अतो भिस ऐस् इति सूत्रविमर्श: |

16 views
Skip to first unread message

rohan kulakarNI

unread,
Feb 5, 2017, 5:27:16 AM2/5/17
to शास्त्रम्
ato bhisa ais.pdf

dhaval patel

unread,
Feb 5, 2017, 8:34:44 PM2/5/17
to rohan kulakarNI, शास्त्रम्
शोधपत्रप्रेषणाय धन्यवादाः ।
विचाराः प्रौढाः ।

> एस् इत्यतत्र एकारग्रहणसामर्थ्यात् पररूपं नेति ज्ञायते । तेन वृद्धिरेव ।

अत्र त्वयं क्लेशः । सद्यःपरुत्... ५.३.२२ सूत्रे "परस्मादेद्यव्यहनी"त्यपि भाष्यवाक्यमिति न्यासः । अतः पर+एद्यवि इति स्थितौ भवदुक्तरीत्या अतो गुणे तु न प्रवर्तेत परैद्यवि च रूपं भवेत् । एनबन्यतरस्याम्
 अदूरे ऽपञ्चम्याः ५।३।३५ इत्यत्रापि समाना स्थितिः दक्षिण+एनप् ।
अतः प्रत्युदाहरणसत्त्वादिदं न लभ्यते यत् एकारग्रहणसामर्थ्याद्वृद्धिरेव न पररूपम् ।

dhaval patel

unread,
Feb 5, 2017, 10:13:12 PM2/5/17
to rohan kulakarNI, शास्त्रम्
> नात्र न विभक्तौ तुस्माः इत्यनेन इत्संज्ञानिषेधः शङ्क्यः । ऐस् इत्यस्य भिसः स्थाने आदेशानन्तरमेव स्थानिवत्त्वेन सुप्त्वमारोप्य विभक्तिसंज्ञा भवति । 

इदं कस्माल्लभ्यत इति न ज्ञायते । भिसः स्वौजस्... इत्यत्र सन्निवेशादेव साक्षात् सुपि गणना च सुप्तिङौ विभक्तिसंज्ञौ स्त इति सिद्धान्तेन विभक्तिश्च इति सूत्रेण साक्षात् विभक्तिसंज्ञा । तदनन्तरमेव स्थानिवत्त्वेन ऐसो विभक्तिसंज्ञा । 

>आदेशात् प्राग् विभक्तिसंज्ञा नास्ति । अत एव न अन्त्यसकारस्य इत्संज्ञानिषेधः । प्रत्युत इत्संज्ञायाः प्राप्तिरेव ।

अत्र किं प्रमाणम् ?


rohan kulakarNI

unread,
Feb 12, 2017, 8:18:52 AM2/12/17
to शास्त्रम्
...पर+एद्यवि... | दक्षिण+एनप् ।  उभत्र यचि भमित्यनेन भसंज्ञायां सत्यां यस्येति चेत्यनेन अकारलोपे सति तदाभावान्न वृद्धिप्राप्ति: |
इदं कस्माल्लभ्यत इति न ज्ञायते । ...तदनन्तरमेव स्थानिवत्त्वेन ऐसो विभक्तिसंज्ञा । आदेशे सत्येव स्थानिवत्त्वेन विभक्तिसंज्ञा | आदेशात् प्राग् तु नास्ति | जस: शी इत्यस्य सूत्रस्य कौमुदीं पठतु सम्यक्तया | तत्रोक्तं "सर्वादेशत्वात्प्रागित्संज्ञाया एवाभावात् |"    

अत्र किं प्रमाणम् ? तदेव प्रमाणम् |

dhaval patel

unread,
Feb 12, 2017, 9:41:38 AM2/12/17
to rohan kulakarNI, शास्त्रम्
2017-02-12 18:31 GMT+05:30 rohan kulakarNI <kulkarn...@gmail.com>:
...पर+एद्यवि... | दक्षिण+एनप् ।  उभत्र यचि भमित्यनेन भसंज्ञायां सत्यां यस्येति चेत्यनेन अकारलोपे सति तदाभावान्न वृद्धिप्राप्ति: |

 सुष्ठु प्रतिपादनम्‌ । अस्मदुपस्थितो विरोधो न तिष्ठते । अन्यत्रापि अदन्त-एदन्त-ओदन्तप्रत्ययानां यचि भमिति भसंज्ञायां सत्यां समानैव स्थितिः । प्रत्युदाहरणं न लब्धं मया । एकारोच्चारणसामर्थ्यादेव अतो गुणे इति न प्रवर्तत इत्यत्र बालमनोरमा च तत्त्वबोधिन्यपि प्रमाणम्‌ । क्षन्तव्योऽयं जनः ।
 
इदं कस्माल्लभ्यत इति न ज्ञायते । ...तदनन्तरमेव स्थानिवत्त्वेन ऐसो विभक्तिसंज्ञा । आदेशे सत्येव स्थानिवत्त्वेन विभक्तिसंज्ञा | आदेशात् प्राग् तु नास्ति | जस: शी इत्यस्य सूत्रस्य कौमुदीं पठतु सम्यक्तया | तत्रोक्तं "सर्वादेशत्वात्प्रागित्संज्ञाया एवाभावात् |"    

इदं तु नावगम्यते । तत्र शित्त्वादनेकाल्त्वाद्वा सर्वादेशः इति प्रश्नस्य समाधानं सिद्धान्तितम्‌ । तस्य का उपयोगिताऽत्र ? तत्र शी इत्यस्य प्रत्ययस्य सर्वादेशत्वात्प्राक्‌ अनेकाल्त्वात्सर्वादेशः तदनन्तरं लशक्वतद्धिते तस्य लोप इति लोपः इति ग्रन्थकारस्य निर्देशः । तत्र सर्वादेशत्वात्प्राक्‌ विभक्तिसंज्ञा न भवतीति कथं ज्ञायते ?

dhaval patel

unread,
Feb 12, 2017, 9:44:23 AM2/12/17
to rohan kulakarNI, शास्त्रम्
 
इदं कस्माल्लभ्यत इति न ज्ञायते । ...तदनन्तरमेव स्थानिवत्त्वेन ऐसो विभक्तिसंज्ञा । आदेशे सत्येव स्थानिवत्त्वेन विभक्तिसंज्ञा | आदेशात् प्राग् तु नास्ति | जस: शी इत्यस्य सूत्रस्य कौमुदीं पठतु सम्यक्तया | तत्रोक्तं "सर्वादेशत्वात्प्रागित्संज्ञाया एवाभावात् |"    

इदं तु नावगम्यते । तत्र शित्त्वादनेकाल्त्वाद्वा सर्वादेशः इति प्रश्नस्य समाधानं सिद्धान्तितम्‌ । तस्य का उपयोगिताऽत्र ? तत्र शी इत्यस्य प्रत्ययस्य सर्वादेशत्वात्प्राक्‌ अनेकाल्त्वात्सर्वादेशः तदनन्तरं लशक्वतद्धिते तस्य लोप इति लोपः इति ग्रन्थकारस्य निर्देशः । तत्र सर्वादेशत्वात्प्राक्‌ विभक्तिसंज्ञा न भवतीति कथं ज्ञायते ?

अवगतमधुना । अपगता च मे शङ्का । धन्यवादाः ।

--
Dr. Dhaval Patel, I.A.S
Collector and District Magistrate, Anand
Reply all
Reply to author
Forward
0 new messages