Prumerias de definicion deu maine de la luta (version definitiva)
Eole
And in the roar of dust and diesel
I stood and watched her walk away
I could have caught up with her easy enough
But something must have made me stay.
DIRE STRAITS
A la petita Marion, de Versalhas.
- E sabes quau ei l'endret de Pau qui m'estimi mei ?
- Lo Triangle ? Non, que badini.
N'auré pas mancat qu'aquò, lo Triangle. Quan èri estudiant,
Maiòlis (lhèu l'ortografia e la prononciacion corrèctas que serén
Malhòlis) n'èra pas enqüèra lo Triangle, lo quartièr deus bars e
de la timpona. Aquò qu'estó après. E adara, lo Triangle que's
moreish, per'mor de la maishanta reputacion qui s'a meritat - dus
viòls, ua agression grèu seguida d'ua temptativa de murtre, e
quauques autas hèitas deu medish escantilh ; jo medish que m'i hasoi
pelar de tres cents liuras ua nueit de 1996 - e per'mor (ce's
pareish) los estudiants d'adara entà har la hèsta que s'estiman
mei de s'amassar dens un apartament. Jo tanben. Demandatz aus mens
companhons de hartèra, e au vesin de devath qui fenirà per se har
petar lo plafon dab los còps d'escoba qui i bota entà'm har
baishar la musica. Tant i a, que responoi a la jaubèla :
- Non, lo centre Bosquet.
Qu'ei un centre comerciau qui's bastí au començament de las
annadas 90 a l'endret de l'on èra l'espitau, e la jaubèla non
s'èra pas trompada de hèra puishque's tròba a quauques detzenats
de mètres de la termièra deu famós Triangle. Davant aqueth centre
comerciau, que i a ua petita esplanada dab de longs bancs de pèira
plaçats en quadrilatèr ; au dessús deu quadrilatèr, un partèrra.
Que'vs podetz assèder haut sus lo bòrd de pèira qui estermia lo
partèrra, au lòc de v'assèder a pròpiament parlar suu banc, e
d'aquiu qu'avetz ua sòrta de petit bèthvéder de fabricacion
umana, qu'avetz l'impression estranha de com qui ditz regnar sus la
horrèra qui va e vien de la pòsta, de France Telecom, de NOOS TV, e
plan segur deu centre Bosquet ; qu'avetz au ras gojatas e gojats qui
van e vienen de la FNAC, ancianas qui an hèit las crompas au Champion,
e mainats tot just pubèrs qui sòrten deu collègi Margalida de
Navarra e ne son pas pressats de se'n tornar tà casa, com aquera
Lolita magrebina o mestissa qui, a tretze ans, ne sembla pas d'aver
arren a apréner, senon que los sons uelhs ne lugrejaràn pas tostemps
com ara.
Las estudiantas en Dret
Aqueth dia de seteme... hop, que hasí anar tròp viste los dits suu
clavèr. Qu'èra en octobre, puishque los cors avèn dejà començat
a l'Universitat. Que rectifiqui donc : aqueth dia d'octobre. Aqueth
dia d'octobre donc, davant lo centre Bosquet, joens deus dus sèxes
que venèn flors. Arròsas a dètz liuras cadua, que m'ac precisè ua
d'aqueras en me viénent de cap. Qu'èri perdut en un saunejadís
terriblament men - qu'essajavi d'empachar Pearl Jam de tocar a la
hestejada de Roskilde - ; qu'avoi a tornar tà sus tèrra. Ua venta
de flors sauvatja, qu'èra quauquarren de pro reale entà que
n'ensagèssi pas de'n saber mei :
- Tà qu'ei ? un bisutatge ?
- Non, qu'ei tà crompar libes taus nostes estudis.
- Qu'estudiatz ?
- Lo Dret.
« Aquestas, au mensh, ne's son pas devudas inscríver en Dret
entà's trobar un marit », ce'm pensèi.
Que'u crompèi l'arròsa, que haré gai a la granmair qui deví
anar véder en seguint. E que'us espièi a har uas segondas. Las
estudiantas qu'arribavan a véner arròsas adarron, a òmis sustot ;
peus estudiants ne se'n hasèn pas gran causa.
