E C Blasi Rey-Blazy

[Eole]

Aqueth matin, Edoard Carles Blasi Rey-Blazy que decidí de's botar la
cravata de seda verda qui avè recebut com present de Nadau de la soa
molhèr. Que decidí de la nodar dab agilitat intellectuau ; atau
qu'avè lejut la soa molhèr, sus Marie-Claire, que los artistas e
hasèn : pans esloishs e largs. Que'u calè paréisher. Vam,
paréisher, aquò be n'èra ua manièra de díser occitana. « Un tau
qu'aima paréisher », « ad eth ne l'agrada pas de paréisher. »
Qué podè voler díser, exactament, paréisher ? e paréisher sus
l'escobat ? Çò qui podè estar un escobat ? Be'u hasèn sudar dab
tots los lors mots de la reina Jana, aqueths campanhards qui avèn
popat la lenga !
Eth qu'èra un artista, un escrivan, e n'arcastavan pas a un
Beckett o a un Ionesco de non pas aver coneishuts lo vocabulari deu
Berrí o los torns de sintaxa - non, sintaxi - los torns de sintaxi
deu Morvan· Eth qu'èra un artista, mes aqueths diachos d'occitans
ne sabèn pas léger ; qu'èran ignorants, mei, incultes. Mes la
posteritat que reconeisheré lo son engèni literari. « La
consecracion que vien deu temps », qu'èra la frasa qui aborriva a
la cara deus gelós, e que vienè sovent un còp l'autor mort - ah,
non, non pas pensar a la mort ; que portava malur e que'u balhava
ariçons.
Edoard Carles Blasi Rey-Blazy que desirè un bon dia a la soa molhèr
« Tè, que t'as enfin hicat la cravata qui t'èi auherida per
Nadau ? » - qui feniva d'esdejoar a la cosina - e que sortí de
casa. Davant casa, qu'èra en trin d'aubrir la pòrta de la soa
veitura - òh, arren d'extrà, ua Triumph MK4 Cabriolet, ua veitura
pro bona, n'avè pas gosts de luxe, sustot tà las veituras, que'u
calè quauquarren de modèrne e de foncionau en medish temps quan audí
que la molhèr l'aperava :
- E hòu, reblasí, ne t'as pas desbrombat arren ?
Seguint l'exemple de hèra de monde, amics, coneishuts, la molhèr
d'Edoard Carles Blasi Rey-Blazy qu'aperava lo son marit peu son nom
d'ostau. Ne se n'èra pas jamei planhut : en ac hant, Benoata que
provava que'u coneishè de plan, de que sabè qu'èra fièr
d'aqueth nom e a quin punt e l'importava de l'ondrar de glòria.
Mei, non l'avè pas jamei arcastat de'u prononciar reblasí a la
francimanda, quan eth, occitan conscient e fièr de n'estar (occitan
e conscient), e hasè tostemps retrenir un rèi-blasí, o un
rèi-blasi, mei discretament pecaire. Escrive'u a l'occitana
Rei-Blasi, aquò non, lo son pair n'ac auré pas comprés, e que
l'agradava tròp de véder los luets de gaujor dens los uelhs deu son
pair cada còp qui lo nom de Rey-Blazy èra suu jornau, entà préner
lo risc de l'entristir dab un non-arren - e totun, los noms pròpis
n'an pas cap ortografia ! Qu'ac disè lo Littré, a mensh
qu'estosse dens un passatge de Steinbeck.
- Se n'i èri pas, la toa agenda que demorava a casa ! ce'u hasó
Benoata, e que'u parava lo cartipèl.
- Mercés, lo men còr !
- Ne desbrombes pas de portar las envolòpas, tanben.
- Òc, be las èi dens lo sac, ne te'n des pas.
Ah, que seré estat perdut shens era ! Que's demandava quin podèn
víver daubuns òmis deu son atge qui coneishè, qui n'avèn pas
trobat esclòp tà la lor esclòpa. Que dequerò, qu'anava partir
shens saber t'on devè anar prumèr ! Que dé donc ua uelhada a
l'agenda, puish que's hiquè au volant de la Triumph, que desmarrè
e que partí.
