Google Groups no longer supports new Usenet posts or subscriptions. Historical content remains viewable.
Dismiss

La bando de l'aranho 1 l'estranho jouvento (parla d'Ardèscho miejournalo)

4 views
Skip to first unread message

Felibre d'Auvernho

unread,
Oct 2, 2008, 10:30:30 AM10/2/08
to
Aquel tèxte es escrit dien un parla d’Ardèscho que lou Sumien
counsidero coumo « lengodoucian ».

Pamen, lei cousounantos finalos sou mudos, l’èsso del plurau se
prounoùncio pas.
Lou v se prounoùncio /v/ e lei counjugasous sou coumpletomen
diferentos de las que lou nazi Alibèrt counsidero coumo
lengodoucianos.


Jean Ray

Se sounavo Raymond Jean Marie De Kremer. Faguè soun escais en
utilisant soun segound noum de batisme e la debuto dau primier.

Es un escrivan belgo nascu à Gand en 1887 e mort din la memo vilo en
1964.
Escriguè de racountes fantastis : les Contes du whisky (1925),
Malpertuis (1943), les Derniers Contes de Canterbury (1944), le
Carrousel des maléfices (1964), e la tièiro das aventuros d’Harry
Dickson, «lou Sherlock Holmes american» (1930-1940).
Escriguè també en flamen souto l’escais de John Flanders.

LA BANDO DE L’ARANHO

1. L’estranho jouvento


I aviè uno acalmido subre Loundres, amai subre lou mounde. Ne’n
deduguessias pas que la pègro chaumavo, mas cap d’afaire sensaciounau
dardaiavo pas en primièro pagino das quoutidians. Coumo toujour, i
aviè de crìmis, d’assassinats e de panatòris ; mas la poulìcio
n’agantavo lou mai souvent lous autours.
Tout acò servis de preambul à uno istòrio bien terriblo, pamen.
Lou calme anounciavo la tempèsto en fa. Mas bufavo ja per Harry
Dickson, lou grand detective.
Ailas ! tres cops ailas !
Harry Dickson assoubtavo pas cap de criminau d’aquelo passo, mas sa
mino èro sourno e un fiò mingrous luzissiè din sous ièlhs !
Dês cops cado jour, Tom Wills, soun escoulan fizèl, lou sourprendiè
lous ièlhs perdus, la boucho marrido, que faziè de gèstes grèus de
desespèr.
- Es increzible, ço-murmuravo. Sièi vengu uno jouguino, un pieulèl...
uno causo nèicio, sèns impourtanço, e se’n podou trufa.

Un cop de mai, Tom Wills auzissiè aquelos paraulos decebentos,
incoumprensiblos
de la part d’un ome coumo Dickson.
Lou jouvent pausè un journau subre la taulo ; soun mèstre rifanhè :
- Es acò, coubrissat-lo, que la vegue pas mai ! Es la deseno, Tom !
- La deseno, mèstre ! ço-repetè Tom ambé tristesso e un pauc d’àncio.

Agachè loungomen un gatget que luzissiè feblomen dinc un rai de
sourelh. Ero uno
besucarieto curiouso, que pareissiè pas merita tant d’azir : uno
aranho, de grandou naturo, fabricado am un bouci d’argènt. Un pichou
porto-bounur, que se poudiè mounta en espingoulo, per lous que
n’aurièu agu lou goust.
E Dickson n’en aviè dês exactomen !
Ah ! Quante mistèri !
Cado mati, uno bestiolo parièro èro pausado subre lou burèu dau
mèstre, sèns que pouguèsso coumprene coumo.
Fin lou jour que troubèrou la quatreno aranho, lou detective auriè
pougu creire à uno galejado sèns mai.
Mas lou cinquen jour, clavè la porto de soun burèu, en gardant la
clau souto soun cabessau.
Al mati, la bestiolo d’argent èro en plaço !

Lou sieien cop, la sieino nue, faguè sentinèlo din soun burèu, davant
la taulo.
Chau counveni qu’à las primièros ouros dau mati aviè peneca un pauc,
vençu de lassièro. E, as lusous de l’albo, l’aranho èro aqui que
luzissiè.
Lou detective trapè coulèro.