E d'on èri qu'aperceboi suu botiguet de jornaus au ras deu Crèdit
Agricòla ua paperòla de publicitat entà L'Express : « T'on va
Israèl ? » Qu'èra ua de las questions de politica qui'm
preocupavan en l'òra (e un detalh mei qui ensenha que n'èram en
octobre e non en seteme, puishque la segonda Intifada e vienè
d'esclatar lo 29 de seteme precedent, au darrèr deu passei de Sharon
sus l'Esplanada de las mosquèas). Qu'anèi crompar aqueth
magazine, e la hemna deu botiguet, en me védent :
- Qui balha aqueras arròsas ? Que vei monde qui's passejan dab.
- Estudiantas en Dret. Que las venen.
- Ah, que las venen... Que m'auré estonat tanben... Vertat,
arròsas ne se'n balha pas mei.
« Mes qué contatz ? », ç'avoi enveja de'u repicar, « ne se
n'i a pas jamei balhat tanpòc ! »
Non s'i a jamei balhat arròsas, mes aquera prauba hemna, agressada
un ser enter lo botiguet d'on sortiva e lo son domicili, o la banca
(un esvagat, legedor costumèr de las paginas de las malahèitas deu
jornau, que me n'avè assabentat), qu'a rasons entà pensar que «
d'autes còps qu'èra miélher », e d'alhors ne soi pas segur
que sia faus.
Las duas zonardas
Que seré mei exacte de díser que hasèn de las zonardas, que jogavan
a l'aventura. Nada mèrca d'alcoòl sus las lors caras. Tròp
joenas, vertat, entà estar dejà mercadas ! Ua blonda - ua beutat de
bonas mensuracions -, ua bruna fisicament mei comuna, totas duas
enter dètz-e-ueit e vint ans. Nada botelha entà'us har companhia.
La sola causa qui las podosse distinguir com - har passar per ? -
zonardas qu'èra lo fèit qu'estossen assedudas per tèrra davant
l'entrada de la residéncia tòctocanta deu centre Bosquet e que's
trobèsse enter eras duas un can de cap a minjar goludament çò
qui'u vienèn de balhar.
Non las aví pas remercadas suu pic. Qu'atendí l'autobús, aqueth
autobús qui vienut d'ua part de la vila qui tant per tant coneishi
e'm pòrta dirèctament davant casa : lo « 1 ». Mes qu'aví, au
ras de l'acès, cinc exemplars de monardalha qui cridassejavan - e
ne comprení pas guaire : qu'èra neo-francés de la banlieue -, en
me hant drin enlà qu'avoi las duas gojatas dens lo camp visuau, e
d'aviada que m'aprochèi d'eras. Que vedí ua bueita per tèrra
enter eras duas : que volí balhà'us sòus, hicar sòus dens la
bueita, mes mei ençà qui estoi que m'aperceboi que çò qui aví
credut d'estar ua copadeta èra en realitat ua bueita d'aliments
entaus cans, qui vienèn d'aubrir entà neurir lo lor companhon.
Que'us disoi que m'èri trompat. La blonda que'm hasó :
- De fèit, la bueita n'ei pas tad aquò, mes que'ns podetz
balhar sòus parièr.
- Òc ben. E netejatz aquesta bueita, qu'auratz ua copadeta, ce'u
tornèi, puish que'u balhèi sòus de la man a la man. Qu'estó
estranglada en véder la soma qui balhavi, tant per tant se podó
articular un mercejament. Segur qu'aví ua bona rason de har atau.
Mes sovent, hèra sovent, ne coneishem pas las rasons vertadèras de
las nostas accions, quin donc poderem conéisher las deus autes ? Quin
auré podut saber la blonda ?
Que tornèi tà la mia plaça au ras de l'acès d'autobús -
cridèra de monardalha -, puish per'mor d'un pos de remòrs que
tornèi anar de cap tà las duas gojatetas. Aqueste còp, que
m'adrecèi a la bruna, qui s'èra hicada de pès en véder que
tornavi. La soa cara qu'amuishava malícia. Jo qu'aví avut ua bona
rason, era, adara, que credè de'n devinar ua de las maishantas. Que
reconeishi que la frasa qui prononcièi èra ambigua :
- Ètz sovent ací ?
