Hentchou er reter 7 Tri dei e-kichenn an izlonk
Broc
7. Tri dei e-kichenn an izlonk
Ged or pasaportou faos, on-eus pignet flagenn an Tuba. Da beb pemzeg
pe ugent verstenn e kavem bourhou.
***
ar verstenn a zo eun tammig muioh evid 1,600 Km
***
Bourhou zo ou-doe betag hweh kant ti ; an oll meradur a oe dalhet ged
ar soviedou, ha spioned a selle an dud a dreméne. N’hellem ked kerhed
tro-dro ar bourhou en arbenn da zaou dra. Da getan en em gavem berped
ged peizanted ar leh, hag or hlaskou ou zehein ou-dehe atiret ar
soupsonnou : eur sovied en-dehe on harpet ha kaset da Tcheka a
Vinousinsk e-peleh or-behe beùet or mitin devéan.
An eil dra a oa rag paperion ma hansort a roe dehoñ ar gelloud
implijein releiou post ar goarnamant eid er zikourein en e veaj.
***
e ruseg, « kansort àr an hent » a larer « spoutnik ».
E serbo-kroateg a larer « sapoutnik ».
Displega a ran deoh ar gir ged ar serbo-kroateg :
Put = an hent
Sa = ged
Nik = sufix a servij eid kroueein eur gir hag a zinifi eun den
Neusen : Sapoutnik = an den a gerh àr an hent genoh.
***
Neusen e oa red deom moned d’ar soviedou kêriadenn eid kemm ar roñsed.
Leusket or-boe or re d’an Tatar ha d’ar Hozak ou-doe or sikouret da
veg an Tuba, hag ar Hozak e-noe or douget en e garr betag ar gêriadenn
ketan e-peleh on-eus degeméret ar roñsed post. An oll beizanted,
nameid eun darn vihannig-vihanna etreze, a oa eneb d’ar volcheviked
hag ou-deus or sikouret kaloneg. Ou zrugarekaad a ren doh ou servijou
e hober àr-dro ou dud glañv, ha ma hansort a roe dehé alïou pratik eid
ou labour ag an douar. An dud a or zikoure ar muioh a oe an disidanted
goh hag ar Gozaked.
A-wechou en em gavem ged eur gêriadenn komunour a-beh, med buan on-eus
disket ou anaoud.
Pa arruem en eur gêriadenn, ged trouz kleier or roñsed, ha pa gavem
peizanted azeet dirag ou zi, gouest da seùel, e hrozmolad mehad
« Chetu hoah an diaouled-ze ! » e ouiem penoz ar gêriadenn a oa eneb-
komunour ha penoz e hellem arsaùein heb danjer. Med pa zee ar
beizanted devadom hag or degemere joeiuz e lâred dim « kamaladed », e
ouiem dohtu e oem da du an enebour hag e oem eùehuz. Er hêriadennou-ze
e chome tud a ne oent ked peizanted siberiad, mignoned ar frankiz, med
divroidi ag Ukraïna : lizidant ha lonkerion, ind a viùé e lojellou
mizeruz, ha neoah ou hêriadennou a oe e-misk douarou du ha pinùig. An
termenou on-eus beùet e bourh Karatuz a voe plijuz ha danjeruz.
E 1912 e oa bet digoret daou skolaj, hag ar boblañs a yee betag 15 000
ene. Penn-leh ar Gozaked e kreistei an Enisei e oa. Med hiriw an dei,
diêz eo anaoud ar gêrig. Divroidi an arme ru ou-deus lahet ar boblañs
kozak a-beh, losket ha distrujet an darn vrasan ag an tier : breman e
ma ar gêr kreiz ar bolchevism hag ar homunism e korn-vro a reter deuz
distrikt Minousinsk. E saùadur ar sovied e-menn on-eus deuet ei kemm
ar roñsed, e rent eur vodadeg ag ar Tcheka. Buan e voe eur bochad tud
àr dro dim hag a selle or paperiou. Ne oem ked re zigur deuz or
paperiou ha ma hansort a gomzas dohte. Da heul, ean e-neus lâret din
liez :
« Mad eo evidom pand eo deuet eun den sod a zeh eur goarnour hiziw
gand ar volcheviked, ha mad eo ou-deus lakeet tud ouizieg eid balana
ar strêdou ha gwalhi kreier ar roñsed. Neuze e hellan komg gand ar
volcheviked a n’ouiont ket an diforh etre dezenfektet ha dezafektet,
antrasit hag apendisit. Berped e klaskan ou douga da beleh e vennan,
ha zokén ou lakaad soñj arabad ma fuzuilla. »
Neusen on-eus diskoeit d’an tchekisted eur ragtres kaer eid ar horn-
vro : seùel a rahem pontou ha hentou eid dougein koèd an Urianhai,
aour ha houarn ar maneiou Saian, loned ha krohennou ar Vongoli. E-pad
eun eur on-eus komzet deuz an traou-ze hag ind a ankouahas gweled mad
or paperiou hag a roas dim peh or-boe afer : roñsed hag eur harr. On
asé devéan e oa a-barh harzou ar Rusi.