Que i avè dejà vint minutas qui esperava Edoard Carles Blasi
Rey-Blazy e que començava de n'estar hart : lo son temps que valè
moneda, qu'èra cargat de cuentas ; mes qué har dab quauqu'un com
M. Arbolàs ? Qu'ac avè en barba. Enfin, ua pòrta que s'aubrí au
cap deu correder, e un òmi gran, prim, deu peu e de la barba grisa e
blanca, que pareishó e d'un signe de la man qu'aperè a Edoard
Carles Blasi Rey-Blazy. Lo signe de la man b'estó acompanhat d'ua
paraula qui lo sénher Rey-Blazy non comprenó pas e qui, dens lo son
lengatge conhit d'imatges, estimè d'estar un brut vocau, mes çò
qui mei lo piquè qu'estó que l'editor ne's desplacèsse pas
dinc a la cadièra on èra demorada assedut entà l'aténder. Mes que
har ? Quan òm a besonh deus autes...
Que's lhevè donc, qu'afranquí los pòcs mètres qui'u separavan
de M. Arbolàs e que'u toquè de man. Aqueste ne responó pas au son
adishatz, mes que s'escartè, totun, entà'u deishar entrar prumèr
dens lo son burèu.
- Cho, M. reblasí, qu'avetz hèit càder aquestas vòstas
envolòpas.
- Mercés, M. Arbolàs, ce hasó Edoard Carles Blasi Rey-Blazy dab un
arridolet drin forçat, puish com un gèste de l'editor e l'i
invitava que prenó plaça dens un fautulh, e M. Arbolàs que
s'assedó dens lo son, darrèr lo burèu.
- Vam, ce hasó l'editor com qui s'aprèsta a parlar, mes en
plaça d'aquò ua aunada de silenci que seguí. Aquò que denotava
mau : per tan plen d'eth medish qui estosse Edoard Carles Blasi
Rey-Blazy, que pressentí que çò qui l'editor l'anava díser ne
seré pas positiu tad eth. M. Arbolàs qu'escarrè un par de còps,
puish que parlè enfin :
- Qu'èi lejut personaument lo vòste manuscrit. Indubitablament
qu'avetz drin... gran talent, e quauquarren a díser, ua experiéncia
a contar. Qu'ètz un òmi d'experiéncia. Que's coneish. La hemna
que i a dat un uelhat, que l'apareish a còps de s'interessar a
çò qui m'envian, e ne se n'ei pas mei poduda tirar ; que
l'avetz hèita plorar, M. reblasí ! Per aquò...
Qu'èra vededer. L'autor qu'èra bon, lo manuscrit qu'èra bon
(qu'avè hèit plorar la molhèr de l'editor) , mes aqueth diacho
qu'avè decidit de ne'u pas publicar, per'mor qu'estimava que
ne l'auré pas raportat pro, probable, e be calè que trobèsse
quauquarren a redíser.
- Per aquò n'avetz pas enqüèra lo briu de la nosta lenga
occitana ! Que's coneish qu'ètz un neo-locutor, sénher reblasí,
perdon, Rey-Blazy, ce hasó Arbolàs shens perperejar.
- Eh ? ce s'estonè Edoard Carles Blasi Rey-Blazy, crit estranglat
e uelh esgarat. Be s'avè hèit corregir lo roman a Peregrin, per
aquò ! Peregrin, la hont d'on chorrava lo saber lingüistic !
- Que passi sus las fautas...
- Quinas pècas ?
- Per exemple, totas aqueras frasas qui hètz començar per be quan
caleré que. E las pècas de sintaxi... o quitament de conjugason.
Qu'ètz entecat peu catalan, sénher reblasí... - e en l'òra
los uelhs de l'editor qu'escampavan un luet trufandèc. Ah,
b'èra hastiau aqueth Arbolàs ! -
- E òc, que comprenetz, c'intervienó l'interessat, que soi
bilingüe e mei, trilingüe, o meilèu quadrilingüe. La lenga de
Molièra...
- Quina molièra ? ce demandè, susprés, l'editor. Ah, que
compreni, que voletz díser Molière !
