Biblia Sk

[Inell Krolick]

ABiblia de Kennicott, s veces denominada primeira Biblia de Kennicott,[1] unha copia manuscrita da Biblia hebrea escrita na cidade da Corua en 1476,[2] sendo un dos manuscritos iluminados mis exquisitos que se coecen en lingua hebrea;[3] est considerado como unha das obras cume da ilustracin medieval,[4] e mesmo o manuscrito sefard mis luxosamente ilustrado do sculo XV.[5] O manuscrito foi redactado na cidade da Corua polo calgrafo Moiss Ibn Zabarah e iluminado por Joseph Ibn Hayyim e foi descuberto no sculo XVIII.[6] considerado por algns, como o historiador Carlos Barros, o manuscrito relixioso mis importante da Idade Media galega.[7]

O manuscrito recibe o seu nome de Benjamin Kennicott, un cengo da catedral da Igrexa de Cristo de Oxford (Inglaterra), que mercou o manuscrito Biblioteca Radcliffe, de onde foi transferido Biblioteca Bodleian en 1872.[6][8]

Un dos aspectos mis destacados do exemplar a estreita colaboracin que amosa entre o autor do texto e o iluminador, algo poucas veces conseguido neste tipo de traballo, segundo o historiador da cultura xuda Cecil Roth.[9]

Non se coece con exactitude cando chegaron e se estableceron na cidade da Corua persoas xudas, mais o primeiro documento da presenza hebrea data de 1375. A xudara coruesa foi medrando rapidamente ao longo da Baixa Idade Media. Pnsase que logo das persecucins que o pobo xudeu sufriu en Castela, un gran nmero de persoas xudas se refuxiou en Galicia en xeral, e na cidade herculina en particular. Sbese que a comunidade xuda coruesa comerciaba con Castela e Aragn, e que en 1451 contriburon ao rescate da xudara de Murcia cunha elevada suma de cartos,[10] o que podera demostrar a prosperidade da comunidade.

A chamada Biblia de Kennicott foi redactada na cidade da Corua en 1476, pouco antes da expulsin dos xudeus de Espaa. Na poca, a cidade herculina contaba cunha prspera comunidade xuda que, segundo Cecil Roth, era unha das comunidades hebreas mis ricas da Pennsula Ibrica, posundo varias biblias en hebreo, entre as cales cita a Biblia de Cervera.[a] Amais da prosperidade econmica, a comunidade xuda herculina tia unha relevante actividade cultural, destacando a maior escola de iluminadores hebreos de Europa,[12] entre os que salientou a mediados do sculo XV Abrahn Ibn Hayyim, que era considerado o mestre mis distinguido do continente na arte de mesturar cores para iluminar manuscritos e que realizou un dos libros mis empregados en Europa a finais da Idade Media e nos inicios do Renacemento, o Tratado del arte de mezclar colores.[13] A fama dos artistas iluminadores corueses queda patente na obra de Roth The Jews in the Renaissance, na que cita os xudeus coecidos mis importantes nesta arte en Europa, se ben explica:[14]

A pesar disto cmpre sinalar que non se coece a existencia de tradicin anterior no que se refire iluminacin de textos hebreos en Galicia, polo que a Biblia Kennicott non pode atriburse a unha escola en concreto, senn que segundo Kogman-Appel trtase dun fenmeno illado.[5]

Poucos anos despois da realizacin da Biblia, en 1492, os Reis Catlicos asinaron en Granada o chamado Decreto da Alhambra, que obrigou as persoas que profesasen a relixin xuda a abandonar o reino ou a converterse ao cristianismo. Este feito provocou o exilio de moitas familias hebreas, a moitas das cales se lles perdeu a pista, como no caso da familia Hayyim, cuxo apelido aparece en distintas partes de Europa, en Turqua e en Palestina, anda que se descoece se se trata de descendentes dos iluminadores corueses, ou se estes morreron na Corua ou marcharon de Espaa.[15]

En 1476 Isaac, un prateiro xudeu da Corua fillo de Salomn de Braga, encargou unha Biblia iluminada ao escriba Moiss Ibn Zabarah,[16] quen viviu na cidade herculina xunto coa sa familia por conta do seu patrn durante os dez meses que se prolongou o seu traballo escribindo dous folios diarios.[17] Pola sa banda, o traballo de iluminacin do manuscrito foi encomendado a Josph ibn Hayyim, un dos poucos iluminadores dos que se lembra o nome e do que s se ten constancia de que asinara esta obra.[b][19] Segundo o catedrtico Cecil Roth, o encargo da Biblia puido ter sido motivado pola presenza na cidade herculina da chamada Biblia de Cervera, que era propiedade da familia xuda coruesa Mordechai cando menos dende 1375; o historiador britnico suxeriu:[20][7]

A presenza da Biblia catal na Corua demstrase pola anotacin do rexistro de nacemento na cidade herculina de Samuel, fillo de Mordechai, no seu folio 450v. Outro nacemento, desta volta de Jud Ibn Mordechai, rexistrado no folio 451v, seguramente da mesma familia. Non se pode asegurar que a Biblia de Cervera permanecese na cidade cando Isaac encargou a Biblia Kennicott, mais parece posible que anda permanecese na Corua 37 anos despois, cando Isaac de Braga podera tela visto e encargado un exemplar similar.[20]

