Los dialectes occitans explicats
jpgine
Bestio del Giboudon
> http://membres.multimania.fr/occitancatala/dialectesoccitans.htm
Sou esplicats en catalo e en ouccitan ultra catalanisat. Acos ja
souspet.
I trouban aco:
Caràcterístiques de l'alvernès
Caracteristicas de l'auvernhat
- Chasuda de las consonantas finalas, fòra:
* "-n" finala delhs vèrbs a la 3a persona del plural.
PRIMIEIRO ASENADO: en Louzero, coumo en Nalto-Leire, coumo dinc lou
Canta, toutos las tresencos persounos des berbes sou en -ou.
La soulo ecepciou sou lous imperfachs e lous coundiciounas des 2d e 3n
group que disou "iòu": fasiòu, disiòu, amai incaro, las formos
"fasiou, disiou" esistou.
* "-r" finala se pronóncia sovent dins los mots en "-or" (color) e lo
lemosin tanben pronóncia "-r" finala dins "-ador, -edor, -
idor" (chaminador, trabalhador, corredor).
BAQUI UNO BERTAT que Domergue Sumien o negado touto sa bido. Lou -r se
prounouncio
- "-l" finaala se pòt prononciar (encara qu'en auvernhat, es
prononciada [l], [x] o ben es muda segon los parlars)
FAUS, se mante sounque dario è: lou chastel, lou coutel
sinou disen : l'ousta, lou roussinho, en Louzero, e lous besis disou :
l'oustau, lou roussinhòu
- "-l" intervocalica se pòt prononciar [x] dinc lo Chantal, [v], [g] o
[l]
E DINC LA LOUZERO mai incaro que dinc lou Canta, mas bogou fa de
nantres de Lengadoucios !
La formo "Chantal" es lemousino. S'emplego pas en Aubernho. Dinc lou
Canta se dis "lou Cantau" pel departoment, e dialectagamen "Lou
Chantar" pel Ploumb del Canta.
En Louzero disen "lou Canta".
Felibre d'Auvernho
As razou, coulego, mas i o d'asenados plô mai grèvos dien aquel
escapoulou de douctrino oucitano racisto.
Fìnta m'acò:
Quauquei vèrbes irregulièrs
Faire
Present : fase (/fau), fas, fai, fasèm, fasètz, fason
Imperfait : fasiá, fasiás, fasiá, fasiam, fasiatz, fasian
Subjonctiu present : faia/faja
Subjonctiu imperfait : faguèsse
Passat simple : faguère (faguète vèrs la bisa)
L-èsser (/l-èstre)
Present : sèi, sès, z-es, sèm, sètz, son
Imperfait : ère, ères, èra, èrem, èretz, èron
Subjonctiu present : siá/siage/siaie
Subjonctiu imperfait : fuguèsse
Passat simple : fuguère (fuguète vèrs la bisa)
Present del verbe faire:
Se dizen be "fai" (soubretout quand lou sujet es impersounau ou qu'es
una causo ou un animau) dizen "fo" pels omes, ço qu'es pas marcat.
A l'imperfach dizen pas "fasiàs" mès "faziés" /fajih/ que lou Perigord
Louïs Delluc noutabo "fazis" dien soun rourman "Tibal lo garrèl".
De sigur dizen pas "fasiàm, fasiàtz, fasiàn" que sou d'espanhoulados
mas
"fazion" (Lou Toulouzô Vestrepain escrivio guel meme "fazion")
faziat,
faziou (e dialectalomen "faziòu")
Dizen pas "èsser "mas "èsse "/èshi/
Dizen pas "sès" mas "ès".
L'imperfach que dizou es catalô: Imperfait : ère, ères, èra, èrem,
èretz, èron
Dizen: èri (Cantalés) / ère, ères, èro,
eran/saion, erat, saiat, èrou/saiou
La diferéncio es enormo !
Al subjountieu "sià" existo pas en auvirnhat, dizen "que saio".
Quauques parçôs de l'ourlhagués dizou també " que siascho"
Daprès dizen "fouguèsse" e "fouguèri/fouguères".
Lei formos en u: "fuguèsse, fuguère" sou lemouzinos.
Lour nouciou racisto de "nord-occitan" fai desparla lis oucitanistos.