- Perqué ?
- Per'mor jo que soi sovent de l'aute costat, ce'u responoi en
amuishant d'un signe deu cap ua bastissa blanca.
- E que i a de l'aute costat ?
- Eh donc aquò qu'ei personau, mes que'vs voi ajudar.
En me suspectant que m'avè hèit esmalir a jo tanben, e la mia
malícia qu'avè hèit esclatar la mia sinceritat. La gojata, mei a
docinas adara, que sentenciè :
- Ne ve'n detz pas, que'ns tornaram véder per 'quiu.
Ne voloi pas insistir e com tornavi shens díser arren retrobar
l'acès d'autobús e la monardalha, que'm gadiè d'un «
Qu'ètz charmant ».
Ne las èi pas jamei tornadas véder. Que n'èi vist d'autas :
estiu com ivèrn ne n'i manca pas, de la carrèra Joffre dinc a la
carrèra Matiu Lalana e las Halas.
Clochards e zonards
Entà parlar deus shens-demoras, deus exclús, aquera gent cara a Joan
Loís Lavit, la lenga nosta qu'a ua cordiòla de mots a la soa
disposicion ; mes per'mor de la prauba coneishença qui n'avem, de
tan pòc ensenhada e lejuda qui ei, un sol, ce'm sembla, qu'ei
immediatament compreneder : vagamond. En pensant au son correspondent
(e lhèu etimon) francés, lo vagamond que se'm figura mei pròche
deu zonard que deu clochard, dab ua connotacion d'epòca escorruda,
qu'ei d'alhors Le Vagabond lo títol d'ua novèla de Maupassant.
Que'm hè pensar tanben aus bracèrs, aqueths hreiterós shens tèrra
deus sègles XVII e XVIII qui vivèn de's logar en çò d'un paisan
e se trobavan shens tribalh e shens ressorças en temps de magrèra,
corrent alavetz d'un lòc a l'aute entà atraçà's dequé. Lo
mot vagamond, o lo francés vagabond, ne'm hè pas pensar au monde de
la cour des miracles qui existiva dejà dens lo París deu sègle XIII,
e qui devè existir dejà a Roma, ja que la Republica, puish
l'emperaire, e's carguèssen d'arregolar la plebalha a gratis e
de la devertir dab jòcs deu circ.
Au sègle XIII, los goliards qu'estón, a la mia (prauba)
coneishença, lo prumèr movement de joenessa de l'istòria. Entà
que i aja movements de joenessa, que cau que i aja ua joenessa, qu'ei
a díser ua tempsada intermediària enter l'enfança e l'atge
adulte (qu'ei a díser lo tribalh, la vita activa) ; concrètament :
que cau liceans e estudiants. Per'mor d'aquò que calerà esperar
las annadas shishanta deu sègle XX entà aver los prumèrs movements
de joenessa de massa en Occident ; que seràn los blousons noirs, en
Exagoneria, e juste arron, mes per tot l'emisfèri occidentau, los
hippies. Mes que i a tostemps ua part quan serà infima d'estudiants
dens la societat, e justament l'Edat mejana classica que ved la
naishença de l'ensenhament universitari : qu'ei l'epòca quan se
fondan universitats màgers com la Sorbonne, Oxford, Cambridge,
Bolonha, Salamanca, Tolosa tanben au darrèr de la des·hèita
occitana. E en aqueth espaci que i avó ua plaça entà monde com los
goliards, estudiants qui corrèn de vila en vila en cantant las vertuts
deu bon vin e cantas anticlericaus. Qu'estón los hippies de
l'epòca, los zonards de l'Edat mejana.
Segon jo, clochard e zonard que hèn dus. Que i a, solide, clochards
qui pòden correspónder a la definicion qui vau balhar deu zonard, e
l'invèrse tanben, mes que pensi qu'èm totun en preséncia de duas
realitats distintas. Qu'an en comun la praubetat, e donc ? Aqueth
critèri qu'ei lo d'un nombre important e mei creishent
d'abitants de l'Exagòne. Qu'an en comun la carrèra ? Que quiò,
mes cadun a la soa plaça, ne's mesclan pas, o pòc. La
particularitat deu clochard, segon jo, la qui'u distingueish
definitivament deus zonards e deus autes praubes, qu'ei la soletat.