- ... la de Servántez, e puish lo catalan, e puish l'occitan, ne
l'èi papapas popopat mes que i consacri la mia vita, còs e amna !
Que la hèi vàler la lenga de noste !
Lo pleitei pro domo de l'escrivan, en plaça de miar Arbolàs a mei
d'indulgéncia que l'aburè. Lhèu n'auré pas devut parlar
carrat de fautas de sintaxi, mes totun, per qui's prenè aqueth
pishasciéncia qui citava Peregrin, Molière e Cervantes ?
Per jo que podetz escríver en catalan o en castelhan se voletz, ce
declarè l'editor, sus un ton mei dur qu'adès. Per çò qui ei de
las fautas de sintaxi, n'èi pas ua equipa de correctors entà las
corregir, mes b'ac harí jo medish se n'èra pas qu'aquò. Çò
qui i a...
- Que i a enqüèra ? Ne'n hètz pas jamei vos, pècas ?
- Desbrombem las pècas ! Quan hètz díser a Maupassant "Qu'ei
tostemps quauqu'un mei qui amuisham en lo còs d'un rei, d'un
assassin, d'un lairon o d'un aunèste òmi", mentre qui sufeish
d'aubrir un diccionari de citacions entà verificar que disó lo
quite contrari ! lo quite contrari, e m'entenetz, M. reblasí !
Arbolàs que s'esnerviava, que vadè roi e que parlava mei viste e
mei hòrt :
- Que disó Maupassant : "C'est toujours nous que nous montrons
dans le corps d'un roi, d'un assassin, d'un voleur ou d'un
honnête homme", e vos que'u hètz díser lo contra ! La citacion
aquera be convienè totun entau vòste roman, ne'n podètz pas causir
ua mei assortida a un roman autobiografic, e parièr...
- Qué ? ce tressautè suu fautulh Edoard Carles Blasi Rey-Blazy.
Que'm disetz ? Autobiografic ? Jo n'èi pas jamei escrivut arren
d'autobiografic, Mossur Arbolàs ! - Ara l'escrivan tanben que
hauçava lo ton - Jamei ! entenetz, jamei !!!
L'editor que'u dé un uelhat esbatohit.
- Jamei !
- E donc, jamei, se voletz ! ce reprenó en essajant de recrubar la
soa calma. Que me'n trufi beròi, de tota faiçon, que soi editor,
pas critic.
Justament ! Ne n'ètz pas, e que'm hètz ua critica, mes ua critica
negativa ! B'èi avut criticas positivas abans de v'enviar la mia
òbra... dont la de Peregrin... Mes sabetz, la consecracion que vien
deu temps ! Entenetz, sénher Arbolàs ? deu temps ! Lo sol jutge
qu'ei lo temps !
"Vam, e adara qu'avem dret au numèro de l'engèni incomprés",
ce's pensè l'editor, e que se n'arridó en dehens. Qu'èra un
praube escrivan lo reblasí, mes un tau espectacle qu'èra deus
reales. Que decidí de'n profitar, n'èra pas balhat a tots los
editors d'aver ahar a un tau energumèn.
Sortit qui estó de la maison d'edicion, Edoard Carles Blasi
Rey-Blazy que's trobè tròp esnerviat entà repréner lo volant sus
pè. "Be soi estabosit, ce's pensè. B'ei un escarni qui'm hè
aqueth editor deus colhons. Be'm censura. Be son de hastiaus
reaccionaris bearnés natres ! Quina canhasseria !" Qu'avè
començat a escríver a l'atge de nau ans, e adara qui n'anava suus
quaranta-dus, que'u parlavan com un neofite qui comencèsse tot dòi
a escrivassejar ! Lo trin be passa e los cans be lairan, e lo qui's
vòu tuar la vaca be ditz qu'ei vaduda hòla : be l'estigmatizavan,
mes eth ne cambiaré pas. B'èra un òmi dret e lo son camin be'n
seré tanben. Que's recitè de memòria lo son nec plus ultra de la
critica literària : "Tribalhant a reconéisher los efèits e lo quin
deus devís (e los concèptes deu devís, mascats per los deu signe e
de la lenga), b'èi aprés a reconéisher la polemica e la critica
l'ua de l'auta : la polemica, estrategia de dominacion e de
conservacion deus poders ; la critica, estrategia de reconeishença de
las estrategias, e deu sens. E totun que tà l'istoricisme
con·honut dab l'istoricitat, l'estrategia deu signe b'ei de har
passar la critica per ua polemica..."
