arribat prenguet la
paraula atabé :
- L'agent Markins a damandat à
Maggy se per astre avia pas una bilheta parièira ; guela li a rigut al
nas en li disent qu'èra pas pro richa per se permetre una tala
despensa. Mas, en i pensant, a finit per se remembrar que, à la
darrièra representacion, quand vendia de gaufras per la sala, se
sentiguet alassada durant l'entre acte e que s'assetet quauquas
minutas dinc lo dit fautuer.
Eva volguet pas èsse la darrièra à
semondre de confidencias e contet son arribada à Belton, e coma
l'òme li avia declarat qu'èra l'abonat del cadierau 27.
S'espofidèron :
- Avetz agut afaire à un meisssant
galejaire, Eva, sò-li diguet Pherson. I a pas d'abonat del 27. Acò
eisista pas.
- E perqué ? s'espantet guela.
William endiquet son primier
partenàri is escacs, un vielhanchon rebombut e pla mes, de la cara
sot-risenta.
- Lo senhe Honybingle, sò-lo presentet.
Lo gentleman faguet una reverensa
desuèta.
- lo senhe Honybingle es archivista
de la bona vila de Belton, sò-contunhet Pherson. Vos dira que lo
fautuer 27 a son istòria.
Eva Merril li faguet sa riseta la mai radiosa.
- lo senhe archivista vodra pla me la
contar ?
- sèi flatat de l'onor que me fasetz,
mylady, sò-diguet d'una votz tèunha. Quand lo senhe Pherson dis que
i a pas d'abonat al fautuer 27, s'engana pas. Lo fautuer 27 es una
mena de concession, acò's un cadierau à perpetuïtat.