Gini Katsayısı

[Karola]

Ekonomide Gini katsayısı, Gini endeksi veya Gini oranı, bir ulus ya da bir sosyal grup iindeki gelir eşitsizliği veya servet eşitsizliğini temsil etmeyi amalayan bir istatistiksel dağılım lsdr. Gini katsayısı istatistiki ve sosyolog Corrado Gini tarafından geliştirilmiştir.

Normalde bir lkedeki gelir eşitsizliğini lmek iin kullanılır ancak herhangi bir eşitsiz dağılımı lmek iin kullanılabilir. Gini katsayısı 0 ile 1 arasında bir sayıdır, mkemmel eşitlik (herkes aynı geliri) ve nerede 0 karşılık mkemmel eşitsizliğe değeri 1 karşılık (bir kişi gelir ve diğerleri hibiri hepsi var). Gini endeksi 1 yerine maksimum 100 referansıyla ifade edilen Gini katsayısıdır ve Gini katsayısının 100 ile arpımına eşittir. Gini katsayısının (veya endeksin iki biriminin) iki yzdelik değişimi bir dağılıma eşdeğerdir. nfusun en fakir kesiminden (ortancanın altında) en zenginine (ortancanın stnde) servetin %7'si.

Gini katsayısı ncelikle gelir eşitsizliğini lmek iin kullanılsa da, servet eşitsizliğini lmek iin de kullanılabilir. Bu kullanım, hi kimsenin negatif net servete sahip olmamasını gerektirir.

Bu oran, her zaman 0 ile 1 arasında bir sayı olan bu yzdenin bir yzdesi veya sayısal eşdeğeri olarak ifade edilir. Gini katsayısı genellikle daha pratik olan Brown Forml ile hesaplanır.

Gini Katsayısı: Lorenz eğrisi ile bir lkedeki gelir dağılımı eşitsizliğini değerlenmek istediğimizde karşımıza bu değerlendirmeyi yapmanın bir başka yolu daha ıkar. Bu yol İtalyan istatistiki Corrado Gini tarafından 1912 yılında gsterilen yntemi izlemektir. Lorenz eğrisi ile diyagonal arasında kalan alan ile Lorenz eğrisinin altında kalan alanın toplamına oranına Gini katsayısı denir. Bu durumu bir grafik zerinde ifade etmek gerekirse, Gini katsayısı X alanı ile X ve Y alanlarının toplamı arasındaki orandan ibarettir: .

Gini katsayının değerinin sıfır olması iin bir lkede gelirin tam eşit şekilde blşlmesi gerekir. Bunun yanı sıra bir lkede gelirden en fakir yzde yirmi ve onu izleyen ikinci, nc, drdnc yzde yirmilik gruplar gelirden sıfır pay almışlarsa yani gelirin tmn en zengin yzde yirmilik grup ele geirmişse Lorenz eğrisi diyagonalin sağ kısmından ( 0CD ) ibaret olur. Byle bir durumda Gini katsayısı bir olur ve Y alanı sıfırıdır. Gini katsayısının G = 0 ve G = 1 olduğu zel durumlar birlikte dşnlrse, Gini katsayısının değeri arttıka gelir dağılımındaki eşitsizliğin de arttığı sonucuna ulaşılır.

Gelir dağılımındaki eşitsizliği Gini katsayısı ile beraber kolayca değerlendirmek mmkn olmakla beraber, Gini katsayısına dayalı zamanlar arası eşitsizlik analizlerinde ihtiyatlı gerekir. Bu hususu daha kolay aıklamak iin A lkesinde 2005 yılında ve 2010 yılında Gini katsayısının sırasıyla 0.45 ve 0.40 olduğunu kabul edelim. Bu rakamlar yukarıdaki aıklamalar erevesinde değerlendirilirse, A lkesinde 2005 yılına kıyasla 2010 yılında gelir dağılımının daha eşit hale geldiği sonucuna ulaşılır.

Ancak byle bir değerlendirme nfusun en fakir yzde yirmilik blm iin yukarıdaki şekilde gsterildiği gibi doğru olmayabilir. A lkesi iin 2005 yılına ve 2010 yılına ilişkin iki Lorenz eğrisinin yer aldığı şekilde 2010 yılı Lorenz eğrisi 2005 yılı Lorenz eğrisine kıyasla diyagonala daha yakın olmakla birlikte, nfusun yzde yirmisinin gelirden aldığı pay azalmıştır: Gelir dağılımı genelde iyileşmekle beraber, nfusun en fakir kısmı daha fakir hale gelmiştir. Byle bir durumda A lkesinde gelir eşitsizliğinin azaldığını sylemek pek anlamlı olmaz.