Cocese a data exacta e o lugar de finalizacin da Biblia e a identidade de quen a mandou realizar da man do propio calgrafo, que nun longo colofn (folio 438r) afirma que rematou o traballo "na cidade da Corua, na provincia de Galicia no noroeste de Espaa, o mrcores da terceiro do mes de Ab no ano 5236 da Creacin", isto o 24 de xullo de 1476, e afirma ser o nico responsable do texto completo dos 24 libros da Biblia: copiouna, engadiu as notas de vocalizacin, escribiu todas as notas do massorah e contrastouna cun exemplar exacto da Biblia, corrixindo o seu texto. Ibn Zabarah declara tamn no colofn que a escribiu para o:[6]

A sinatura en 1492 do Decreto da Alhambra, que obrigaba a abandonar os territorios das coroas de Castela e Aragn ou converterse ao cristianismo,[21] fixo que Isaac de Braga tivese que abandonar Espaa, se ben probablemente non tivo que deixar o pas rapidamente xa que levou a Biblia con el. Para protexer o manuscrito encargou un estoxo para o seu transporte que poda ser pechado con chave, levando o nome en hebreo Yzahak. As referencias a este estoxo son as ltimas referencias que se teen do exemplar en mans xudas, perdndose a sa pista durante case 300 anos,[20] e o ltimo que se sabe do seu propietario que abandonou a cidade da Corua en 1493 por mar coa axuda de armadores e oficiais reais, levando xunto coa Biblia uns 2 500 000 marabeds.[22] Con todo, pode trazarse un posible percorrido dende a cidade herculina cara ao norte de frica, e finalmente a Xibraltar, onde sera adquirida polo comerciante escocs Patrick Chalmers.[23]

Os seguintes datos que se teen do libro datan de xuo de 1770, cando o hebrasta e cengo, estudante da Biblia e bibliotecario da Biblioteca Radcliffe de Oxford, Benjamin Kennicott, suxeriu aos administradores da biblioteca que a posesin dun manuscrito da Biblia hebrea poda darlle maior prestixio Biblioteca, e informounos de que tia un manuscrito nas sas mans "moi elegante e finamente iluminado", e que estaba venda. O libro chegara s mans de Kennicott por medio do conde de Panmure, a quen o seu propietario, Patrick Chalmers, lle confiara que a adquirira en Xibraltar.[23] Finalmente, segundo o libro de actas dos administradores de Radcliffe, en Oxford mercaron "un manuscrito hebreo do Antigo Testamento" o da 5 de abril de 1771 a Chalmers.[6] Durante pouco mis de cen anos a Biblia Kennicott permaneceu en Radcliffe, ata que en 1872 foi transferida Biblioteca Bodleian de Oxford.[23] Na Biblioteca de Oxford foi catalogada co nome de Kennicott en honor ao cengo que a descubrira 100 anos antes para servirse do seu texto hebreo.[24]

Inicialmente non se lle deu moita importancia ao manuscrito, xa que na poca non se consideraba que pagase a pena estudar a arte xuda. Todo cambiou en 1923, cando a catedrtica Rachel Wischnitzer publicou en Berln un traballo sobre ela e empregou un dos seus folios como portada, pasando a ser considerada unha xoia da arte xuda.[6] A partir da dcada de 1920 a Biblia Kennicott pasou a ser unha obra descrita e analizada repetidas veces, publicndose xa en 1982 unha descricin detallada realizada polo historiador israel Bezalel Narkiss, a historiadora da arte tamn israel Aliza Cohen-Mushlin, e o tamn historiador israel nado en Rusia Victor Tcherikover.[5] Un dos principais estudosos do manuscrito foi precisamente Narkiss, quen xunto con Cohen-Mushlin, realizou unha introducin edicin facsmile do manuscrito realizada en 1985. Foi precisamente Narkiss quen se encargou dos traballos de supervisin da edicin facsmile.[25][26]

Para facilitar o acceso ao manuscrito, en 2013 o Museo Xudeu de Nova York publicou unha edicin dixital da Biblia Kennicott que pode ser consultada no sitio web do museo.[27] Tamn nunha das salas do Centro de Informacin Xuda de Galicia, en Ribadavia, hai un sistema dixital que permite consultar o manuscrito pxina a pxina.[28]

Dende 2015, a comunidade xuda galega, principalmente por medio do colectivo Comunidade Xuda Bnei Israel de Galiza,[29] reclamou o regreso do manuscrito orixinal cidade herculina, sendo un dos asuntos tratados pola comunidade xuda galega durante a visita cidade do tesoureiro da delegacin europea da Unin Mundial do Xudasmo Progresista David Pollak en 2015. A Corua conta cun exemplar facsmile que foi adquirido pola Xunta de Galicia e que se atopa exposto na Academia de Belas Artes. A Comunidade Bnei Israel defende a devolucin cidade do manuscrito fundamentndose na xustiza moral e histrica e o valor histrico que o libro ten para a cidade:[4]

Tamn a Asociacin Galega de Amizade con Israel (AGAI) instou Xunta de Galicia a recuperar o manuscrito e levalo de volta a Galiza, mais non a sa devolucin cidade herculina na que foi elaborada senn ao Museo do Pobo Galego, en Santiago de Compostela:[30]

Anda que en 2015 se chegou a especular coa posibilidade de que o exemplar orixinal fose cedido por un tempo para ser depositado nunha institucin da cidade,[4] finalmente non se chegou a concretar un acordo.

A Biblia Kennicott foi un dos cen obxectos seleccionados polo Consello da Cultura Galega para formar parte da exposicin Galicia Cen,[31] unha exposicin itinerante creada co obxectivo de difundir a historia e a cultura de Galicia mediante unha seleccin de cen pezas dende o Paleoltico ata os ltimos anos do sculo XX e que se iniciou en Santiago de Compostela en maio de 2016.[32]

3a8082e126