Elektrik Cərəyanının əldə Edilməsi Haqqında Məlumat
Vanina Mazzillo
Elektrik cereyani haqqinda melumat saytımızda təqdim olunur. Tehsil.com.az komandası olaraq sizi maraqlandıran hər mvzuda sizə kifayət qədər geniş məlumat veririk. Elektrik cereyani haqqinda melumat da bu mvzulardan biridir.
İnsanlar uzun illər əzində elektrik kimi vacib bir şeyi kəşf edə bilməmişlər. İlk olaraq od kəşf olunmuş, daha sonra isə mxtəlif vasitələrlə olduqları məkanı işıqlandırmaq n şamdan, neft lampalarından istifadə edirdilər. Elektrikin kəşfi nəticəsində isə dnya yeni bir ixtira ilə tanış olmuş və necə deyərlər insanlar əsl komfortu hiss etməyə başlamışdılar.
Elektrik enerjisinin ilk kəşf edilməsi eramızdan əvvəl 600 -c ilə təsadf edir. Elektrik ixtirasını kimin kəşf etdiyi bir oxları n maraqlıdır. Lakin bu suala dəqiq bir cavab vermək mmkn deyil. nki elektrik ixtirasının kimin kəşfi olduğu məsələsi araşdırıldığı zaman bir ox adla rastlaşırıq. Ancaq qeyd edə bilərk ki, elektrik kəşfində ən ox adı hallanan dahi şəxslərdən biri Benjamin Franklindir. Bundan əlavə, həkim William Gilbet və Alessandro Voltonun adları bu araşdırmanı edən insanlar siyahısındadır. Eramızdan əvvəl 600 -c ildə yunanlar Amberə ipək para srtərək ilk elektrik qığılcımlarını grdlər. Benjamin Franklinin 1752 -ci ildəki təcrbəsi nəticəsində elektrik kəşf olundu. XVI əsrin sonlarına yaxın ingilis alim Vilyam Gilbert elektriki ciddi şəkildə araşdırıb. Gilbert isə statik elektriklə maqnetizm arasındakı əlaqəni araşdırmış və elektrik yknn əkisini hesablamışdır. Hətta buna grə onu elektrik mhəndisliyinin və ya elektrik və maqnetizmin atası adlandırırlar.
Keirici naqildəki elektronlar soldan sağa doğru hərəkət edir. Elektronların başdan sona keirici naqil zərində qol-qola hərəkət etdiyi dşnlsə də, məsələnin həqiqəti belə deyil. nki cərəyanın baş verməsi n elektronun tel boyunca btn yolu keməsinə ehtiyac yoxdur. Btn elektronlar bir az sağa srşdkdə naqildə eyni vaxtda elektrik cərəyanının meydana gəldiyi grlr. Demək olar ki, keirici naqildəki btn elektronların hərəkət edir.
Elektronların hərəkəti keirici naqildəki elektrik sahəsinin təsiri ilə baş verir. Elektrostatik tarazlıqda olan keiricilərdə, keiricinin iərisindəki elektrik sahəsi sıfırdır. Ancaq təsvir edilən vəziyyətdə elektrostatik tarazlıq yoxdur. Telin ucları arasındakı potensial fərqinə grə naqilin daxilində sıfırdan fərqli elektrik sahəsi yaranır. Bundan əlavə, batareya elektronları dvrəyə vurmur. nki elektronlar keirici naqilin hər tərəfinə səpələnmişdir. Batareya yalnız elektronların hərəkət etməsi n lazım olan enerjini təmin edir.
Elektrik cərəyanı keirici cisimlərdəki elektronlar tərəfindən aparılır. Elektronları srətlə hərəkət edən kimi dşnmək olar. Ancaq məşhur inancın əksinə olaraq, elektronların srəti ox yavaşdır. Bu srət təxminən 0,1 mm/s-dir. Bu, sərbəst elektronların keirici ionlarla toqquşması ilə izah edilə bilər.
Elektronlar belə yavaş hərəkət edirsə, lampanın dyməsinə toxunan kimi lampanın qəfildən yandığını dşnə bilərsiniz. Elektrik sahəsi həm naqildə, həm də lampa filamentində sərbəst elektronlara elektrik qvvəsi də tətbiq edir. Nəticədə elektronlar hərəkət edir.
Elektrik cərəyanının baş verməsi n naqildəki elektronların hamısının lampanın filamentinə atması lazım deyil. Lampadakı elektronların hərəkəti səbəbindən burada da ani bir cərəyan meydana gəlir.