Se repausè prou durant la journado e, lou ser, minjè uno tauleto de
citrat de cafeïno per demoura bien dreviha. S’assetè dinc un fautuer e
quitè pas pu la taulo das ièlhs.
A l’albo, l’aranho èro aqui !
Pamen aviè jis peneca, lou paure grand Dickson. Aviè pestela la porto
au triple verrouiou ! Aviè pas pus admés dengu dedin, e las finèstro
èrou demourados clavados.
Faguè parier quand apareguè la ueiteno aranho... Parier per la
nouveno !
Harry Dickson ne’n veniè fòu.
Quauqu’un s’afanavo à li demoustra sa superiourita, quauqu’un que,
per l’ouro, se teniè din l’oumbro, mas que trigariè pas de’n sourti,
per faire Diéu sap quanto malo facho... Acò, lou detective hou
sentissiè forço bèn.
Ero à la mercé d’uno voulounta misteriouso e trufandièro.
La deseno nue, que Dickson passè dreviha un cop de mai, i aguè un
pichou chambioment. Vers quatre ouros dau mati, lou detective creguè
entre-veire uno lusou tèunho e bèn rapido subre la taulo.
Boumbiguè : l’aranho èro aqui !
Tout acò èro be prou per esplica sa mino ernhouso e gairebé
desesperado, davant un endeju qu’aviè pas touca.
- Toc, toc !
Quauqu’un picavo à la porto.
- Coumo ! ço-venguè Harry Dickson furiousomen. Ai baia d’ordres
fourmaus à Mrs Crown... Vole que me laissou tranquille !
- Mas acò’s pas Mrs Crown, ço-respoundè dóuçomen Tom. Couneisse be
soun biais de pica.
- Alaro cò’s un fourastier ? Razou de mai ! E pièi, avès auzi
esquilla ?
- Pas la peno d’esquilla ! ço-diguè uno voûs escleto que faguè
tressali lous dous omes.
Uno jouvento se teniè subre lou pas de la porto entre-dubèrto.
- Avèt pas... esquilla... ço-bretounejè Tom Wills.
- Pas la peno... Dintre coumo vole e ounte vole ! ço-respoundè la
vouseto decidado.

Harry Dickson l’agachè atentivomen. Soun flaire l’avertissiè : quicom
de misterious, e bessai terrible, floutavo à soun entour, din la rego
de la jouvento que, sèns ne dire mai, veniè de s’esparraca dinc un
fautuer.
- A quau ai l’ounour ? ço-damandè secomen.
- Peh ! Se vous dize que me soune madamizèlo Georgette Cuvelier,
ne’n
sarés mai saberu ? Coumo que siegue, sounat me coumo acò auèi e din
l’avenidou, senhe Harry Dickson.
- Din l’avenidou ? Anan dounc faire mai grando couneissenço e
countunia
nostros relacieus ? ço-irounisè lou detective.
- E coumo, car senhe !

Dickson tournè senti aquel malaise qu’emanavo d’elo. Pamen, aviè pas
re de bèn remarquable.
Bèlo e fino, lou cap pichou, d’ièlhs gris, bèn jouves, mas sèns
jenteta. Uno boucho pichouno, sèns finesso, que se dubrissiè subre uno
dentaduro sano. Lou cos èro souple, mas pas raça. Amai se courbavo un
pauc per un marrit manté. Dous bissòus d’acneio marcavou soun frount,
voulountàri e boumbu, souto de pieus d’uno coulour indeciso.
Lou vestit tampauc ensenhavo pas grand-causo.
Un sartre verd d’aigo, que veniè seguromen pas d’un grand mestierau,
un impermeable cruso e prou passi. Las cambo en fuzèl èrou estujados
dinc uno sedo de qualitat prou piètro. Dickson remarquè sous gants de
cuer desanas, uno saqueto abenado, dau tampadou poulissa arpia per
l’usatge.
Mès l’atmousfèro... impalpablo... emanavo d’elo coumo un veri escur.
- Creze que sièi prou introuducho per parla d’afaire ambé vous, ço-
countuniè de sa voûs desplazento.

La caro de Dickson demourè impassiblo, maugrat que soun cor batèsso la
chamado.
La drollo countuniè :
- Cò’s prou de dês aranhos. Ièr çaquedelai, es pas aparegudo coumo
voulièi.
- Per toutes li diables ! ço-bramè Tom Wills en s’aturant de la
jouvento la mino menaçanto.

