Vərəm Xəstəliyinin əlamətləri
Olegario Benford
Vərəm n mtləq patoqnomik olan bir əlamət yoxdur. Yəni, elə bir əlamət yoxdur ki, həmin əlamətə grə mayinə etdiyimiz şəxsdə vərəm xəstəliyi olduğunu əminliklə syləyə bilək. Bunu Səhiyyə Nazirliyinin mtəxəssis-eksperti,Rafiq Bayramov deyib. Kaspi.az Rafiq Bayramov ilə msahibəni təqdim edir:
- Vərəm n mtləq patoqnomik olan bir əlamət yoxdur. Yəni, elə bir əlamət yoxdur ki, həmin əlamətə grə mayinə etdiyimiz şəxsdə vərəm xəstəliyi olduğunu əminliklə syləyə bilək. Amma vərəmin lokalizasiyasından asılı olmayaraq, istər ağciyər, istərsə də digər orqanların vərəmi n xas olan nisbi patoqnomik əlamətlər mvcuddur ki, bu əlamətlərə axşamlar zəif subfebril hərarətin (37,2-37,4 С) olması, gecələr səhərə yaxın boyun, ənsə və krək nahiyyəsinin tərləməsi, mumi halsızlıq, zəiflik əlamətlərinin qabarıq bruzə verməsidir.
- Vərəmlə hər bir kəs mrnn istənilən dvrndə xəstələnə bilər. Amma risk qrupundan olan, yəni şəkərli diabet olan, hormonal preparatlar qəbul edən, ağır cərrahi, o cmlədən aıq rək əməliyyatı, orqan krlməsi əməliyyatları icra olunmuş şəxslər, QİS, mədə-bağırsaq xəstəliyi, qidalanması, yaşayış şəraiti normal olmayanlar, zərərli vərdişləri (alkoqol, siqaret və narkotik aludəiləri) və s. olan şəxslər bu xəstəliyə daha ox tutulur.
- Vərəm xəstəliyi ən ox tənəffs orqanlarında, ağciyərlərdə rast gəlsə də, orqanizmin btn orqan və sistemlərinin vərəm mənşəli zədələnməsi mmkndr və praktik olaraq rast gəlinir. Belə ki, smk-oynaq sisteminin, limfa dynlərinin, uroginekoloji orqanların, qarın boşluğu orqanlarının, dərinin, gzn və s. orqanların vərəm xəstəliyi təcrbədə mşahidə edilən patologiyalardandır.
- Qeyd etmək lazımdır ki, vərəm xəstəliyi nə qədər erkən aşkar edilib dzgn malicəyə tez başlanılarsa, nəticəsi bir o qədər effektli olar. Bir şeyi unutmaq olmaz ki, vərəmin malicəsi uzunmddətlidir, yəni vərəmin ən məhdud forması olan xəstə minimum 6-8 ay fasiləsiz malicə edilməlidir. Bununla yanaşı, malicə vərəm əleyhinə dərmanlara həssaslığın nəticəsindən asılı olaraq ən azı 4 vərəm əleyhinə preparatla birgə kompleks aparılmalıdır. Bir ox hallarda vərəm erkən aşkar edilib tam kompleks malicə olunduqdan sonra patoloji proses tam sorulur və həmin şəxsin nə vaxtsa vərəmlə xəstə olmasını təyin etmək mmkn olmur.
- Cəmiyyətdə vərəm xəstəliyinə və vərəmlə xəstələnənlərə mnasibətin pis olması, insanlarda bu xəstəlik və onun malicə edilərək tam sağala bilməsi haqqında yetərli məlumatın olmaması səbəbindən bəzən vərəmin diaqnostikası ox gecikir, ya da xəstələr qeydiyyata dşməkdən, malicədən yayınır. Ancaq bilmək lazımdır ki, vərəmlə hər bir kəs mrnn istənilən dvrndə xəstələnə bilər. Ona grə də, vərəm xəstələrinin yaxınları onların mayinə və malicədən yayınmamaları n alışmalı və psixoloji sıxıntıların aradan qalxmasında dəstək olmalıdırlar. Eyni zamanda, vərəm xəstəsi ilə təmasda olan hər kəs profilaktik mayinəyə cəlb edilməlidir.