Que s'apercebó qu'avè deishat las envolòpas dens lo burèu de
l'editor e que devó tornà'i, soar, explicar çò qui volè a la
secretària e aténder a la pòrta, com quauqu'un qui n'avosse pas
a véder dab l'edicion, qui n'estosse pas d'aqueth monde ; e
alavetz, a l'esnerviament que succedí un pos d'abladada, ua enveja
de tornar tà casa e de s'ajacar. Recuperat qui avó las envolòpas,
que se n'anè tà la soa veitura, qu'aubrí la pòrta deu costat
conductor e que s'installè davant lo volant, non dab l'intencion
de partir entau son dusau quehar de la matiada, mes entà repausà's,
bohar e recrubar energia.
Lo monde qu'èra hart de gelós, e mei que probable aqueth editor,
aqueth Arbolàs, qu'auré volut escríver tanben. Qu'èra la
mentalitat de la província, tanben. Ac volossen o non los sons actors,
la cultura occitana qu'èra ua cultura provinciau, un ahar de
letraherits de campanar qui n'avèn pas jamei lejut arren de
Steinbeck o de Robert Musil ; e com arrés ne son profètas a casa lor,
los qui deu miélher qui podèn ensajavan d'escríver ua literatura
de la modèrna qu'èran espudits, hicats a l'indèx, qu'èra
logic. Ne'u comprenèn pas, ne'u volèn pas compréner. Eth
qu'avè escrivut ua òbra, un roman, e aqueth editor de mèrda
qu'avè credut d'aver ahar a ua autobiografia ! Un còp mei los
aiatòllahs de la lenga que l'avèn enviat tà l'in·hèrn
bearnés, o taus limbes. Gelosèr, incapacitat de har shens pensar a
har miélher e mei que lo vesin, lo qui cau esglachar s'aqueth salòp
s'i escad. Qu'èra flac. D'annadas enlà que s'i èra hèit, a
trucas de córrer sagòrra e magòrra entà encontrar los grans
pensaires d'Occitània, los vertadèrs, pas aquestes bearnés e autes
gascons qui sentivan a la hemsa de la parguia, a quilhar un monument,
òh pas un cap d'òbra, ua òbra disem, qui podosse estar ua hita
dens la millenària literatura d'Òc, e atau que'u tractavan !
Aqueste còp, que n'èra segur, ne s'i tornaré pas. Que haré auta
causa. Mes que ?
E la molhèr qui se'n volè anar. Aquò tanben be l'estabosiva.
Vertat que de quauque temps enlà que hasèn partidas a continuar. Avè
un galant ? E que l'arcastava de béver, mes perguiulas ne bevè pas
; de quan en quan, lo ser, uns veirats de martini o de malibu, mes
aquò b'èra pòc ! Qu'èra un signe d'energia, qu'ac disè un
amic deus sons, qui èra psicanalista. La psicanalisi tanben que
coneishè, mes que podèn saber de la psicanalisi aqueths ignorants
conformistas ? òc be òc, la psicanalisi, en suber de la literatura,
de la geografia, de la comptabilitat e deu dret associatiu. E la soa
molhèr qui se n'anava anar... Anava mauescàder la soa vita, Edoard
Carles Blasi Rey-Blazy ? Non, non bevè pas, aquò n'èra pas béver.
D'alhors, perqué auré bevut ? Non volè pas estar un artista
maladit eth, non l'avè pas vienut l'idea d'anar cossirar
l'inspiracion dens l'alcòl. Solament, qu'avè besonh de
quauqu'un qui l'aparèsse, e la soa molhèr n'ac comprenè pas,
n'ac volè pas mei compréner... au cap de quinze ans d'estar
maridats ! E qui'u portaré lo cartipèl, quan partisse de casa shens
lo préner ?
