Una illustracion ne foguèt donada pel majoral Durand fa qualques
annadas. O citi integralament après.
De notar que demòri pas ges de responsa senada dels manjaires de
camparòls allucinogèns que se passan las vespradas a mandar a aquel
grope d'incitacions a la xenofobia e de deliris dignes d'erudits de
jos-prefectura del segond empèri...
JF Blanc
Debuta de citacion :
L'unita mistralenco
Quouro un Felibre-Majourau es apela à rèndre un óumenage à Frederi
Mistral, se dèu, à l’entour d’un bon pessu de dóutrino, de batre lou
rampèu e d’afourti soulenamen ço que lou Felibrige a de dire, e ço que
nous sèmblo d’atualita.
Vous ramentarai en proumié la toco dóu Felibrige, talo que figuro dins
lis estatut de l’assouciatioun:
«Lou Felibrige es establi pèr apara, manteni e enaura la lengo, la
culturo, la civilisacioun e l’identita di païs d’O. La lengo óuficialo
dóu Felibrige es la lengo de Frederi Mistral e tóuti lis ate óuficiau
saran redegi dins aquelo lengo. Chasque Felibre a la liberta, acò di,
d’emplega lou parla d’O que i’agrado e de l’escriéure dóu biais que ié
counvèn lou mies.»
Ansin es clar que Lou Felibrige, obro de Frederi Mistral, s’espandis
dis Aup i Pirenéu, sus l’ensen di Païs de Lengo d’O. Pèr lou Mèstre
de Maiano, aquelo Lengo d’O unenco es lou liame sacra que ligo tóuti
li parla d’O que soun: l’auvergnas, lou bearnés, lou catalan, lou
dóufinen, lou gascoun, lou lengadoucian, lou limousin e lou
prouvençau.
Lou proumié d’abrièu de 1908 Mistral escrivié au Majourau Prousper
Estièu de Mount- Auban : La vision poétique et nationale du Midi,
quand je regarde vers Toulouse m’apparaît comme un arc-en-ciel qui
reposerait d’une part sur la “Canson de la Crotzade”, de l’autre sur
les chants d’Estièu et de Perbosc et, sous cet arc-enciel, signe
superbe d’alliance et de réconciliation, je vois briller l’espérance
du beau temps à venir.
E Carle Rostaing, dins soun estùdi “ Mistral, l’homme révélé par ses
oeuvres” nous dis: En même temps qu’il donne au Félibrige ses nouveaux
statuts, Mistral étend le concept de “Provence”. Ce n’est plus
simplement la province de Provence qu’il désigne par ce mot, encore
moins le seul pays d’Arles, comme il le dit dans ses mémoires au
moment où il compose “Mirèio”, mais le Midi tout entier.
De nouta tambèn que dins soun diciounàri “ Lou Tresor dóu Felibrige”,
Mistral escriéu: “Lengo Provençalo: Langue du Midi de la France et de
la Catalogne nommée aussi Langue d’Oc”
Mistral sabié que l’ensignamen de la lengo d’O dins lis escolo èro
necessàri à soun sauvamen e à soun espandimen, quouro disié tre 1877 à
la Santo Estello d’Avignoun:
“Sabèn proun que, a dre faire, lis escolo auto e basso devrien, dins
lou Miejour, adouba l’estrucioun counfourmamen à nòstis usage, à nòsti
besoun, à nosto naturo. Se jamai lou bon sèn, la liberta, lou dre
règnon en aquest mounde acò-d’aqui vendra, acòd’aqui sara. Mai rapelen-
nous bèn que lou gouvèr, qunte que siegue, jamai aura idèio de douna
quaucarèn que ié demandon pas”.
Ansin, à l’ouro d’aro se parlo sèmpre que mai de l’ensignamen de la
lengo de l’escolo meiralo fin qu’à l’universita. Adeja en 1951, la lei
Deixonne, nous dounè quàuquis espèr. Pièi, la circulàri de 1995, dóu
Ministre de l’Educacioun Naciounalo de l’epoco, Francés Bayrou,
durbiguè mai de poussibleta pèr l’ensignamen di lengo regiounalo.
Franc dóu despartamen di Bouco dóu Rose, aquesto circulàri aguè gaire
de seguido.
Pamens, nous sèmblo aro que li causo van bon trin, bord qu’un decrèt
dóu 31 de Juliet passa, souto la signaturo dóu Proumié Menistre, nous
laisso proun espèr pèr li tèms avenidou. Un Counsèu Academi di Lengo
regionalo dèu èstre crea pèr li Reitour e, es di que li mouvamen
assouciatiéu qu’an pèr toco la proumoucioun de la lengo regiounalo
i’auran uno plaço. Acò di, fau vèire aro coume tout acò vai s’engimbra
dins la realita di causo.
Se voulèn se faire entèndre e, èstre escouta e counsidera, l’unioun
dis assouciacioun d’aparamen de la lengo d’O sara necite pèr faire
avans. L’ensignamen dins lis escolo publico, es la clau dóu sauvamen
de nosto lengo proche de la jouinesso, e sabèn proun que sènso
voulounta coumuno noste parla anarié s’anequelissènt cade jour un pau
mai.