Doktorinfo.az xəbər verir ki, aktiv vərəm skrək, əti itkisi və hərarət kimi əlamətlərlə zn gstərərkən, adətən xsusi əlamət gstərməz. Eyni zamanda vərəm ağciyərlər xaricində orqanlara da təsir gstərərək başqa simptomlara da səbəb ola bilər.
Bu xəstəlik tənəffs yolu ilə yayılır və xsusilə ağciyərlərə təsir gstərir. Bir ox insan bu bakteriya ilə qarşılaşsa da immun sistemi əksər zaman bu mikroorqanizmanı nəzarət altında tutar və əlamətlər ortaya ıxmaz. Ancaq immun sistemi zəifləmiş və ya digər faktorlarla təsirlənmiş şəxslərdə bu bakteriyaların nəzarətsiz oxalması və vcuda təsir gstərməsi nəticəsində aktiv vərəm infeksiyası ortaya ıxa bilər.
Bu vəziyyətdə şəxslər uzun mddət skrək, halsızlıq, əki itkisi, nəfəs darlığı kimi əlamətlər yaşaya bilərlər. Malicəsi uzun mddətli antibiotik istifadəsi gərəkdirir və mtəmadi dərman istifadəsi əhəmiyyətlidir.
skrək: Bu vəziyyət xroniki skrəyə səbəb ola bilir. Adətən həftədən artıq davam edən bir skrək ola bilər. skrək zamanı qanlı bəlğəm ola bilər. Bu hal irəliləmiş xəstəlikdə daha ox mşahidə edilir.
Nəfəs darlığı: Vərəmlə bağlı nəfəs darlığı adətən xəstəliyin irəliki mərhələlərində ortaya ıxar. Bakteriyalar ağciyərləri işğal etdiyində vcudun qorunma mexanizması olaraq immun sistemi hceyrələri bu nahiyəyə istiqamətlərindirilir. Bu vəziyyət ağciyər toxumasında iltihablanma və zədənin artmasına səbəb ola bilər.
Gecə tərləmələri: Vərəmin vcudda yaratdığı reaksiya xsusilə gecə saatlarında vcud itiliyinin yksəlməsinə və tərləməyin artmasına səbəb olur. Vərəmə bağlı olaraq gecə tərləmələri artıq olur.
Dəri vərəmi əksər zaman ağciyər tuberkulyozunun bir nəticəsi olaraq yayılır. Ağciyərlərdəki infeksiya bakteriyaların qana qarışmasına və vcudun digər blgələrinə daşınmasına səbəb ola bilir. Dəriyə yerləşən bakteriyalar əllər və ya z kimi aıq olan blgələrə yerləşir. Bu dəridə nodulların və ya qabarıqlıqların yaranmasına yol aa bilər. Dəri vərəminin grntsn sərt, qabarıq, qırmızımsı və ya gy rəngdə nodullarla xarakterizə ediir. Bu nodullar zamanla tərkibindəki mayeni salaraq yara izlərinə səbəb ola bilir.
Yara izləri: Dəri zərində yaralanmaların yaxşılaşması mddətində ortaya ıxan izlərdə tipik olaraq dəri vərəmi əlamətləri mşahidə edilir. Bu izlər xsusilə nodulların ətrafında grlə bilir.
Soyulma və rəng dəyişiklikləri: Dəri vərəmi təsirlənən blgədə soyulma və rəng dəyişikliklərinə səbəb ola bilir. Dəridəki rəng dəyişiklikləri adətən tnd rəngli ləkələr formasında ortaya ıxar.
Bakteriyalar qana qarışır və vcudda dvran edər. Smklərə atdığında bakteriyalar smk toxumalarında infeksiya yarana bilər. Smk vərəmi əlamətləri yoluxmuş olan smk blgəsində ağrı və şişliklə zn gstərir. Ağrı zamanla artar Zamanla hərəkət məhdudluğu yarana bilər. Smk vərəmi vcudda yayldığında hərarət, gecə tərləmələri, əki itkisi kimi mumi əlamətləri də ortaya ıxa bilər.