"Vam, t'on devi anar adara ?", ce's demandè. Que prenó
l'agenda, que l'aubrí a la pagina deu dia : 10 h, Aurelian Pomèr,
Ostau Parçan de Lac. E mèrda ! ce's pensè, Aurelian Pomèr, lo
Conselhèr Generau perpetuau deu parçan de Lac, qu'ei a díser deu
canton de Lagòr, a l'Ostau d'aqueth nom, a Morencs. Après lo
suplici dab l'editor omniscient qui con·honè autobiografia e
creacion literària, pelà's lo Pomèr, lo politicaire mei
clientelista de l'oèst deu Bearn ! Mes quin har autament ? Edoard
Carles Blasi Rey-Blazy que hasó un sospit deus pregonds e que virè la
clau de contacte ; que calè que s'amanegèsse se ne volè pas
arribar en retard au rendetz-ve.
A l'Ostau deu Parçan de Lac tanben, ua secretària que'u disó sus
un ton eishuc de s'assèder e d'esperar, puish que tornè tau son
tribalh, paperassa de tot escantilh, com s'eth n'i èra pas.
Qu'èra ua petita blonda dab la boca en cuu de pora, lunetas carradas
deus veires espés, blosa blanca e pelha marron, ua secretària tot
çò qui i a de mei ordenari, pas beròja de rèsta, qui's devè
créder quauqu'un per'mor qu'èra la secretària deu Conselhèr e
que coneishè la dactilografia e l'estenografia, e aquera pèga non
podè pas devinar, solide, qu'avè davant era un engèni literari.
"Ne soi pas the right man in the right place", ce's pensè
Rey-Blazy. La pòrta deu burèu d'Aurelian Pomèr n'èra pas
complètament barrada e la votz deu Conselhèr Generau que s'audiva
per l'enterbadada ; que parlava au telefòne.
Quan lo men còr de bearnés e cèssa de pensar dab la rason tà
deishar exprimir la rason deu còr, n'a pas pro tà plorar deus dus
uelhs, Mossur lo Prefècte. Òc, Mossur lo Prefècte. Nani, Mossur lo
Prefècte. Si-fèt, Mossur lo Prefècte. Las nostas campanhas que
n'an pro deu cabestre de l'Estat, e que son prèstas a anar tà Pau
cridà-d-ac a s'esganurrar. Que'm hèn ahida : que'm sufeish de
lhevar lo dit entà que d'un signe deu cap e'ns balhem la man e
pè-hremem davant la vòsta Administracion qui se'ns vira de darrèr,
Mossur lo Prefècte.
E que penó lo telefòne. Que s'i podè torrinar enter lo capulat
locau e lo representant permanent de França ? Un aute còp, Edoard
Carles Blasi Rey-Blazy qu'auré pagat car per ac saber, e balhar
aquera informacion a qui n'avosse l'utilitat en per d'autas qui
l'estossen ad eth utilas ; mes en l'òra qu'èra tròp abladat
per l'esvanida de las soas perspectivas literàrias.
- Qui ei, Margalidòta ? ce demandè Pomèr deu son burèu estant.
Rey-Blazy, qu'ètz vos ? Eh donc, hètz-ve endavant sus pè e plegatz
la cama, Mossur Rey-Blazy !
Atau dit, atau hèit : assedut au cap deu Conselhèr Generau, Edoard
Carles Blasi Rey-Blazy que badava d'enténer çò qui l'anava
díser aqueth oracle.
- Eh donc, que voletz saber en qué n'ei lo noste ahar de
particula, vertat ? Que'm soi entre-senhat auprès deu curat de
Lobienh, qu'ei un especialista d'aqueths ahars. Qu'an vagar
aqueth monde, com ac sabetz, Mossur Rey-Blazy, e adara qui las glèisas
son mieitat vueitas... Mes n'anetz pas pensar que critiqui la
religion. Vade retro Satanas, demora en aqueras arcanas ! Lo men amic
lo curat de Lobienh que m'a dit ne's pòt pas crompar ua particula,
Mossur Rey-Blazy. Perqué ? Per'mor que ne se n'i ven pas. Çò qui
podetz har, crompà'vs un títol de noblessa en Anglatèrra ; b'ei
lo país deus nobles shens tèrra, acerà : Jean sans Terre, rei
d'Anglatèrra, Robin des Bois e los quaranta lairons. Senon,
qu'avetz ua auta solucion : har ua demanda de cambiament de nom
auprès de la canceleria. Que soi prèst a'vs sostiéner, que podetz
comptar sus jo.