Lo clochard qu'ei sol. Lo clochard, tanben, qu'ei sovent mei vielh,
çò qui renvia a ua cèrta joncion enter los zonards e movements de
joenessa com los hippies, rastas e autes punks, que son los zonards, au
men entenut, las listras d'aqueths movements qui adaptant lo mòde
de vita au devís, an causit de hicar en practica lo refús de la
societat. Lo clochard qu'ei invisible, lo monde que'u passan au ras
shens lo véder. Sovent, d'alhors, que drom. Sovent tanben, après
tant de refús qu'a perdut lo coratge, l'enveja, de demandar las
famosas cent balles, qui au briu deu temps èran devienudas deux ou
trois francs - adara, frequentament, cinquante centimes d'euro,
dinc a que l'acostuma de la moneda navèra ac abraque en cinquante
centimes, shens mei. Que cau, lhèu, balhar cinquanta centimes a un
clochard qui'us demanda, mes que'us cau subertot balhar a'u qui
ne'us demanda pas.
Lo zonard, n'ei pas briga parièr. Lo zonard qu'ei un animau
gregari. Qu'ei reale de véder un zonard solet : qu'a au mensh un
can entà l'acompanhar, e en generau qu'ei dab quauques congenèrs.
Atau los zonards, a la diferéncia deus clochards, que'n van per
tres, quate, cinc o mei. E per'mor d'aquò ad eths que'us veden.
E sovent qu'an paur d'eths. Perqué ?
- Que'n vedoi un qui'n demandava un còp a Bordèu, a la carrèra
Senta Caterina, qu'èra hart e agressiu, ce'm disó un còp
quauqu'un.
Se calè estar zonards entà cométer agressions, la societat nosta que
seré hèra mei segura...
- Jo a la soa plaça ne'n demandarí pas, que panarí, ce horniva
dab màger judici.
Tot comptat, perqué non, s'estar en preson, en França, n'èra pas
piéger qu'estar shens demora...
- Que passan lo vrèspe a pintar davant lo musèu, e un còp harts
que's pelejan, que hèn aus patacs... - ce'm declarava
l'especialista de la pagina de las malahèitas deu jornau.
E aus bals deu dissabte ser, ne s'i pinta pas ? ne s'i hè pas aus
patacs ?
E'u deverí díser que hèn lhèu shens que béver, los zonards,
puishqu'an mercat com territòri lor un banc davant lo centre
Bosquet, en i inscrívent bar-smoke des punks et des zonards ?
Que i a un squat au men quartièr. Ne me n'èri pas avisat, un
coneishut que me n'a assabentat, e n'ei pas entà estonar vist
l'estat de decrepitud deu quartièr. Las anadas e tornadas de zonards
de l'especiaria e deu Lidl tà la carrèra A***, que las remèrqui
mei adara. Que son charmants en me demandant ua cigarreta. Ne tribalhan
pas lo matin : que parteishen de cap tà duas òras, a pè. Qu'an mei
viste hèit que jo dab l'autobús puishque quan baishi vis-a-vis deu
centre Bosquet, eths qu'an dejà començat la jornada : la petita
blonda que'n demanda davant la pòsta, la bruna de las lunetas
qu'ei enter los bancs de l'esplanada e l'acès de l'autobús,
un deus gojats que s'ei plantat a l'entrada deu centre Bosquet.
Despuish quauques mes, qu'an un nenè. Quauqu'un que m'a dit :
- Plan partit dens la vita qu'ei, aqueth : naishut dens un squat...
Que'm sembla qu'ei naishut a la maternitat, meilèu, en tot cas
qu'ei mei probable. Ne'u pòrtan pas a la braça, qu'an ua
carretona. Çò de comic, n'ei pas tostemps la medisha gojata qui mia
la carretona. A saber quau ei la mair. Que crei que sia la bruna de las
lunetas, ua idea...