Goude boud tremend flagenn an Amyl, chansuz om bet. Tost d’ar lenn on-
eus kavet eun ezel ag ar milis a g/Karatouz. Fuzuillou ha pistoledou
aotomatik a oa en e harr, dreist-oll mauzeriou, eid armein eur bagad a
yahe dre an Urianhai eid lahein ofiserion gozak ou-doe greet diestedou
vraz d’ar volcheviked. Eùehuz om bet. Risklein a rem kavoud ar bagad-
ze hag ar zoudarded ne vehent ked êz da drompein ged komzou flour.
Komzet on-eus ged an den betag e-neus lavaret dim àr besort hent e
tremenahe ar bagad. D’an eil gêriadenn on-eus arsavet er mem ti èltoñ.
Pa m-eus digoret ma malizenn, am-eus gwelet penaoz e selle abarh ged
estlamm.
Petra ’blij ken deoh ? am-eus goulennet.
Ean a laras dousig :
Bragou… bragou…
Degemeret am-boe deuz ma mignoned eur
bragou marhegour neùe deuz eur mehér du teo. Plijoud a ree d’ar
milisian
Mar n’ho-peus ket unan arall… am-eus lâret, e choñj dija en eun
eskemm.
Nan, eme ean trist, ar sovied ne ro ked bragou. Ma hini a zo uzet-
kenañ, sellet ! »
Ha ean a saùas eun askel ag e vantell hag am-eus um houlennet penoz e
helle padoud ar bragou-ze, ged meur a doulliou evid mehér.
Gwerzet-din ar bragou, eme ean èl en eur bedenn.
N’hellan ket. Afer m-eus me ma un anehañ.
Choñj a ras lod a vunutennou hag en em dostas dohin :
Deom er-mêz, rag n’hellom ked komz aman.
Eur wech er-mêz e laras din :
Neuze, petra soñjet ? en Urianhai e yet. Billedou ar soviedou ne dalv
nitra mui du-ze, ha n’helleh prena nitra, pa z eus kalz a zibelined,
kaerelled-gwenn, ha huéenn aour a werzo deoh plijuz tud ar vro en
eskemm deuz eur fuzuill ha tennou. Eur fuzuill ho-peus endeo da beb
unan. Reï a rin deoh unan all gand war-dro kant tenn ma roet din ar
bragou.
Afer on-eus ked ag armou. Or paperiou a zo eun diwall eroalh, am-eus
lâret e hober èl ma ne gomprenahen ked.
Med e hellet eskemm ar fuzuill evid krohennou pe aour. Reï a ran deoh
ar fuzuill dioustu.
Ne vehe ket pêet mad eid ar bragou-mañ neùé. E leh erbéd all er Rusi e
kaveh unan haval. An oll Rusi a gerh heb bragou ; hag ho fuzuill,
petra ’roint din aveitoñ ? nameid eur zibelinenn, ha petra m-eus da
hober ged eur grohenn ?
Goustadig am-eus degemeret peh e faote din. Ar milisian a zegemeras ma
bragou ha me eur fuzuill, kant tenn ha daou bistoled aotomatik peb
unan daou-ugent tenn getoñ. Breman e oem enarmet eid en em ziwall.
Goulennet m-eus iwe da berhenn neùé ma bragou eun aotré eid an armou.
Breman or-boe nerh ar lezenn deuz on tu.
En eur gêriadenn diamén, on-eus angajet eun ambrouger, prenet on-eus
gwispid, kig, halén hag amonenn ; ha goude boud dehanet e-pad eun
deùeh, on-eus kroget ged or beaj hir e-pignein a-hed an Amyl devad ar
maneiou Sayan àr harzeu an Urianhai. Du-hont spi or-boe ne gavahem ked
bolcheviked, lemm ou spered pe sod. Tri dei goude boud leusket beg an
Tuba, e treuzem an devéan gêriadenn rusad e-tal an harzou : tri dei
berped ged tud heb fei na lezenn, e-mesk an danjeriou, ged ar maro a
halle doned e peb amzer. Red e oa bet dim eur volanté kreñv, ha kaoued
ar chañs gelloud eskemm eur bragou neùé, peh n’ou-doe ket bet tud
waleüruz erogzom.