- Mercés, Mossur Pomèr.
- Ne'm mercegetz pas : que soi un amic de las letras e de las arts,
que sèi quin vira aqueth monde en petit. Lo Zidòra deu Casse
n'estó pas jamei comte de Lautreamont sonque sus la cobèrta deu son
libe ; mes vos, causitz-ve un nom d'escrivan, e hètz-ve cambiar
l'estat civiu ! Vam, Baron Rey de Blazy, e v'anaré ? O çò qui
volhatz. Que'vs dèishi lo temps d'i pensar drin. E de'n parlar a
la vòsta hemna. Ah, se va estar amorosa quan lo digatz que va estar
barona de Bergarona, marquesa de Tenaresa o altessa d'Arribèra
Baisha !
- Aurelian Pomèr que's lhevè, e Edoard Carles Blasi Rey-Blazy que
comprenó que lo Conselhèr Generau esperava qu'eth hasosse totun.
Mes còp sec, que baishè la man tenuda entau despartit, e d'ua votz
diferenta, mei arrauca, mei eishuga, just esmalida, que virè huelha :
- Lo Bernat d'Arrapa-quan-pòt que m'a enqüèra escrivut au
subjècte de l'oxytant. Que comenci de n'aver ua senta hartèra.
Ne'm haràn pas anar tà Corsega, d'alhors ne sèi pas nadar. Que
disen que vòlen un panèu, e se'us ac balhi que'n reclamaràn un
aute, puish un aute, e après qui sap se non voleràn tirar los panèus
en francés ? Que caleré qu'avossi virat lo cap entà hicar lo pè
en aqueth hangar, e se's passan la man sus la figura que s'i
trobaràn un nas. Qu'èi tostemps parlat patoès dab los electors,
per aquò, mes asos que son asos e ne cau pas har basta e borra, ni
préner veishigas per lantèrnas. Que disi non a la violéncia.
- B'avetz rararason, Mossur Pomèr, be cacacau denonciar lalala
violéncia, ce'u tornè Edoard Carles Blasi Rey-Blazy, livide. Aqueth
monde be son estabosits, d'alhors n'entenen pas arren a la
literatura.
- E donc que'm hè gai de véder que lo creator e partatja
l'opinion deu politic - la cara d'Aurelian Pomèr que's tornava
esclarir de l'arridolet deu politicaire professionau. - Anem,
que'vs dèishi.
Rei-Blasi que pugè dens la Triumph, que verifiquè que las envolòpas
èran a l'endret on las avè deishadas en arribant a Morencs e
qu'aubrí lo cartipè e que lejó : 11 h, Leticià Aldrigger, Centre
Culturau deu Haut de Vilhèra. Que dé un uelhat a la montra e que's
pensè : "Ne'm vaga pas de portar las envolòpas adara. Aqueste
vrèspe, shens fauta."

Au Centre Culturau deu Haut de Vilhèra,
En tornant tà casa mei de d'òra qu'a l'acostumada, que tròba
un galant dab la soa hemna. Ne n'ei pas susprés au delà.
Mes esnerviat, que va dinc a Ortès en veitura entà's passar los
nèrvis : « Tot lo Bearn qu'as visitat... »
A Ortès, que's gaha ua puç entà desbrombar lo son helèr.
En sortint deus cafès, que's passeja per Morencs, que i encontra ua
« zonarda ».
Las ambicions literàrias de Laura : pensar a la lor plaça dens la
relacion RB-Laura. Tanben, Laura que revèla a RB l'òbra de Jan
Puisheu : plaça dens la lor relacion. Gelosèr, collaboracion
(frutèca o non...) ?