Los P4 qu'atacan
Pekatralatak : un nom qui poderé estar basco, mes n'existeish pas en
basco. Que cau compréner : P4 à l'attaque. P4 que volè díser
reformat per rasons psiquiatricas, a l'epòca deu servici militar
obligatòri. Qu'avoi lo parat de har coneishenças de Pekatralatak
davant lo centre Bosquet, un vrèspe, per'mor de J*** Que coneishí a
J***, que demorava au quartièr, qu'i logava ua crampa en un otèl.
Qu'èra de Tolon, e favorable a la cultura d'Òc ; que disè sovent
qu'avè ua tanta chourmeto de Massilia Sound System. N'aimava pas
los americans, de tant qui'n hartava dab aquò que feniva per los ve
har aimar, se ne'us aimàvatz pas abans de'u conéisher. Que's
disè anarquista, çò qui, en eth, denotava ua manca de reflexion
seriosa ; n'empachava pas (briga) qu'estosse meilèu simpatic (se
n'avè pas bevut : la bièrra qu'aperava en eth los devís
antiamericans). E donc aqueth dia que l'encontrèi en vila dab un
escabòt de gojats, qui'm presentè com un grop de rock nomentat
Pekatralatak, dont me precisè estar lo cantaire. Que m'anonciè
tanben que se n'anavan anar installar a Baiona, per'mor que Pau
èra ua vila de « borgés de mèrda », çò qui n'ei pas faus mes
ne'm gèna pas puishqu'i soi naishut, e lhèu per'mor que demori
en un quartièr qui borgés non n'ei briga. Que'u tornèi
ironicament que solide, Pau ne's pòt pas comparar dab Tolon.
Que'u vedoi quauques setmanas arron. Que'u demandèi d'aviada :
- Alavetz, lo grop ? e qu'ès tostemps per Pau ?
Que'm con·hessè, genat mes aunèste, que n'èra pas mei cantaire
de Pekatralatak. Ne m'estonè pas. J*** - que l'aví observat
quan demorava au quartièr - qu'èra incapable de demorar mei de
cinc minutas dab la medisha persona au medish endret, n'èra pas bon
enlòc.
Au darrèr d'aquera, que'u crotzèi au carnaval, que
l'acompanhava ua gojata. Avè trobat non disi pas bonur (un mot deus
qui avian debats filosofics aus quaus no'm vei pas vias d'aportar
arren), mes estabilitat ? qui sap ?
E puish ne'u tornèi pas jamei véder. Que devè aver la corratèra,
lo besonh chacant de bolegar a petita com a gran escala. De Tolon tà
Pau, e de Pau tà qui sap on ?
Darrèr lo centre Bosquet
Darrèr lo centre Bosquet, a la carrèra Émile Guichenné, que i a un
salon de tatoatge e de piercing, qui'm hasó conéisher ua amiga
estudianta en istòria de l'art - que s'i hasó har un tatoatge.
Que'm parlè d'un aute tanben, a la carrèra Lespy. Qu'anèi tau
prumèr un vrèspe, afin de m'informar suu piercing ; que m'i
hasón compréner qu'avèn cuentas mei urgentas que de batalar.
Hant-la donc tà la carrèra Lespy tota pròcha qu'avoi, aquiu, lo
parat de har pròsa dab lo piercer, qui m'assabentè de çò qui
segueish.
Entà har un piercing que i a duas tecnicas : dab agulhas o dab un
pistolet. Que practicava la prumèra, ce'm precisè, per'mor
qu'ei hòrt mei segura au nivèu de l'igièna : qu'i a avut cas
de contaminacion de MST per piercing, e de contaminacion de saloperias
de tota traca tanben. Interrogat sus las originas e la significacion
deu piercing, eth, content de's vueitar suu subjècte, qu'entinoava
tota ua leçon.
Lo piercing, ce començava, qu'ei a l'origina ua practica etnica,
pròpia deus pòbles dits « primitius » o en tot cas animistas : lo
cristianisme e l'islam qu'interdisen de modificar o de horadar lo
còs uman, creacion de Diu, a despart d'uns quants rites com la
circoncision, d'uas quantas excepcions com los pendents e lo pòrt
deu corset.
Los piercings, los vertadèrs, que son donc a cercar enter los
amerindians e los africans animistas. Qu'an per foncion d'amuishar
la plaça de'u qui'us pòrta dens lo grop sociau, lo son coratge,
la soa virilitat, e qu'acompanhan sovent los rites de passatge.
