Dinc sa classificaciou des dialectes ouccitans Sumine pretend qu'en
"auvergnat du sud" se counjugo:;
"faguèrem, faguèretz" formos inesistentos en aubernhat.
Tout lou mounde bei que la lengo de sumien es pas autentico. Es
claufido de catalanismes ridiculles: "en prononciacion culta", de
couiounados d'aquel biais.
Amai sumien fai de citacious faussos de Ronjat. acos pas l'ounestetat
que l'estoufo.
Pretend sabe miel que Vermenouzo, Biron, Broc coumo parlou.
Lou pau d'aubernhat qu'auro legit saro estat d'aubernhat "trascrich"
adounc traduch e defourmat en grafio des coulabouraciounistos de la
darriero guerro.
absurde d'un cap à l'aute !
Ja, la primiero mapo endico un dialecte "cantalon".
Sèi be d'acòrdi ammé Mistral que i o un souto-dialecte cantalian, mas
"cantalon", sabi pas ço qu'es.
Puèi parlo de zono de ca vers cha, coumo se n'i avio uno !
En realitat n'en chau uno per cado mot.
Se dis "lë cap" à Tièr, dounc Tièr es "nord-oucitan" en teourìo
sumienèsco.
Se dis "chausi", "lou champ", la chambro" à Maiano e Avinhoun, dounco
la mitat de la Prouvènço es nord-oucitano en teourìo sumienesco.
Dien moun parla de la Val Marouno èi troubat 23 mots en cha. Lou
majourau Joan-Fay n'o troubat 26 dien soun parla de Riom-ès-Mountonho.
N'i o quinge en prouvençau mistralenc.
Acò's dounc absurdre en teourìo sumienesco de dessepara l'auvirnhat
del prouvençau.
En realitat on vèi que lou critèri ca/cha es absurde.
Acò's be mai impourtant se saber s'on dis "lou pô", "lou pan" ou "lou
pâ".
Acò destrìo de parlas diferents.
Amai lou Sumien semblo creire qu'on dis CH en "nord-oucitan" dien
toùti li mots ounde i o CA en "sud-oucitan". Mès acò's pas atau!
Lou darrier di patuesant lemouzis coumo Cognéras, dirò pas "lou
chantou". Acò esisto pas. Se dis "il chantun Grischun", "la banca
chantunala" en roumanche mas pas en lengo d'o.
La provo que lou sumien es counèis pas ris es que per esplica de
causos soubre l'auvirnhat, te bouto li mots "jauta" e "jau" que sou
lemouzis, que sou de "patuè crachat".
En auvirnhat dizen "la gauto" pertout e "lou jial" dien lou Cantau
mountanhòu, "lou gal" dien lou quàsi-miejour e li bas-Auvirnhats dizou
"lë jalh".
Lou sumien endico uno palatalisaciou justo, la de u en yu, mès amm un
esemple faus: nus.
"Nus" es de lengadouciô. En Auvirnho dizen "nud" amm un -D mut de
sigur, mas que torno pareisse al femini: nudo. (e pas "nuso" coumo en
patoès lengadouciô)
Lou sumien desparlo inquèro quand presinto coumo auvirnhato de touto
l'Auvirnho uno alternanço voucalico entre singulier e plurau qu'es
frequento en Lemouzi mas rarissimo en Auvernho, ou toutalomen absento:
"lo palo - lâ palâ" es de patuè lemouzi crachat.
En Nalto-Auvernho dizen "la pawo, la pago, la parho / la pawa...." e
dizen parier al plurau. I o sounque l'article que chàmbio.
I o una pichouno regiou, moun Cantalés, ount' aven uno alternanço
voucalico. Mas cò's pas la del sumien e di Lemouzis. Acò's
l'alternanço "la pawo" "las pawë", "la chabro, lei chabrë".
A Rioum ès Mountonhos dizou lou mai souvent A i dous cas, mas de cops
faun coumo acò:
"la chabra, lei chabro",
cò's dire exactomen lou countràri de ço qu'ensenho aquel inhourent de
sumien que counfound tout lou temp l'Auvirnhat ilustre ammé lou
Lemouzi crachat.
Quant à l'alternanço "chapèl-chapiaus" sabi pas ounde lou sumien
l'aurò visto. Ieu l'èi pas jamai augido dien la quito Courrezo !
En Nalto-Auvernho dizen "capèl" en Ourlhac, "chapèl" à Salèr, "chapèr"
à Mouriac, "chapèhr" à Sant-Flour, Chahrdas-Aigas e Massiac, e dizen
parier al plurau.
La soulo causo inteligento que dis lou Sumien, l'o represo de l'abat
de Sauvages:
dizou toùti dous que "l'auvernhat del sud (Sumien), lou givoudanés
(Sauvages) aun chambiat l'oupausiciou È / E en oupausiciou E/I"
Noto be l'evouluciou del L entrevoucalique vers W,G, HR
mas doublido l'evouluciou vers R, e invento uno evouluciou vers GH
(lou ghaïn arabe, lou G aragounés) qu'esisto pas en Auvernho.
Enfi desparlo coumpletomen soubre la counjugasou puèi qu'atribùio à
l'auvirnhat de counjugasous catalanos:
parlèrem, faguèretz que sou founeticomen impoussiblos en auvirnhat
ounde se prounounciariou /parlère/ e /fagère/. Se counfoundrio dounc
ammé la primièro persouno del singulier.
La realitat es que en Nalto-Auvernho dizen toùti: parleran e faguerat /
parleron, fagera/,
en Ourlhac coumo à Salèr, Mouriac, Sant-Flour e Massiac.
En Basso-Auvernho dizou : "parlèn" e "fagueriat" ço qu'es lou meme
sistèmo qu'en cevenòu : "parlèn, faguerias".
Remarquessan al passatge que "parlèn" es la formo de la lengo
medievalo, alèro quand lou sumien nous sourtis que " lo lengadocian es
lo mai conservator dels dialectes" dis inquèro uno asenado.
Amai inquèro, nàutri sen pas tant counservatours: lei counjugasous del
Perigord sou inquèro lei counjugasous fortos de l'Atge Mejan:
faguèi/fagui, faguès, fèt, faguèn, faguèt, faguèrou
Mès aquel saber passo larjomen al dissus del cap d'aquel paure sumien !