Bu sayfayý görüntüle "TÜRKLERİN İLK YURDU ve İLK TÜRK DEVLETLERİ"

[sevdakervani]

TÜRKLERİN İLK YURDU ve İLK TÜRK DEVLETLERİ




1. Türklerin İlk Yurdu

Türklerin ilk yurdu Orta Asya'dır. Türklerin yaşadığı ilk yerlerin
bugünkü Baykal gölü, Yenisey ve Obi nehirleri ile Gobi çölü arasındaki
bölge olduğu kabul edilmektedir.

Türklerin Orta Asya'daki yaşayışlarını yeryüzü şekilleri, iklim ve
bitki örtüsü belirlemiştir. İlk yurdun bozkırlarla kaplı olması
Türklerin genelde göçebe bir yaşam sürmelerine ve hayvancılıkla
uğraşmalarına neden olmuştur. Yaşamlarında atın önemli bir yeri
vardır. Türklerin dayanıklı, hızlı, teşkilatçı ve savaşçı bir millet
olmalarında yaşadıkları yerlerin coğrafi şartları ile atı
evcilleştirmiş olmalarının önemli bir yeri vardır.



2. Türklerin Yerleştikleri Bölgeler

Orta Asya'da iklimin değişmesi, giderek karasallaşan iklim, kışın
aşırı soğuklara, yazın da şiddetli sıcaklara neden olmuştur. Bu durum
çölleşmenin artmasına, su kaynaklarının kurumasına, otlakların
azalmasına, salgın hastalıkların yaygınlaşmasına yol açmıştır. Bölge
artan nüfusun ihtiyacını karşılayamaz hale gelmiştir. Otlaklar
yüzünden boylar arasında çatışmalar artmıştır.

Ayrıca Çin ve Moğol baskısı da artmıştır. Bütün bunlar Türklerin bir
kısmının Orta Asya'dan Avrupa, Ön Asya, Hindistan gibi bölgelere göç
etmelerine neden olmuştur.

Göç eden Türkler gittikleri yerlerde büyük devletler kurmuşlar, Türk
kültürünü yaygınlaştırmışlardır. Başta madenlerin işlenmesi olmak
üzere askerlik, devlet teşkilatı gibi konularda hakim oldukları
yerlerdeki ulusları etkilemişlerdir.



3. İlk Türk Devletleri

a. Büyük Hun (Asya Hun) Devleti

Bilinen ilk Türk devletidir. Bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır. Mete,
zamanında en parlak dönemini yaşamıştır. Mete onlu sisteme göre son
derece disiplinli ve kuvvetli bir ordu kurmuş, Orta Asya'daki bütün
Türk boylarını ilk kez bir bayrak altında toplamıştır. Çin'i vergiye
bağlamış, İpek Yolu'na hakim olmuştur. Çinliler Hun akınlarını
durdurmak için Çin seddini yapmışlardır.

Mete'den sonra bir süre gücünü devam ettiren Hun Devleti, Çin
entrikaları sonucu zayıfladı. Çinlilerin kışkırtmaları sonucu Hun
beyleri birbirleri ile savaşmaya başladılar. Çinlilerin "böl ve yönet"
anlayışı sonucunda devlet Kuzey ve Güney Hunları olarak ikiye ayrıldı.
Önce Kuzey Hun Devleti, sonra da Güney Hun Devleti, Çinliler
tarafından yıkıldı.



b. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti

Çin egemenliğine girmek istemeyen Hunların bir kısmı yurtlarını terk
ederek batıya doğru göç ettiler. Hakan Balamir komutasında Avrupa'ya
giren Hunlar önlerine çıkan kavimlerin bir bölümünü egemenlikleri
altına aldılar.

Bazı kavimler ise daha batıya doğru göç ettiler. Tüm Avrupa'yı
etkileyen bu göç dalgasına "Kavimler Göçü" dendi. Kavimler Göçü
sonunda;

Avrupa'nın bugünkü etnik ve siyasi yapısı oluştu. Bugünkü Avrupa
devletlerinin temelleri atıldı.

Avrupa'da büyük karışıklıklar yaşandı. Roma İmparatorluğu zayıfladı.
Önce doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı. Ardından Batı Roma yıkıldı.

Derebeyliklerin ortaya çıkmasına yol açtı

İlk Çağ'ın sonu, Orta Çağ'ın başlangıcı oldu.

