J Desaygues
unread,Feb 16, 2011, 7:37:51 AM2/16/11You do not have permission to delete messages in this group
Either email addresses are anonymous for this group or you need the view member email addresses permission to view the original message
to
Siu anat en vir tot l'après-merenda per las vias ente calava la neu
blancha, silenciosa; e aüra siu aicí a maison, lo lume es avisc, fumo
ma cigala, lhi libres son sus la taula e tot es redreiçat en maniera
que poleriu ben me sentir a mon aise... Mas ren, siu constrech a
pensar sonque e totjorn a la mesma causa.
Era pas mòrta da temp ilhe per iu? ... eò, mòrta, o fins a mai, coma
pensavo embe aquel patetisme pueril di tradits, «pietge que mòrta?»...
E aüra, dempuei que sai qu'es ren «pietge que mòrta», mas mòrta
simplament, parier de tanti autri que demòron aquí fòra, sot la tèrra,
sempre, quora es de prima e quora ven l'istat atofaa, o quora la neu
tomba coma encuei... sensa deguna esperança de retorn; d'enlora sai
que decò per iu es pas mòrta degun instant avant que per lhi autri.
Dolor? No. Es pas que lo comun sens de paor que nos pren quora cala
dins la tomba qualquaren que nos es apartengut e que son existença
avem encara viva derant a lhi uelhs, lo brilhum de l'esgard e lo sòn
de la vòutz.
Segur foguet triste, quora descurbero son tradiment... mas qué tanti
sentiment se jontavon a la tristessa!... La ràbia, l'òdi emprovís, lo
revòlt dal viure e... Ah, just! La vanitat ofendua... Siu arribat
gaire per bòt al dolor! Puei venguet un confòrt que se transformet en
benefici: la convincion que decò ilhe devia sufrir. Las ai encara
totas, las puei léser en chasque moment, quelas desenas de letras
qu'emploravon perdon, sanguteavon, gemeiravon! La veo encara denant,
dins son escura vièsta anglesa, lo chaplinet de palha, mentre ferma al
caire de la via, al luscre, me seguia embe l'esgard quora salhiu dal
portal... E penso encara an aquel darrier apontament, ilhe m'era
denant embe si uelhs grands esbaluchits e lo reond morre de mainaa
qu'era tant pallinèl enlora ... Lhi donero pas la man quora s'en anet,
quora s'en anet per lo darrier bòt. E da la fenèstra l'ai vista
chaminar fins al caire, e s'avalir... per sempre. Aüra pòl pus
retornar...
L'ai saubut per cas. Aurion polgut passar de setmanas, de mes. Ai
rescontrat son barba aqueste matin, qu'aviu pus vist despuei un an, e
que rarament se ferma a Vièna. Ental passat lhi aviu parlat qué de
raires bòts. Lo premier fai tres ans, un sera que se juet a las
quilhas. Decò ilhe era vengua embe sa maire. E puei, l'istat d'après:
ero a la "Csarda" embe d'amís, al Prater. Ele setava a la taula da pè
ensem a dui o tres senhors, gaujós, quasi alègre, brindet a ma salute.
Derant de laissar lo jardin me venet arramba e, coma en grand secret,
me confidet que sa neça me calinhava! Coma ero un pauc alègre, me
pareisset dròlle, bufe e fins aventurós que lo vielh m'o contiesse
aquí, entre lhi sòns dal Cymbal e lhi aguts di violons... Pròpi a iu
que lo saubiu tant ben e qu'encara aviu se la bocha lo perfum de son
darrier bais. E aqueste matin! Siu anat pròche que lhi passesse derant
sensa lo veire. Lhi ai demandat de sa neça, per cortesia pus que per
enterès... Aviu pus de sas notícias, e da temp decò las letras eron
pus arribaas; mandava regularment masque las flors; recòrd d'un di
nòstri jorns pus bèls; arribavon un bòt al mes; sensa degun bilhet, de
silenciosas, umilas flors...
An aquela demanda, lo vielh senhor es restat putòst estabosit. Coma...
lo saubetz pas que la paura filha es mòrta fai una setmana? Siu restat
sesit. Puei m'a contiat de mai. Que da temp malateava, mas qu'era
demoraa a liech nimanc una setmana... E de çò que sufria?
«Depression... Anemia... I metge san pas mai ren de precís.»
Ai demorat encara a lòng ente lo vielh m'avia laissat; ero esquintat,
coma après aver patit de grandas fatigas. E aüra me semelha que deve
considerar aqueste d'encuei coma un jorn que represente un novèl temp
de ma vita. Perqué?... Perqué? M'es capitat masque qualquaren
d'exterior. Sentiu pas pus ren per ilhe, a pena la soveniu encara. M'a
fach de ben escriure tot aquò: me siu calmat... Començo a sentir lo
confòrt de ma maison. Es inutile e autodestructiu continuar a lhi
pensar... Lhi aurè ben qualqu'un encuei qu'a un motiu mai fons de iu
de se chalmir.
Ai fach una passejada. Clara jornaa d'uvèrn. Lo cèl es parelh palle,
parelh freid, parelh luenh... Siu pro calme. Lo vielh senhor qu'ai
rescontrat ier... me pareis de setmanas d'aquò. E se penso a ilhe, la
puei veire embe un'estonanta claressa; una causa lhi es pus: l'òdi
qu'enti darriers temps encara acompanhava mon recòrd. Verament arribo
pas a m'encreire qu'ela es pus sus aquesta tèrra, que demòra dins una
bara, qu'es estaa soterraa... N'en sufrisso pas dal tot. Lo mond
encuei m'es semelhat pus silenciós. A un certen moment me siu
convençut que lhi a pas ges de jai e de dolor... no, sonque de
grimassas de plaser e de dolor; rïem e plorem e convidem l'anma a lhi
assístre. Me poleriu setar aüra e léser de libres profonds, seriós e
fito penetrariu tota lor satgessa. O me fermar derant a de quadres
antics, que m'an jamai dich ren, e en aquest moment lor obscura
belessa se durberia a iu... E se penso a qualque persona chara que
m'es mòrta, lo còr s'estrenh pas coma un bòt, la mòrt es devengua
qualquaren d'amical, virondea entre nos e nos vòl pas far ren de mal.