Datakapital A.Ş alternatif veri kaynaklarını, makine ğrenimi disiplinleriyle işleyerek kullanıcılar iin eşitli alanlarda veri bazlı karar destek sistemleri retir. Alternatif veri vurgusu firmanın vizyonunu belirgin bir şekilde ortaya koyan nemli bir detaydır. Araştırma alanı fark etmeksizin konuya her zaman doğrusal ve konvansiyonel olmayan verileri tespit ederek ve bunları merkeze alarak yaklaşmaya alışırız.

En son yapılan araştırma sonularına gre Gini katsayısı bir nceki yıla gre 0,018 puan artış ile 0,433 olarak tahmin edildi. Tm sosyal transferler hari tutulduğunda Gini katsayısı 0,520, emekli ve dul yetim maaşı dahil diğer tm sosyal transfer gelirleri hari tutulduğunda ise 0,445 olarak tahmin edildi.

Toplumun en yksek gelir elde eden yzde 20'sinin elde ettiği payın en dşk gelir elde eden yzde 20'sinin elde ettiği paya oranı şeklinde hesaplanan P80/P20 oranı 7,9'dan 8,4'e, gelirden en fazla pay alan yzde 10'unun elde ettiği gelirin en az pay alan yzde 10'unun elde ettiği gelire oranı şeklinde hesaplanan P90/P10 oranı ise 14,2'den 15'e ykseldi.

Toplam gelir ierisinde en yksek payı, yzde 48,5 ile bir nceki yıla gre 2,3 puan artan maaş ve cret geliri aldı. İkinci sırayı yzde 22,1 ile nceki yıla gre 1,1 puan artan mteşebbis geliri alırken nc sırayı yzde 17,6 ile nceki yıla gre 2,6 puanlık azalış gsteren sosyal transfer geliri oluşturdu.

Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine gre sıralı yzde 10'luk gelir grupları itibarıyla fertlerin bir nceki yıla gre yzdelik geişleri incelendiğinde; bir nceki yılda birinci yzde 10'luk grupta olan fertlerin 2023 yılında yzde 49,2'sinin, son yzde 10'luk grupta olan fertlerin ise yzde 66,5'inin gelir grubu değişmedi.

Ayrıca 2022 yılında birinci yzde 10'luk grupta olan fertlerin yzde 29,9'unun 2023 yılında gelir grubu birden fazla ykseldi. Son yzde 10'luk grupta olan fertlerin ise yzde 13,1'inin gelir grubu birden fazla dşt.

Bu lkedeki gelir eşitsizliği konusunda biraz daha bilgi elde edebilmek iin lkedeki insanları gelirlerine gre kkten byğe gre sıralayalım. 5 birim geliri olan en yoksul kişiyi tablonun en başına koyalım. 10 birim geliri olan en yoksul ikinci kişiyi ikinci sıraya yerleştirelim ve byle devam edelim. Ortaya aşağıdaki gibi bir tablo ıkacak.

Bu ok kk bir lke olduğu iin bir tabloda btn herkesin gelirini grebiliyoruz. Ancak, milyonlarca kişinin olduğu bir lkeyi bu şekilde bir tabloya sığdırmak mmkn değil. Bu sebeple, tek tek her kişiyi gstermek yerine, nfusun belirli dilimlerini gstermeyi tercih edebiliriz.

Mesela, nfusu %20'lik dilimlere ayırabiliriz ve en yoksuldan en zengine 5 nfus dilimini bir tabloda zetleyebiliriz. Bunu bizim kk lke iin yaparsak, lkede toplam 10 kişi olduğu iin her %20'lik dilime 2 kişi dşecek. Tablomuzdaki kişileri toplam 5 grup olacak şekilde gruplayalım. 1. ve 2. kişiler ilk grubu oluşturacak, 3. ve 4. kişiler ikinci grubu oluşturacak, vesaire. Daha iyi anlaşılması iin aşağıdaki tabloda her grubun gelirini glgelendirdim.