Vərəm infeksion xəstəlik olub, adətən, Mycobacterium tuberculosis bakteriyası tərəfindən trədilir. Xəstəlik əsasən ağciyərlərə təsir edir, ancaq vcudun başqa hissələrinə də təsir edə bilir. Yoluxmuş fərdlərin oxu he bir simptom gstərmir. Simptomsuz orqanizmlərin 10%-ində xəstəlik aktiv mərhələyə keir və malicə olunmazsa, yarısı lr.[1]
Ağciyərlərin vərəmi uzunmddətli skrək, subfebril(bəzən daha ox) temperatur, bəlğəm, bəzən qan hayxırma, dş qəfəsində ağrı və s. əlamətlərlə gedir. Bundan başqa əsəbilik, gecə tərləmələri, arıqlama, arterial təzyiqin enməsi, byrəkst vəzlərin fəaliyyətinin zəifləməsı kimi mumi simptomlar xəstəni narahat edir. Miliar vərəmdə proses kəskin olub yksək temperaturla gedir və bu zaman oskrək, bəlğəm kimi əlamətlər olmaya da bilər, intoksikasiya əlamətləri, tifəbənzər əlamətlər stnlk təşkil edir. Vərəmin gec, ağırlaşmiş mərhələlərində rək, qan-damar sistemi, tənəffs atışmazlığı əlamətləri meydana ıxır. Xəstənin nəbzi tezləşır(taxikardiya), təngənəfəslik, periferik sianoz(dodaqların, barmaqların gyərməsi), tənəffs prosesinə kməki əzələlərin qoşulması kimil əlamətlər əmələ gəlir. Ağciyər vərəminin bəzi formaları əlamətsiz keə bilər(ocaqlı vərəm, tuberkulema). Diaqnoz: Vərəmin diaqnozunu qoymaq n minimal 3 diaqnostik sul tətbiq olunur: Ağciyərlərin rentgenoqramması(və ya floroqrafiya), Mantu sınağı, Bəlğəmin mikroskopik mayinəsi. Bundan sonra lazım gələrsə əlavə diaqnostik sullar da tətbiq oluna bilər. Qanın mumi analizində ES artır, eozonofillərin artması(eozonofiliya), limfositlərin azalması (limfopeniya) aşkar edilir. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə ilk dəfə Mantu sınağı "+" nəticə verirsə bu "viraj" adlanır və ilkin yoluxmanı gstərir. Yoluxmadan 2 ay sonra viraj aşkar oluna bilər. Malicəsi: Vərəm sağalan xəstəlikdir. Yalnız gecikmiə mərhələlərdə bu mmkn olmaya bilər. Vərəmin malicəsi uzun əkir. Qanuna əsasən Azərbaycan Respublikasında vərəmin malicəsi pulsuzdur. Pəhriz təyin edilir. Belə ki, xəstə yaxşı qidalanmalı, gn ərzində btn lazım olan qida maddələrini və kalorini qəbul etməlidir. Qidada zlallar, vitaminlər, mineral maddələr, yağlar miqdarında gndəlik tələbatı dəməlidir. Ağartılar, yumurta, balıq əti, meyvə-tərəvəz və s. qida nvləri yeməkdə stnlk təşkil etməlidir. Konservativ malicəyə kimyəvi preparatlar, lazım gələrsə hormonal, desensibilizə edici preparatlar, vitaminlər, sanator-kurort malicəsi, pəhriz daxildir. Konservativ malicə nəticə verməzsə cərrahi malicə aparıla bilər.[mənbə gstərin]
Vərəmə Mycobacterium tuberculosis adlı bakteriyalar (mikroblar) səbəb olur. Mikroblar hava yolu ilə insandan insana keir. Boğazında və ya ağciyərində vərəm xəstəliyi olan insanlar skrərkən, asqırdıqda, danışarkən və ya mahnı oxuyanda mikrobları havaya yayırlar. Mikrobları olan hava ilə nəfəs alsanız, vərəmə yoluxa bilərsiniz. Vərəm toxunma, pşmə, yemək və qab-qacaq paylaşma yolu ilə yayılmır.
Əgər sizdə vərəm xəstəliyinin əlamətləri varsa və ya vərəm xəstəliyi olan birinin yanında olma ehtimalınız yksək olduğu n yksək risk altındasınızsa, vərəm testinə ehtiyacınız ola bilər.
Masir təbabətin kməyilə 70-80% hallarda vərəmin tam malicəsinə nail olmaq mmkndr. Malicənin uğurlu başa atması isə ox vaxt pasiyentin zndən asılıdır. Xəstəliyin ilk əlamətləri aşkarlanan zaman pasiyent tibbi yardıma mraciət edərsə, malicəsini davam etdirərsə, həkimin btn məsləhətlərinə əməl edərsə, tam sağalma şansı byk olar.
d3342ee215