ปาฏิหาริย์พระศาสดา ๔/๒ : ปาฏิหาริย์เคลื่อนพระธรรมจักร

[oddy]

สวัสดีครับ

 

    ใกล้ถึงวันอาสาฬหบูชาและวันเข้าพรรษาอีกแล้ว พอดีเล่าเรื่องปาฏิหาริย์พระศาสดาเอาไว้แล้วมาค้างตรงที่พระพุทธเจ้าตัดสินพระทัยว่าจะสอนสรรพสัตว์พอดี จึงถือโอกาสนำมาเล่าต่อ

    คราวนี้จะเล่าแบบไม่ตัดจนจบความ เรื่องจึงยาวมากจนเดาว่ามีคนอ่านไม่จบไปกว่าค่อน บางคนก็บอกว่ารู้แล้ว แต่คิดว่าคงรู้ไม่หมด จึงจะยกบางประเด็นมาบอกกล่าวกันก่อนเหมือนทุกทีครับ

 

    ๑. ทำไมพระพุทธเจ้าจึงรู้ว่าปัญจวัคคีย์อยู่ที่ไหน

        ในอรรถกถาบอกว่าบอกว่าพระพุทธเจ้าทรงสำรวจว่าใครพอจะฟังธรรมได้เป็นลำดับแรก ทรงทราบว่าอาฬารดาบสและอุทกดาบสทำกาละแล้วไปเป็นอรูปพรหม และปัญจวัคคีย์อยู่ที่ป่าอิสิปตนะ บางคนสงสัยว่าทำไมพระองค์จึงรู้ คือสงสัยพุทธญาณ แต่ไม่สงสัยญาณของพวกหมอดู ก็แปลกดี

        ญาณทัศนะของพระพุทธเจ้านั้นสว่างไสวเหมือนแสงอาทิตย์ที่ให้แสงสว่างจนมองเห็นสรรพสิ่งได้ชัดเจนในเวลากลางวัน พระองค์ทรงเป็น โลกวิทู คือรู้แจ้งโลก ไม่เฉพาะโลกนี้เท่านั้น แต่รู้ไปตลอดถึงโลกในแสนโกฏิจักรวาล พระองค์ทรงรู้แจ้งตลอดว่าใครอยู่ที่ไหน มีเรื่องปรากฏมากมายที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปตามลำพังเพื่อไปโปรดคนนั้นคนนี้โดยไม่ต้องมีใครบอกทาง นางจูฬสุภัททานิมนต์โดยโปรยดอกมะลิอยู่ที่บ้านห่างไป ๑๒๐ โยชน์พระองค์ก็รู้ ลูกชายนางปาฏิกานิมนต์ให้ไปฉันแต่ไม่บอกว่าบ้านอยู่ไหน พระองค์ก็ไปถูก ฯลฯ เรื่องการไปป่าอิสิปตนะจึงเป็นเรื่องเล็กๆ

 

    ๒. ทำไมไม่เหาะไป

        ในคัมภีร์พุทธวงศ์ที่พระพุทธเจ้าตรัสถึงการแสดงปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้าในอดีต ๒๔ พระองค์ ส่วนใหญ่พระพุทธเจ้าเหล่านั้นจะใช้วิธีเหาะไป แต่ทำไมพระพุทธเจ้าของเราจึงเสด็จไปด้วยพระบาท

        เพราะมีเรื่องที่ไม่ค่อยได้พูดถึง คือ พระองค์ต้องการสร้างอุปนิสัยให้อาชีวกคนหนึ่งชื่อ อุปติกะ พระองค์เจตนาเดินไปพบกับนายคนนี้ระหว่างทาง นายอุปติกะถามว่าพระพุทธเจ้าเป็นศิษย์ของใคร พระพุทธเจ้าตรัสว่าพระองค์ตรัสรู้เอง นายอุปติกะจึงแลบลิ้นเรียกพระพุทธเจ้าว่า อนันตชิน (บางคนบอกว่าแลบลิ้นหลอกเพราะไม่เชื่อ บางคนว่าการแลบลิ้นเป็นการแสดงอาการยอมรับ) ตอนหลังนายอุปติกะไปมีเมียมีลูก เมียชอบล้อเล่นกับลูกว่าพ่อไม่มีความรู้อะไร นายอุปติกะเลยโมโหออกจากบ้านมาตามหา อนันตชิน สุดท้ายออกบวชเป็นพระอรหันต์