Elo denhè soulomen pas lou veire, e Dickson faguè sinhe à Tom de pas
pu s’i mescla.
- Se vous pode demanda, madamizèlo Cuvellier, coumo avès pougu me
faire present, tant misteriousomen, durant dês niués de seguido,
d’aquelos estranhos bestiolos ? ço-damandè lou detective bèn
courtesomen.
- Moun Dieu, vous hou dirai be un jour. Acò’s pas qu’un jò, finalomen,
toutis lous prestidigitatours dizou be quauques tours. Hou farai ieu
també quand acò me counvendrò.
« Bessai que sariè mai interessant per vous de sabé perqué las vous ai
mandados, pas verai ? »
- Siguromen, madamizèlo.
- Hou devinhas pas ?
- Si be !
- Ah !

La caro de la jouvento prenguè uno espressiou atentivo e Dickson
remarquè uno lûs jauno din sous ièlhs, un clarum be desplazent.
- Me voulèt faire sabé, am aqueles tours, que sès uno persouno que
dispauso d’un grand poudé, que pourias utilisa contro lous que fan pas
« ço que vous counvèn ».

La drollo secoudiguet lou cap.
- Vertat, senhe Dickson. Sièi countento qu’agués coumprés. Acò me
dispenso de paraulos inutilos.
- Taien court, damizèlo. Digat-me dounc ço que « vous counvendriè pas
».

La jouvento sourtiguè un pincelou de soun sacou, uno boustieto de
poulvero e se faguè lèu uno belta sèns faiçous. Pièi d’un toun planier
coumencè :
- Vole pas que boutessias lou nas din mous afaires, ni din lous de
mous amis.
« En parlant coumo acò, anticipe un pauc, que nostres afaire an pas
coumença. Mous amis e ieu sèn la Bando de l’Aranho. La toco de nosto
assouciacieu es de nous enrichi, bèn vite, as despens de gents qu’an
trop de dardeno. Sounarés acò de « panatòri », seguromen, mas qué
m’enchau. Apoundrai qu’aven també decida d’escafa lous gents que
s’oupausou à la partejado. Sounarés acò d’ « assassinat », pas verai ?
« Avèn un avantatge subre toutos las autros assouciacieus
coumparablos : lou d’èsse absouludomen invulnerables, à l’abri de
toutos las poulìcio e las justìcios dau mounde. »
- Bou. Coumprene bèn, ço-respoundeguè Dickson. Mas se sès tant
invulnerables perqué voulès oubteni moun desinteressoment à prepaus de
vostres afaires ?
- Moun Dieu, nous passarian be de vouste desinteressoment, coumo
dizès, mas vous recouneissèn uno bèlo forço, que pouriè entrava
nostros ouperacieus, dounco nous faire perdre d’argent.
- Perqué m’escafas pas ?
- Hou faren se vous boutas en través ! mas acò també nous damandariè
uno despenso d’energìo, que voulèn emplega sounque à faire d’argent.
- Mas qu’esperas per l’arresta, mèstre ? ço-bramè Tom Wills enfurouna.
- Las provos das crìmis qu’ai pas incaro coumés, bestiassou, ço-
respoundeguè gentilomen Georgette Cuvelier.

Harry Dickson taiè la charrado impourtuno.
- Avès capita, magistralomen, à m’espanta durant dês jours. Acò’s
loung, amai enorme ! I o de mistèris fourmidables que resóuguère en
min de tèmp.
- E mas pauros aranhetos ne’n demorou un. Acò embreno un limier coumo
vous. Mas troubarés un jour, acò’s l’istòrio etèrno de l’iòu de
Couloumb. Mas ço qu’avès pas trouba en dês jours, Scotland Yard lou
troubarò pas en dês ans. Sièi dounc be tranquillo dau coustat de la
poulìcio ouficialo.
« Laidounc, car amic, la Bando de l’Aranho vai coumença sous espets. »

Harry Dickson l’agachè loungamai.
- Vous creze, madamizèlo Cuvelier, e creze que sarés avans gaire uno
de las persounos las mai de cranhe qu’aurai agu à coumbatre.
- E pamen ai pas coumença incaro.
- Acò’s vertat… mas sentisse l’atmousfèro que vous enrodo, sentisse la
forço marrido qu’emano de vous. Aimarièi faire quicom per vous !
- Vertat ? E qué farias ?
- Vous gardarièi subre lou chami bou, e devendrias uno forço utilo à
l’umanita.

Elo l’agachè grevomen. L’uiaus jaune passè din sous ièlhs.
- Acò’s impoussible, ço-diguè d’uno voûs sourdo e esmougudo.
Impoussible, m’entendès, senhe Dickson ! mai tard, vous dirai perqué.
O-be, mai tard, que nous tournaren veire. Quouro ? Quauquos minutos
abans vosto mort, proubable.
« Fetivomen, sabe qu’aceptarés pas ma proupausicieu, dounco me chaudrò
vous faire mouri. »

Harry Dickson souspirè.
- A men que vous fague penja un jour.