Yeni tabloda nfusu %20'lik dilimler halinde gryoruz. Bizim kk lkemizde her grupta iki kişi var ama gerek lkelerde her grupta yz binlerce veya milyonlarca kişi olabilir. nemli olan şu, artık lkemiz ok kalabalık olsa da farklı gelir gruplarını tek bir tabloda gsterebiliriz.

rnek lkemizde, nfusun en yoksul %20'lik kısmının toplam geliri 15 birim. En zengin %20'lik kısmın ise toplam geliri 500 birim. Arada bayağı bir fark var. Bu farkı gstermek iin her nfus diliminin toplam gelirden aldığı paya bakabiliriz.

Şimdi lkemizdeki nfusu toplam gelirden aldıkları paylara gre %20'lik dilimler halinde grebiliyoruz. En yoksul %20, gelirin sadece yzde 1.5'luk kısmını alırken, en zengin %20, gelirin yarısını alıyor. Yine bu tabloda orta gelirlilerin de toplam gelirden aldığı payı grebiliyoruz: toplam gelirin %15'ini alıyorlar.

Bu tablo bize gelir eşitsizliği ile ilgili gzel bir zet sunuyor. Ancak, farklı lke ve blgelerdeki eşitsizliği karşılaştırabilmek iin zet bir gstergemiz olsa iyi olabilir. Mesela, bu lkenin mutlak eşitlikten ne kadar uzakta olduğunu gsteren bir lmz olsa, farklı lkeleri ve blgeleri karşılaştırmamız kolaylaşabilir. Bu l aynı zamanda bir yerde gelir eşitsizliğinin zaman iinde nasıl değiştiğini de kolayca grmemizi sağlayabilir. Gini katsayısı denilen şey işte bu işlere yarıyor.

Nfusun her %20'lik kesiminin gelirini gstermiştik ya, şimdi o bilgiyi farklı bir şekle dnştrelim. Yukarıdaki tabloya bakarak, nfusun ilk (en yoksul) %20'lik kesiminin toplam gelirden aldığı payı syleyebileceğimiz gibi, nfusun ilk %40'lık diliminin gelirden aldığı payı da syleyebiliriz.

nceki tablodan farklı olarak bu tabloda, nfus dilimlerinin tek tek gelirden aldığı payları değil, birikimli olarak gelirden alınan payları gryoruz. Bu tabloyu bir grafik yardımıyla zetleyebiliriz.

Hatırlayın, amacımız farazi lkemizdeki gelir eşitsizliğini mutlak bir eşitliğe sahip referans bir lke ile karşılaştırıp bir eşitsizlik lt tretmekti. Amacımız bu olduğuna gre, "mutlak eşitliğin olduğu bir lkede durum nasıl olurdu?" diye sorarak başlayabiliriz.

Mutlak eşitliğin olduğu bir lkede herkesin geliri eşit olurdu. Dolayısıyla, %20'lik nfus dilimleri de toplam gelirden eşit pay alırdı. Yukarıda yaptığımız gibi, bu mutlak eşitliğe sahip lke iin de Lorenz eğrisini tretebiliriz. Aynı adımları takip edeceğiz. Herkesin geliri eşit olduğu iin hesaplamalar basit. İlgili tabloları aşağıda bulabilirsiniz.

Şimdi eşitliğin pek olmadığı birinci lke ile mutlak eşitliğin olduğu ikinci lkeyi karşılaştırabiliriz. nce iki lke ile ilgili verilere ve iki lkenin Lorenz eğrilerine bir bakalım. Aşağıdaki grsel durumu zetliyor.

Şimdi farkları daha iyi grebilmek iin iki Lorenz eğrisini karşılaştıralım. Aşağıdaki grafikte mavi izgi mutlak eşitliğin olduğu lkeyi, kırmızı izgi de diğer lkeyi temsil ediyor. Mavi ve kırmızı eğriler arasındaki izgiler, eşitliğin olmadığı lkenin mutlak eşitlikten her nfus dilimi iin ne kadar uzakta olduğunu gsteriyor.

Şunu syleyebiliriz, kırmızı eğri mavi izgiden ne kadar uzaksa, kırmızı eğrinin temsil ettiği lke mutlak eşitlikten o kadar uzakta olacak. Ama farklı gelir grupları iin uzaklıkların birbirinden farklı olabildiğini de bu grafikten grebiliyoruz. Yine de lkenin tamamı iin bir eşitsizlik lt retebiliriz. Yapmamız gereken şey, her gelir grubunun mutlak eşitlikten ne kadar uzakta olduğunu dikkate almak.

3a8082e126