Elektrik cərəyanı mvzusu elektrik enerjisinin ən vacib mvzularından biridir. Bir ox insanlar elektrik cərəyanı terminini tez-tez eşitsələr də, elektrik cərəyanının nə etdiyini dəqiq bilmirlər. Elektrik cərəyanının nə olduğu, necə əmələ gəldiyi və istiqaməti haqqında ağır.az olaraq sizə məlumat verəcəyik. Elektrik cərəyanı hərəkət edən elektriklə yaranır. Bunu elektrik yknn xalis hərəkəti adlandırmaq olar. Bu səbəbdən elektrik cərəyanının necə əldə edilməsi haqqında bilmək ox vacibdir və yrənilməlidir.
Elektronların mənfidən msbətə doğru hərəkət etdiyini bilirik. Elektronların bu hərəkətinə elektrik cərəyanı deyilir. Bununla belə, elektrik cərəyanı msbət qtbdən mənfi qtbə doğru hərəkət edir. Elektronlar arasındakı bu enerjiyə "cari" deyilir. Elektrik cərəyanının vahidi Amper adlanır. Elektrik cərəyanının baş verməsi n naqildəki elektronların hamısının lampanın filamentinə atması lazım deyil. Lampadakı elektronların hərəkəti səbəbindən burada da ani bir cərəyan meydana gəlir. Elektrik cərəyanı hələ bizim eradan təxminən 600 il əvvəl, yunanlara məlum olmuşdur. O dvrdə insanlar kəhrəbanı yun paraya srtdkdən sonra onun başqa materialları znə cəzb etməsini mşahidə etmişlər. Elektrik sznn də mənası buradan gəlir.
Alimlər cərəyanı elektrondan ox əvvəl araşdırıblar. Cərəyanın istiqamətinin keiricidəki elektrik sahəsinin istiqaməti ilə eyni olduğu qəbul edilir. Elektrik sahəsində sınaq ykləri həmişə + yk kimi seilir. Bu msbət yklərin hərəkət istiqamətlərini ifadə etmək n istifadə olunur. Bu istiqamət şərti cərəyan istiqaməti adlanır.
Metal bərk cisimlərdə elektrik yk aşağı elektrik potensialından yksək elektrik potensialına doğru elektronlarla axır. Hər hansı bir ykl cismin (məsələn, ionların) digər ərazilərdə axması elektrik cərəyanına səbəb ola bilər. Yk daşıyıcılarının nvndən asılı olmayaraq cərəyanı təyin etmək n ənənəvi olaraq cərəyan msbət yklərin axını ilə eyni istiqamətdədir. Metallarda yk daşıyıcı elektronlar mənfi olur, ona grə də cərəyan elektron axınının əks istiqamətindədir. Yk daşıyıcılarının msbət olduğu keiricilərdə cərəyanın istiqaməti yk daşıyıcılarının hərəkət istiqaməti ilə eynidir. Vakuumda bir ion və ya elektron şa meydana gələ bilər. Digər keirici materiallarda həm msbət ykl hissəciklər, həm də mənfi ykl hissəciklər eyni vaxtda hərəkət etdikdə elektrik cərəyanı yarana bilər. Digərləri n elektrik cərəyanı yalnız msbət yk axını ilə təmin edilə bilər. Məsələn, elektrolitlərdə elektrik cərəyanı msbət və mənfi ykl ionların axını ilə baş verir. Qığılcımlar və plazmalardakı elektrik cərəyanı elektronlardan, həminin msbət və mənfi ionlardan yaranır. Buz və məyyən bərk elektrolitlərdəki elektrik cərəyanı tamamilə ionların axınından ibarətdir. Məişət həyatımızda istifadə etdiyimiz əşyaların demək olarki hamısı elektrik vasitəsi ilə işləyirlər. Məsələn: tozsoran, qabyuyan, soyuducu və s. Bu cihazların hər hansında problem yarandıqda bu işlə elektrik ustası məşğul olur. Elektrik ustası binaların iərisində və ya xaricində elektrik qurğularının əkilməsi, elektrik işıqlandırma, istilik və rabitə avadanlıqlarının yığılması və təmiri ilə məşğul olan peşəkardır. Elektrik ustası mumi elektrik şəbəkəsinin xətlərini əkir. Elektrik abonentlərinin xsusi elektrik quraşdırma işlərini elektrik montyoru (elektrik ustası) yerinə yetirir: Ona verilmiş plan və sxemlərə uyğun olaraq elektrik naqillərini yerləşdirir, deşiklər və yarıqlar dzəldir. Sonra elektrik aarlarını, elektrik rozetkalarını və qoruyucuları yığır.
Təmizlik, dezinfeksiya, usta, gzəllik və masaj xidmətlərindən yararlanmaq n cagir.az saytını nəzərdən keirməyiniz kifayətdir. Btn məişət xidmətləri sifariş etmək n və ya ətraflı məlumat ala bilərsiniz. Əlaqə nmrəsi: +994703482606
d3342ee215