 

    ๓. พระพุทธเจ้าเทศนาอะไร

        จำกันแต่ว่าทรงแสดงปฐมเทศนาด้วยธัมมจักกัปวัตนสูตร แต่ไม่ค่อยรู้ว่าทรงเทศนาอะไร ในพระสูตรซึ่งพระอานนท์รวบรวมไว้แม้จะเป็นพระสูตรยาวหลายหน้า แต่คงไม่ยาวเท่าที่ทรงแสดงจริง เพราะไปปรากฏในประวัตินางกาฬีว่าพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมจนมืดค่ำก็ยังไม่จบ ยักษ์ตนหนึ่งออกจากที่แสดงธรรมเหาะมาหาสหาย คุยกันตั้งนานจึงพากันกลับไปฟังธรรมอีก ก็ยังทันได้ฟังธรรมต่อ แสดงว่าปฐมเทศนาไม่ได้แสดงกันสั้นๆ เลย

 

    ๔. ใครสำเร็จเป็นพระโสดาบันองค์แรก

        ที่เข้าใจกันคือพระโกณฑัญญะ แต่อ่านประวัตินางกาฬีแล้วชักไม่แน่ใจ?

        พระโกณฑัญญะสำเร็จเป็นพระโสดาบันเมื่อจบปฐมเทศนา แต่ระหว่างการแสดงปฐมเทศนานั้นสาตาคิรยักษ์ได้ออกมาจากป่าอิสิฯ เหาะไปหาสหาย ไปเจอกันที่กรุงราชคฤห์ สองยักษ์คุยกัน นางกาฬ๊แอบฟังอยู่แล้วสำเร็จเป็นพระโสดาบัน ส่วนสองยักษ์กลับไปฟังธรรมต่อ (ซึ่งยังไม่จบ) ก็น่าจะแปลว่านางกาฬีสำเร็จเป็นพระโสดาบันก่อนพระโกณฑัญญะ แต่ท่านไม่ได้บวช เรื่องนางกาฬีจึงไม่ค่อยถูกยกขึ้นมาพูด ทำนองเดียวกับคนที่ไม่ค่อยพูดกันว่า อสิตดาบสต่างหากที่ทำนายเจ้าชายสิทธัตถะเป็นคนแรก (เพราะท่านตายไปก่อน ไม่มีบทบาทในวันหลังอีก)

 

    ๕. มรรค ๘

        ในข้อธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง ยกมาดูกันชัดๆ อีกครั้งว่าทรงสอนถึงการปฏิบัติตนปฏิบัติจิตเพื่อมรรคผลนิพพานแท้ๆ ไม่ได้สอนเรื่องการใช้ชีวิตทางโลกเลย มรรค ๘ กับการใช้ชีวิตทางโลกเป็นการจับธรรมะใส่พระโอษฐ์อย่างหนึ่งเท่านั้น

 

    ลองอ่านพุทธประวัติตอนนี้ดูครับ จะได้รู้ว่าพระพุทธเจ้าทรงสอนอะไร

 

 

oddy.

 

---

 