Qu'anè tà la pèça on practicava lo son art e que'n tornè dab
un àlbum de fòtos d'indians de la seuva amazoniana, qui ei la
region deu monde qui miélher a conservat las decoracions rituaus. Los
kaiapos, per exemple, qu'auboran au pòt inferior un impressionant
disc de husta. Dens un sarròt de tribús, qu'existeish lo labret, un
pòt de husta. Mes cada tribú qu'a lo son tipe de labret ; lo
labret, com los autes piercings primitius, que jòga un ròtle doble de
signa de tanhença a la tribú e de diferenciacion per rapòrt a las
autas. L'identitat qu'ei, atau, inscrivuda dens la carn : las
hemnas ianomanis qu'amuishan sheis perforacions a la cara, en endrets
precís qui indican que son hemnas ianomanis. Lo capdau kaiapo que
pòrta un labret de quartz en·hicat devath lo pòt inferior, e
qu'ei lo sol kaiapo a aver lo dret de'u portar.
Alavetz qu'emetoi ua ipotèsi : quan se metèn en tienuda d'aparat,
los faraons que portavan, enter autas causas, ua barba postissa ; ei
possible qu'avosse remplaçat, aquera barba, un ancian piercing de la
preïstòria egipciana, lhèu un labret precisament, qui miei
desbrombat dab lo temps, se seré modificat, desformat, en quauquarren
que lo pòble de las piramidas podosse identificar ? Lo piercer, shens
respóner ni quiò ni non, que'm disó segon eth tots los pòbles en
ua etapa deu lor desvolopament que coneishón lo fenomèn deu piercing.
En proscrívent lo piercing e lo tatoatge, las religions monoteïstas
qu'an hèit rites d'exclusion de çò qui èran au davant rites
d'inclusion. Aqueths rites qui servivan a assegurar e a amuishar
l'apartenéncia au grop sociau que reapareisheràn en Occident au
sègle XVIII, mes a las marjas de la societat : forçats e galerians,
marins, soldats, brigands, prostituïdas entau tatoatge, entau piercing
marins enqüèra, aròus fetichistas e sadomasoquistas, punks, mitans
omosexuaus, motards, e a la fin finala adolescents « en rebellion » e
plan solide zonards. Qu'arribam ací au somiu de l'inversion deu
sens d'aquera practica.
Lo piercer que continuè lo devís per l'evocacion de la dança deu
sorelh deus mandas, indians de l'oèst estatsunian : que s'agiva
d'ua esprava, d'un rite de passatge, d'ua crudelitat de las
màgers. Après quate dias e quate nueits passats shens s'alimentar e
a dançar, los iniciats qu'èran traucats dab cotèths esbrecats
(entà que l'operacion estosse mei dolorosa) en mei d'un endret deu
còs, puish penuts en l'aire per còrdas fixadas a las lors plagas.
Deu sòu enlà, l'iniciator que hasè varolar los còs, e ne'us
hasè pas baishar dinc a que los iniciants estossen completament
inanimats. Qu'èra interdit aus iniciants de cridar, de gemir, de
motar.
A la fin de las annadas setanta deu sègle passat, ce continuava
enqüèra lo men òmi, un Fakir Musafar que's metó a har parodias de
la dança deu sorelh deus mandas, entà aténher l'estrànsia ce
declarava. Ara, los mandas qu'an despareishut per'mor d'ua
epidemia de variòla, mes d'autes amerindians, solidaris,
qu'ataquèn a Musafar e la justícia que'us dé dret en
l'interdísent d'emplegar lo nom d'aquera ceremonia.
Ad aqueth moment, lo piercer que semblava d'estimar que la nosta
entervista èra acabada. Ne'm serí pas permetut d'insistir se
s'èra presentat un client, mes com las duas personas qui atendèn a
la pèça au ras èran vienudas per'mor d'un tatoatge, que'm
permetoi aquesta reflexion :
- Qu'èm en plen art modèrne, dab çò qui'm vienetz de contar.