Neu, auta e blancha neu per tuchi lhi chamins. La pichòta Gretel es
vengua da iu e a trobat que finalament auríem degut far un vir sus la
lieia. Com aquò sem estats en campanha e sem volats lèsts per lhi
viòls clars e jalats entre lo tindar des sonalhas, lo cèl palle sobre
nosautri, lèsts, lèsts entre las colinas blanchas e lusentas. Gretel
s'apojava a mon espatla, gachant embe uelhs gaients la lònja draia
derant de nosautri. Arribérem a un'òste que conoissiem ben já da
l'istat, al temp que demorava al metz dal vèrd, e qu'aüra semelhava
parelh chambiat, parelh solet, parelh isolat dal mond, coma lo se
devesse mai descurbir. L'estua avisca mandava una chalor parelh fòrta
que nos chalet meirar la taula, perque la jauta manchina e l'aurelha
de la pichòta Gretel eron venguas totas rossas. Alora me chalet lhi
baisar la jauta pus pàllia. Puei lo retorn, já al calabrun. Gretel
s'estrenhet a iu e prenet mas mans dins las sias. E diset: «Encuei
sies mai miu, finalament». Parelh, sensa lhi pensar sus, avia trobaa
la justa paraula, e aquò me metet jai. Benlèu es l'aire ponhent de la
campanha sot la neu que m'a reviscolats lhi sens, perque me sento pus
libre e content qu'en aquesti darriers jorns.
Fai gaire temp, mentre ero cojat a metz sòm sal sofà, m'a já mai
pilhat un'idea guèrça. M'es semelhat d'èsser freid e insensible. Coma
un que sensa grimas, sensa deguna capacitat de sentir, reste immòble
derant una tomba, ente sie estat calat un èsser amat. Coma un endurcit
a tal ponch que nimanc l'òrre d'una jova mòrt sie capable de lo
mòure... implacable, com aquò me sentiu...
Passat, es tot passat. La vita, lo plaser e quela briseta d'amor
escafon tuchi lhi pensiers nècis. Siu mai sovent entre lhi òmes. Lor
vuelh ben, son inofensius, devison de tota sòrta de causas alègras. E
Gretel es una chara, tenra creatura, e es tant jòlia quora, l'après-
merenda, s'en ista tant pròcha de iu a la fenèstra, e lhi rais dal
solelh beluguejon sus sa tèsta blonda.
Encuei es avengua una causa estranja... Es lo jorn que chasque mes
ilhe me mandava las flors... E las flors son mai arribaas, coma...
coma se ren foguesse chambiat. Son arribaas de bòn matin embe la
pòsta, dins una blancha boita de carton, lònja e estrecha. Era encara
lèst; lo sòm m'entonia encara la tèsta e lhi uelhs. E masque quora ai
dubèrt lo pacon siu revengut en iu dal tot... Me siu quasi
espaventat... Tenguts graciosament da un fil dorat, lhi avia de
garofans e de violetas... Jaïon coma dins una bara. E quora lhi ai
prés en man, un tramolin m'a traversat lo còr. O sai perque decò
encuei son arribats. Quora a sentut la malatia, quora benlèu auguet já
lo presentiment que la mòrt s'avesinava, a fach l'ordinacion dal
florier, coma d'acostuma. M'auria pas degut mancar sa tenressa. Parier
se comprén l'expedicion; coma una causa dal tot naturala, qualquaren
d'esmovent benlèu... E totun, resent en man aquelas flors, que
pareission tremar e s'enclinar, las devero sentir mai, còntra chasque
rason e volontat, coma quaquaren d'espectral, coma s'arribesson da
ilhe, coma foguesson son salut... coma volguesse sempre, decò aüra da
mòrta, contiar de son amor, de sa ... fedeltat tardiva. Ah, comprenem
pas la mòrt, la comprenerèm jamai; e en realitat chasque èsser sonque
enlora es mòrt, quora son decò mòrts tuchi aquilhi que l'an
coneissut... Encuei ai decò prés las flors dins un biais diferent, pus
delicat, coma poguesse las blessar en las tochant tròp durament...
coma se lor anmas silenciosas poguesson començar a gemesir sot vòutz.
E mentre aüra son derant a iu sus l'escrivania, dins un vas fin
verdolèt, me semelha que s'enclinen malaürosas a rengraciar. M'arriba
embe lor perfum tota la pena d'un desir inustier, e creo que polerion
me contiar de causas se nos foguesse accessible lo lengatge de tuchi
lhi èssers vivents e pas masque d'aquilhi doats de paraula.
Vuelh pas laissar-me estonar. Son de flors, pas mai. Son de saluts dal
delai... Es pas una crida, no, es pas una crida da la tomba. Son de
flors, e una qual sie comessa dins un negòci lhi a gropats ensem dal
tot mecanicament, lhi a butat un pauc d'ovata a l'entorn, lhi a
pausats dins la boita blancha e lhi a enviats. E aüra son aicí, perqué
siu sus a lhi pensar?