375'te Avrupa'ya giren Hunlar Macaristan merkez olmak üzere Avrupa Hun
İmparatorluğu'nu kurdular. Önce Bizanslılarla mücadele ederek vergiye
bağladılar, daha sonrada Batı Roma ile savaştılar.

Atilla zamanında en parlak dönemini yaşayan Avrupa Hun Devleti onun
ölümünden sonra zayıfladı. Tahta geçenler ülkeyi idare edemediler.
Zaten nüfus olarak azınlıkta kalan Hunlar bağlı ulusların isyan
etmesiyle dağıldı (469).



c. Göktürk Devleti

552'de Avarları yenen Bumin Kağan tarafından kuruldu. Merkezi
Ötüken'di. Kardeşi İstemi'yi batı illerine Yabgu tayin eden Bumin
kendisi büyük kağan olarak doğu illerini yönetmeye başladı. Bumin'in
yerine geçen Mukan Kağan zamanında Çin'i vergiye bağlayarak en parlak
dönemini yaşayan Göktürkler onun ölümünden sonra zayıflamaya
başladılar. Çinlilerin de kışkırtmasıyla devlet Doğu ve Batı Göktürk
Devleti olarak ikiye ayrıldı.

Çinliler önce Doğu, sonra da Batı Göktürk Devleti'ni kendilerine
bağladılar.

Çin esaretine alışamayan Türkler sık sık isyanlar çıkardılar. Sonunda
Kutluk Kağan Göktürkleri yeniden bağımsızlığına kavuşturdu (682). II.
kez kurulan Göktürk Devleti (Kutluk Devleti) en parlak dönemini Bilge
Kağan zamanında yaşadı.

Bilge Kağan'a yönetimde, kardeşi Kül Tigin ve vezir Tonyukuk yardımcı
oldu. Bilge Kağandan sonra devlet zayıfladı. 744'te Basmıl, Karluk ve
Uygur Türkleri birleşerek Göktürk Devleti'ne son verdiler. Göktürkler
tarihte Türk adıyla kurulmuş ilk devlettir.

İlk Türk alfabesini kullanmışlar, Türk tarihi ve edebiyatıyla ilgili
ilk yazılı eserleri meydana getirmişlerdir. Hunlardan sonra Türk
boylarını ikinci kez bir bayrak altında toplamışlardır.



d. Uygur Devleti

Göktürk Devleti'nin yıkılmasından hemen sonra 745'te Kutluk Bilge Kül
tarafından kuruldu. Başkenti Karabalasagun idi. Devlet 840'ta
Kırgızların saldırıları sonucu yıkıldı. Uygurlar yurtlarını terk
ederek Çin'in Kansu bölgesiyle bugünkü Doğu Türkistan'da Turfan
bölgesine yerleştiler. Burada şehir devletleri halinde yaşayan
Uygurlar, Cengiz Han zamanında Moğollara bağlandılar.

Uygurlar Mani ve Budizm dinlerini benimsemişlerdi. Bu dinler et yemeyi
yasakladığından Uygurlar hayvancılığı bırakıp tarım ve ticaretle
uğraşmaya başladılar.

Bu durum yerleşik hayata geçmelerine neden olmuştur. Ayrıca bilim,
sanat ve mimari alanında da önemli ilerlemeler sağlamışlar, günümüze
birçok eser bırakmışlardır.



4. İlk Türk Devletlerinde Kültür Ve Uygarlık

a. Devlet ve Memleket Yönetimi

İlk Türk devletlerinin başında kağan, hakan, han gibi unvanlar
kullanan Tanrı tarafından görevlendirildiğine inanılan, geniş
yetkilere sahip bir hükümdar bulunurdu. Hükümdara, kurultay adı
verilen bir meclis yardımcı olurdu.

Kurultaya hükümdar ailesi, boy beyleri, devlet ileri gelenleri ile
hükümdarın eşi hatun (katun) katılırdı. Kurultayda askerlik, savaş,
barış,vergiler gibi önemli devlet işleri görüşülürdü. Alınan kararlar
hükümdar tarafından onaylanırsa yürürlüğe girerdi.

Ülke, hükümdar ailesi tarafından paylaşılarak yönetilirdi. Hükümdar
ailesinden olan bütün erkeklerin hükümdarlık hakkı bulunurdu. Bu durum
devletin çabuk yıkılmasına neden olmuştur.