Que'm demandè perqué disí aquò. Que'u parli entà començar
deus accionistas de Viena e deus lors « espectacles », qui
consistivan entà Günter Brus, Hermann Nitsch, Otto Mühl e los autes,
a's mutilar sus l'empont - quauques uns qu'anèn dinc a's
suicidar en dirècte - entà exorcizar lo demòni deu nazisme
(que'm pairèi de hornir : o meilèu la lor neuròsi). La mutilacion
de la carn, la de l'artista o la d'animaus - lo body art, ua
expression utilizada tanben a prepaus deu tatoatge e deu piercing -
que devien un « navèth lengatge artistic ». Segon Brigitte Bardot,
Nitsch qu'ei un « Caligula austrian ». Aumatge... Mes, e son
navèths lo Sent Sebastian traucat de sagetas de Rubens (1618), lo Bueu
escarraunhat de Rembrandt (1655) ?
Que passèi a Marina Abramovic´, la màger representanta deu body art.
Lo piercer qu'a entenut a parlar d'era. En 1975, Marina Abramovi´c
que's mutilè dab un cotèth de cosina au miei de tròç de carn e
d'òs de carnisseria, e dab la soa sang qu'escrivó sus la paret :
Art must be beautiful, artist must be beautiful. Qu'aví enveja de
continuar enqüèra, de parlant deus sites Internet rotten.com e
shownomercy.com, mes l'arribada d'ua candidata au piercing que
copè ací la nosta prosejada, que saludèi lo men interlocutor e que
tornèi taus bancs de davant lo centre Bosquet.
Julhet : la carrèra que's vueita
1èr de julhet : data de la despartida en vacanças deus francés. Que
v'asseguri d'aver vist aquera frasa, com se la transumància
vacancèra estosse tan sobta e massiva. Vèn-te cagar a la vinha : lo
1èr de julhet, arren non cambiè ; a l'entorn deu centre Bosquet,
tot que continuè com abans, durant ua setmana e lhèu mei. Ad aquera
data, que m'èri pòc a pòc hèit guida toristic o (qu'ac disí
atau en ua vielha novèla) rensenhator municipau : qu'indicavi aus
toristas qui passavan per 'quiu e m'ac demandavan, lo cibercafè o
lo burèu de tobac mei pròche. N'i a pas gran meriti, cèrtas, a
conéisher perfèitament, despuish lo temps qui la practiqui, la
topografia deu centre de Pau ; mes que cercavi, en l'òra,
d'imaginar lo Pau de las annadas 1900 tà 1940 a travèrs toponimes
de'us qui ne s'emplegan pas mei, com lo de Pòrta nava ; estant
mainatge qu'entení enqüèra a parlar de la Hauta Planta (qu'ei la
plaça de Verdun), lo terrenh d'aquera plaça subergrana qui serveish
de parcatge a gratis qu'ei proprietat de la Vath d'Aussau e que
s'i tienè ce crei la hera deu bestiar ; qu'ei desseparada per ua
desnivelacion de la Baisha Planta dont lo nom, s'èi plan comprés,
englòba la plaça Gramont e las carrèras adjacentas ad aquesta deu
costat de l'oèst, qu'ei l'endret de l'on comença lo parc deu
castèth. Mes d'on vienen aqueths noms ? N'ac sèi pas briga.
Qu'ei possible que de l'on comença lo parc deu castèth e i
avosse, deu temps deus anglés, un jardin de las plantas. Un libe
d'istòria locau que m'aportarà lhèu la responsa.
Au sud de la Baisha Planta, que comença d'estar drin lo men
quartièr, per'mor la carrèra Marca qu'ei ua sòrta de no man's
land. Deu costat deu nòrd, lo centre vila que's feneish au baloard
deu nom patriotic d'Alsàcia-Lorrena, au delà deu quau e comença un
navèth Pau, shens amna, qui's desvolopè a comptar de las annadas
cinquanta quan comencè la creishuda economica e demografica de la
capitala bearnesa.