La drollo capejè :
- Acò’s fetivomen l’espressieu de vosto chabenço : me faire penja. Mas
lous calculs de proubabilita vous baiou pas grando oupourtunita.
- Hou veiren, ço se reganiè Tom Wills.

Harry Dickson lou faguè taiza.
- Va be, Tom! Vous afourtisse qu’aquelo charrado es das mai
fourmidablos qu’ague agudos, maugrat soun badinatge. Anat me querre
lous journaus !
- Perqué pas de pastihos de mentos també ? ço-se trufè la jouvento.

Tom agantè rabiousomen soun capèl e sourtiguè en batent las portos.
- Vous tuarai sèns pietat, senhe Dickson, ço-diguè Georgette Cuvelier,
grèvo tournamai.

Lou detective faguè coumo s’aviè pas auzi.
- Pourièi vous faire enclava cop-se dinc un espitau siquiatri, ço-
diguè. Mès sès pas folo, e sièi pas ieu que coumençarai per un crìmi.
Tragat la primièro, madamizèlo ! E pièi, sièi segu que lous murs
d’aquelo meno d’ouspìci vous retendrièu pas loungtemp.
- Avès be razou, senhe Dickson. Aro creze que nous avèn tout dit. Oh,
car ami, legissetz Dickens ? Ieu també l’aime au found, amai se de
causos m’escapou chas el, maugrat sa simplicita aparento.
- La bounta, bessai, ço-diguè Dickson amb uno grando tristesso.
- Proubablomen. Se me definisse à ieu memo, me sentisse
sicoulougicomen coumo uno mutilado : ai lou cor infirme. Lou sens dau
mot « boun » m’escapo. Lous daltounians podou pas veire certanos
coulous per uno deco de lus sens visuau. Ieu, acò’s un cantou secret
de l’amo ounde l’anmo s’acoucoulo que me desfauto. I o un trauc que
bado à la plaço, un gourc !

Tom Wills tournavo. Escampè subre la taulo un paquet de fièlhs
frescomen estampas.
Georgette Cuvelier se levè.
- Adissias, senhe Dickson !
- Sans adissiat, madamizèlo !
- Acò’s mai juste, fetivomen.

E se’n anè d’un pas souple.

Mas sabiè pas que l’ordre maucountent dau mèstre, qu’aviè manda Tom
Wills querre lous journaus dau mati, veniè d’amouda sa pròpio
filaturo :

Uno chourmo de pichous cridaires de journaus la seguissièu per las
charrèiros de Loundres, bèn decidas de la perdre pas d’uno semèlo.

Faguèrou lus raport dos ouros daprès : èro bèn decebent.

La jouvento aviè pres lou bus fin Borough Road, s’èro arrestado un
pauc dinc uno counfisariè per i croumpa quauques choucoulats e
biscués, pièi aviè landa fin Trinity Street ount’ èro dintrado din lou
pensiounat tengu per las donos Midgett.

Harry Dickson agantè lou telefone e damandè Miss Catharina Midgett, la
directriço de l’establiment. Après uno loungo charrado, tournè pausa
lou cournet, la mino estabouzido.

Madamizèlo Georgette Cuvelier èro uno escoulano excelento,
inteligento, seriouso. Cinq ans mai d’ouro, una dono l’aviè fisado as
sorres Midgett. Se diziè sa tanto e mandavo regulièromen lou prês de
la pensieu, en apoundent l’argent de pocho necessàri, mas li fazié pas
jamai cap de visito.

Georgette Cuvelier èro d’ourigino franceso, amai se parlavo ja
l’anglés en arribant à Midgett House.

Nou. Se sabiè pas ren de soun passat, e Georgette ne’n parlavo pas
jamai. E las donos Midgett avièu pas coustumo de pausa de questieus
indiscretos.

De letros ? nou, jamai n’aviè pas recebudos.

Se quitavo lou pensiounat ? Moun Dieu, à de raros entre-vaus, per
faire de croumpos pichounos, mas sas abséncios duravou pas loungtemp.