Alor que nosto lengo malautejo, quàuqui garrouio de grafìo sourgènton
encaro. Ai las, de tous-tèms, lou Felibrige a degu apasima en soun
sen, bèn de refoulèri. En 1913, sus la fin de sa vido Mistral
escrivié:
«L’unificacioun assouludo de nosto grafìo demandarié l’aboulicioun di
dialèite - e aquel aboulimen noun poudrié se faire que pèr l’influènci
d’uno capitalo poulitico ounte regnarié nosto lengo. La forço di causo
empachara tous-tèms acò - e es perdre soun tèms que de voulé agi
contro la necessita... mesfisen-nous di grameirian bon que pèr coucha
li lengo sus lou lié de Proucuste - e leissen i pouèto lou dre de
canta coume volon e d’escriéure à soun goust, e perèu à si risque, li
cansoun que nous fan. Em’ acò basto.»
Vaqui uno visto proun alarganto dóu Mèstre de Maiano que devrié adurre
mai de couneissènço e de respèt de l’idèio felibrenco de Mistral e
nous faire lume pèr li tèms avenidou. Es verai que lou Felibrige, fin
que pèr faire targo à nòsti Menistre vo parlamentàri, sus li questioun
impourtanto coume l’ensignamen vo la televesioun, s’es raproucha
d’àutri mouvamen que mènon li mèmi revendicacioun sus aquéli sujèt,
tout en counservant cadun soun especificeta proumiero.
Acò ’s pas nouvèu bord que, adeja en 1960, lou Capoulié Carle
Rostaing, dins soun discours à la Santo Estello de Niço disié:
«D’ùni se demandaran coumevai que lou Capoulié, defensourna de la
dóutrino mistralenco es ana prendre lengo emé lis aversàri dóu
Felibrige. L’ahiranço butado a jamai pourta frucho e vau miés un
marrit pache qu’un bon proucès. Nous a sembla utile au sauvamen de la
lengo de faire bàrri ensèn contro lis envahissèire. E quau saup se fin
finalo li fanatisme s’apasimaran pas? L’aveni nous lou dira e
sounjèn que nòsti rèire disien voulountié que lou diable porto pèiro.»
Ansin de Mistral au Capoulié Rostaing fin qu’au Capoulié Peire Fabre,
lou Felibrige sèmpre fisançous dins l’aveni, seguis la draio de si
davancié pèr l’aparamen de la lengo nostro, dins lou respèt de la
dóutrino dóu Mèstre de Maiano.
Lucian Durand, Oumenage à Mistral, 8 de setèmbre 2001, in Prouvènço
aro, n°160, octobre de 2001
(Fin de citacion)
Mercés Joan-Francés per aqueste tèxte. Refresca l’arma de legir aquò.
=== las asenados coumençou. Lou gestapoccitan JF Blanc escrieu dien
soun patais espanhòu inventat per Carbonell "qualques collaborators".
N'i aguet UN soul: Maurras.
N'i aguet un segound, un majourau que fouguet tournat integrat
quauquos annados daprès.
A l'epoco lou Felibrige boutavo deforo tant vau dire sounque li gents
coundennats. Maurras èro coundennat e devio sourti. L'aute achabet per
ganha si proucès. Ero estat prouvençalisto mas pas
coulabouraciounisto. Sourtiguet blanchit.
Per coumparasou, gaire-be TOUTI lis militants de l'Escolo occitana e
del "Colegi d'Occitania" fouguèrou coundennats per coulabouraciou.
Erou toùti militants de l'AF de Maurras ou del PPF de Doriot.
Pel restant, dire que i o d'ouccitans infiltrats al Felibrige es pas
una nouvetat.
Après li coulabouraciounistos de l'Escola Occitana durant la guerro,
aven per eisemple lou paure Samouillan, del Lemouzi, que fouguet pas
capable d'escrieure mai de vint linios en l'ounour de soun
predecessour, e que counjugo lou vèrbe èsse ammé l'auxiliàri "avé"!
de pròvas !
> N'i aguet un segound, un majourau que fouguet tournat integrat
> quauquos annados daprès.
a, finalament i n'a pas "un soul", qu'i n'a "un segound"
...
> Per coumparasou, gaire-be TOUTI lis militants de l'Escolo occitana e
> del "Colegi d'Occitania" fouguèrou coundennats per coulabouraciou.
de pròvas...
emai, los de l'escòla occitana (o de l'escolo ouccitano, un pauc de
coeréncia, que) èran felibres
CON-pendion de l'a-Bròc-o : Maurras + "un segound" + "TOUTI lis
militants de l'escolo felibrenco ouccitano" = UN SOL
> Après li coulabouraciounistos de l'Escola Occitana durant la guerro,
> aven per eisemple lou paure Samouillan, del Lemouzi, que fouguet pas
> capable d'escrieure mai de vint linios en l'ounour de soun
> predecessour, e que counjugo lou vèrbe èsse ammé l'auxiliàri "avé"!
sabi pas per Samouillan, mas las règlas d'emplèc de l'auxiliari dels
auxiliaris son cambiadissas (vejatz R. Lafont sul provençal)
me faretz totjorn rire