Ülke töreye göre yönetilirdi. Töre Türk gelenek görenekleriyle
hükümdarın koyduğu kanunlar ve kurultayda alınan kararlardan oluşurdu.
Cezalar genelde sert olup hapis cezaları pek verilmezdi.

Türk devletlerinde ordu ve askerlik önemliydi. Ordu Mete zamanında
uygulanan onluk sisteme göre düzenlenirdi. Disiplin çok önemliydi.
Ordunun tamamına yakını atlıydı. Bu nedenle seferde ve savaşta çok
hızlı hareket ederlerdi.



b. Din ve İnanış

Türkler arasında Şamanizm inancı yaygındı. Ölüler için Yuğ denilen
törenler yaparlardı. Öldükten sonra yaşamın devam ettiğine inanılırdı.
Bu nedenle ölünün bazı eşyaları yanına konulurdu.

Ölen kişinin mezarı çevresine öldürdüğü düşman kadar Balbal denilen
taş dikilirdi. Uygurlar zamanında Mani ve Budizm dinleri de Türkler
arasında yaygınlaşmıştır.



c. Sosyal ve Ekonomik Yaşam

Türkler başlangıçta göçebe bir yaşam sürüyor, hayvancılıkla
geçiniyorlardı. Uygurlar zamanında halkın önemli bir kısmı yerleşik
yaşama geçti.

Türklerde aile toplumun temeliydi. Bir çadır halkı aileyi oluştururdu.
Genelde anne, baba ve çocuklardan oluşurdu. Türklerde tek eşle evlilik
esastı. Devlet yönetiminde olduğu gibi sosyal yaşamda da Türk töresi
geçerliydi. Türklerde sınıf ayrılığı yoktu. Köle sınıfı da
oluşmamıştır.

Türkler başlangıçta hayvancılıkla uğraşmışlardır. Bunun yanında göl ve
ırmak kenarlarında tarım da yapılır, buğday, arpa, mısır gibi tarım
ürünleri yetiştirilirdi.

Uygurlar zamanında yerleşik yaşama geçişin hızlanması tarım ve
ticaretin hızlanmasına ve yaygınlaşmasına yol açmıştır. Türkler
ticarete de önem vermişler, İpek Yolu'na hakim olmak için sık sık
Çinlilerle savaşmışlardır.



d. Yazı, Dil ve Edebiyat

Türkler Göktürkler dönemine kadar kendi yazılarını kullanmamışlardır.
Göktürkler ilk Türk alfabesini bulup kullanmışlardır. En önemli
eserleri Türk tarih ve edebiyatının ilk yazılı örnekleri olan Orhun
Kitabeleri'dir.

Uygurlarında kendilerine ait bir alfabeleri vardır. Uygurlar matbaanın
ilkel şeklini bularak kitap basmışlardır.

Türklerde sözlü edebiyat da çok gelişmişti. Özellikle destanlar önemli
bir yer tutardı.



e. Bilim, Sanat ve Mimari

Türklerin ilk dönemlerinde bilimsel çalışmalar yaptığı pek
bilinmemekle birlikte On İki Hayvanlı Türk Takvimini bulup
kullanmaları onların astronomi bilimine ilgi duyduklarının kanıtıdır.

Uygurlar zamanında bilim alanında önemli ilerlemeler sağlanmıştır.
Uygurlar pamuktan kâğıt yapmışlar, matbaanın ilkel şeklini
bulmuşlardır.

Türkler başlangıçta göçebe bir yaşam sürdüklerinden sanat eserlerini
genelde taşınabilir malzemelerden yapıyorlardı. Kemerler, silahlar, at
koşum takımları, kılıçlar, halı ve kilim dokumaları bunların
başlıcalarıydı.

Uygurlar zamanında yerleşik yaşama geçilince saraylar, tapınaklar,
evler yapıldı. Bunların içi çeşitli resim ve heykellerle süslendi.

Dokumacılık, demircilik ve halıcılık Türklerin geliştirdikleri el
sanatlarıdır.

http://groups.google.com/group/sevgpinari/web/trklerin-ilk-yurdu-ve-ilk-trk-devletleri
bağlantısını tıklayın veya bağlantı çalışmazsa tarayıcınızın adres
çubuğuna kopyalayın.