- Vous dize qu’es uno folo ! ço-venguè Tom Wills, qu’aviè l’auriho
pegado au segound cournet.
- Pense pas ! Nous trouban davant uno enigmo umano. I o de
persounalitas que desvelou cop-se lus talent. Aquelo jouvento es
l’engèni dau crìmi encarna. Sèn à l’albo d’eveniments esfraious ! »

Harry Dickson s’ero pas engana. L’avenidour hou moustrariè, e viste!


Ж

Joan Francés Blanc

unread,
Oct 2, 2008, 11:31:44 AM10/2/08
to
On Oct 2, 4:30 pm, "Felibre d'Auvernho" <Broca...@yahoo.fr> wrote:
> Aquel tèxte es escrit dien un parla d’Ardèscho que lou Sumien
> counsidero coumo « lengodoucian ».
> Pamen, lei cousounantos finalos sou mudos, l’èsso del plurau se
> prounoùncio pas.
> Lou v se prounoùncio /v/ e lei counjugasous sou coumpletomen
> diferentos de las que lou nazi Alibèrt counsidero coumo
> lengodoucianos.
> Jean Ray
> Se sounavo Raymond Jean Marie De Kremer. Faguè soun escais en
> utilisant soun segound noum de batisme e la debuto dau primier.
>

Comme ce n'est pas indiqué, il faut sans doute préciser pour ceux qui
arriveraient par accident sur ce newsgroup que la traduction en
question du texte de Jean Ray est l'oeuvre d'Alain Broc, qui nous
fournit ici un texte dans une forme dialectale qu'il a imaginée en
pensant discréditer les travaux de linguistique de Louis Alibert.
Mais voilà, ce n'est pas Alibert qui a classé le bas-vivarais dans le
languedocien, mais Jules Ronjat, dans sa "Grammaire istorique des
parlers provençaux modernes", et après lui Philippe Blanchet, sur le
site web récemment mentionné ici.

Une preuve de plus du sérieux d'Alain Broc, pseudo-félibre.

Felibre d'Auvernho

unread,
Oct 2, 2008, 12:20:32 PM10/2/08
to

Aco's soubretout aquel ase de Sumien que bouto una partido de
l'Ardèscho dien lou lengodoucian. Sumien se reclamo del nazi Alibert,
e Mercadier també. Sufis de veire la prefàcio de Mercadier al
dicciounari occitan de Cristian Laus ounde prouclamo que "soul
Alibert, un farmacian, o fach un dicciounari occitan".

Se Mercadier avio lou CAPES sabrio qu'on i utiliso lou dicciounari
d'Emil Levy, lenguisto de proufessiou.
Mas bessai que las ourginos racialos de Levy, noun-ibericos, lou
desqualificou is ueis de Mercadier.

S'uno asenado es estado dicho ja per Ronjat, demoro toujour uno
asenado. Ronjat es la referencio supremo!

Sèi felibre d'Auvernho, per tant qu'aco vous desplago, vailet
d'Alibert!

Alexandru...@yahoo.fr

unread,
Oct 2, 2008, 12:25:32 PM10/2/08
to

On 26 sep, 09:42, Joan Francés Blanc <jfbl...@gmail.com> wrote:


>
> En gascon podem diser lo recèrc, tanben... Mès Bròc, au contra de çò
> qui proclama, ne coneish pas la lenga d'òc.
>
> JF B-
-

Voulet dire que lou gascoun fai pas partido de la lengo d'oc ? qu'es
una formo entremiejo entre la lengo d'oc e li patais espanhòus ?

Joan Francés Blanc

unread,
Oct 2, 2008, 12:29:21 PM10/2/08
to

Je traduis en français... "en gascon on peut aussi dire 'lo recèrc'.
mais Bròc ne connaît pas la langue d'oc"
Je vous laisse juges de l'interprétation destimbourlée de Broc...

JF B

Felibre d'Auvernho

unread,
Oct 6, 2008, 6:16:55 AM10/6/08
to

S'on pot dire "lo recèrc" en gascou amb un è doubèrt, acò vòu dire que
soubre aquel pounch lou gascou se desseparo de la lengo d'oc e que se
jounh i dialecte espanhòus.
Es dounco una formo lenguistico entremiejo entremiech las duoi lengos.

Joan Francés Blanc

unread,
Oct 6, 2008, 9:37:32 AM10/6/08
to

es un pauc coma vòstra lengadebròc rapòrt a la lenga d'òc

en bona lenga d'òc, escrivèm "als dialèctes espanhòls" o "aus
dialèctes espanhòus" o "ais dialèctes espanhòus", pas jamai sens "s" a
"dialèctes" al plural.

JF B

0 new messages