Ne poderí pas víver alhors qu'a Pau. Ne vau pas explicar com
daubuns que me n'aperceboi a París : n'ei pas briga lo cas. Que me
n'aperceboi a Ortès, on viscoi dus ans. Que credí de deishar lo Los
Angeles bearnés, com me disó ua vegada Roger Lapassada, peu Bearn
vertadèr. Que's pareish qu'en realitat qu'ei mei autenticament
bearnesa Salias. Rai. D'alhors, que vòu díser « autenticament
bearnés » ? En tot cas, que coneishi Pau e Ortès, e que soi miélher
a Pau qu'a Ortès. Mei qu'aquò, que serí lhèu miélher a París
qu'a Ortès, on que sia qu'a Ortès, mes adara que'm tròbi hèra
plan a Pau e autanplan ne'n partirèi pas jamei.
En julhet donc, arron setmanas passadas a brimbalejar peu centre vila,
e fenint per avejà'm a espiar l'espectacle qui auhereishen los
entorns deu centre Bosquet, que passavi de grans pausas a la
bibliotèca municipau tota pròcha. Qu'aví per aqueths torns un
budget sarrat qui ne'm permetè pas de crompar hèra de libes ; e
donc en mei de las lecturas sus plaça que'm hasoi inscríver ; que
me'n portavi libes tà casa en un gran sac, que tornavi descobrir lo
plaser de la lectura, de la lectura-papèr, au darrèr d'ua tempsada
qui aví passat a m'assabentar sus l'Internet, sus un sarròt de
subjèctes mes d'ua faiçon hòrt superficiau.
A comptar deu 7 de julhet que's vueitè la carrèra. Lo 7 de julhet
que començavan las vacanças deus collègis e donc de hèra de
parents. Que començavan, tanben, los oraris d'estiu deus autobús.
La mia linha qu'ei en generau de plan desservida, mes en estiu,
solide, los autobús que son menshs, e que n'avoi pro, lèu,
d'esperar mieja òra un autobús qui'm portava tà un centre vila
mietat vueit. La petita blonda deu squat tanben qu'èra partida en
vacanças : davant la pòsta, qu'i èra adara Jan, un hitano qui
coneishi (que demorè au quartièr dab son pair e sa mair) ; qu'ei
invalide e que'n demanda entà's crompar cigarretas per'mor que
lo son hrair e'u tira tots los sòus de la pension. La petita blonda
que devè adara tribalhar a Baiona o a Sent Sebastian, pas hèra luenh
bessè per'mor qu'en seteme que l'anavi tornar véder a la plaça
Clemenceau. Que decidii de deishar lo quartièr deu centre Bosquet,
per'mor adara que m'i avejavi. Qu'i tornèi en seteme, mes
n'èra pas mei la medisha causa : dab lo sorelh mei baish n'èra
pas autant agradiu com a la prima de passar la pausa suus bancs davant
lo centre comerciau, e las plojas d'abòr tanben que començavan ; ne
retrobarí pas las sensacions escorrudas.
La despartida de Marion
Qu'èra de Versalhas, que s'aperava Marion e que lotjava en un
otèl deu men quartièr, lo de l'on èra estat J*** Un cahorn. Qu'i
dromii un còp, en aqueth otèl : quan demoravi a Ortès, un còp qui
voloi escapar a l'atmosfèra opressanta de la ciutat de Febus, e qui
ne'm podoi pas har aubergar a Pau. Que i avè cucas aus comuns.
Que'm demandi quin i èra arrecotida, Marion, e sustot quin i èra
poduda demorar. Que l'agradavan los Pirenèus, a Marion, mes que se
n'avè a tornar tau 78. Com m'avè dit quin dia e partiva, jo a
ueit òras deu matin qu'èri dejà assedut a ua taula davant la
pòrta de l'otèl, qui èra tanben bar-restaurant, lo mei minable de
Pau bahida. Que la vedoi a sortir tau un eslambrec, pas per la pòrta
deu bar mes per un passatge qui desbocava dirèctament de l'otèl, e
dejà que traucava la carrèra en direccion de l'endret on avè
parcat la soa Cinquecento ; que'm lhevèi e que l'aperèi.
- Adiu, Marion.
Qu'afranquii los dètz mètres qui'ns separavan e que'ns hasom
los pòts. Que'u disoi, a l'imperatiu :
- Tien-te hòrta.
E dens lo ramusclet de prova e de gasòla de la carrèra, que demorèi
de pès a l'espiar a partir. Que l'aurí poduda aténher pro
adaise, mes quauquarren que me'n devó empachar.