ปฐมเทศนา
    ลำดับแรกพระพุทธองค์ดำริว่าจะแสดงธรรมแก่ใครก่อนดี ทรงรำลึกถึงอาฬารดาบสก็รู้ด้วยพระญาณว่าดาบสทำกาละไปอุบัติเป็นอรูปพรหมแล้วเมื่อ ๗ วันก่อน ส่วนอุทกดาบสก็เพิ่งทำกาละไปแล้วเมื่อพลบค่ำเย็นวานนี้ จึงรำพึงถึงปัญจวัคคีย์ ทรงทราบว่าปัญจวัคคีย์ขณะนี้อยู่ที่ป่าอิสิปตนะ พระองค์จึงเสด็จไปเพื่อแสดงธรรม
    พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปโดยลำดับจนถึงป่าอิสิปตนะมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี ในวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ ปัญจวัคคีย์เห็นพระพุทธองค์เสด็จมาแต่ไกลจึงนัดหมายกันว่า พระสมณะโคดมคลายความเพียรแล้ว กลายเป็นผู้มักมากแล้ว คงมาหาเราเพื่อให้พวกเราปรนนิบัติเหมือนแต่ก่อน พวกเราจงพร้อมใจกันอย่าไหว้ อย่าลุกขึ้นต้อนรับ อย่ารับบาตรและจีวร เราแค่วางอาสนะไว้ให้พระองค์ประทับนั่งเท่านั้น
    พระผู้มีพระภาคทรงทราบดำรินั้นจึงทรงแผ่พระเมตตาไปให้ เมื่อพระองค์เสด็จเข้าไปถึงพวกปัญจวัคคีย์จึงพากันหลงลืมข้อตกลง ลุกขึ้นต้อนรับพระผู้มีพระภาค รูปหนึ่งรับบาตรจีวร รูปหนึ่งปูอาสนะ รูปหนึ่งนำน้ำมาล้างพระบาท รูปหนึ่งตั้งตั่งรองพระบาท รูปหนึ่งนำกระเบื้องเช็ดพระบาทเข้าไปถวาย ทำเหมือนที่เคยอุปัฏฐากพระผู้มีพระภาคมาก่อน เพียงแต่ไม่ได้ทำด้วยความนอบน้อม แต่ทำด้วยกิริยากระด้างกระเดื่อง
    เมื่อพระผู้มีพระภาคประทับนั่งแล้ว ปัญจวัคคีย์ได้ถามว่า
    สมณโคตมะ ท่านมีธุระสิ่งใดจึงมานี่ ?
    อาวุโส ท่านเลิกบำเพ็ญเพียรแล้วหรือ ?
    พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า ดูกรภิกษุ พวกเธออย่าเรียกตถาคตโดยชื่อ หรือใช้คำว่าอาวุโส ตถาคตเป็นอรหันต์ตรัสรู้เองโดยชอบแล้ว พวกเธอจงสดับธรรมอันยอดเยี่ยมเถิด
    ปัญจวัคคีย์กล่าวว่า

    อาวุโส แต่ก่อนท่านบำเพ็ญทุกรกิริยายากลำบากเห็นปานนั้นยังไม่ได้บรรลุอมตธรรม บัดนี้ท่านกลายเป็นผู้มักมาก คลายความเพียรแล้ว ไฉนเลยจักบรรลุอมตธรรมได้เล่า
    พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ตถาคตไม่ได้เป็นคนมักมาก ไม่ได้คลายความเพียร ตถาคตเป็นอรหันต์ตรัสรู้เองโดยชอบแล้ว พวกเธอจงสดับธรรมอันยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ที่ผู้ออกจากเรือนทั้งหลายปรารถนาเถิด
    ปัญจวัคคีย์ฟังแล้วยังไม่เชื่อ ทูลค้านถึงสามครั้ง จนเมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสว่า พวกเธอเคยได้ยินตถาคตพูดว่าตรัสรู้ธรรมแล้วมาก่อนหรือ ตถาคตไม่เคยพูดคำเหล่านี้เพราะตถาคตยังไม่ได้บรรลุธรรม แต่บัดนี้ตถาคตตรัสรู้แล้วจึงกล้ายืนยันกับพวกเธอ ปัญจวัคคีย์พิเคราะห์ตามก็เห็นจริง จึงสงบนิ่งฟังธรรม
    พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่าคฤหัสถ์ผู้ครองเรือนนั้นมักหลงสุข ติดอยู่กับสุขในกามคุณอารมณ์ คือ ติดรูป รส กลิ่น เสียง และสัมผัส อันอ่อนนุ่ม อ่อนหวาน สบายกาย สบายใจ น่าใคร่ น่าพอใจ ส่วนบรรพชิตผู้ออกบวชก็หลงทางไปปฏิบัติทรมานตนด้วยการบำเพ็ญทุกรกิริยาอันหาประโยชน์มิได้ คำของปัญจวัคคีย์เมื่อสักครู่ก็ชี้ชัดว่ายังมีความเชื่อมั่นในการบำเพ็ญทุกรกิริยาว่าเป็นหนทางพ้นทุกข์ แต่พระองค์ทรงรู้แจ้งแล้วด้วยพระองค์เองว่าความสุขสบายจนเกินควร และความทุกข์ทรมานกายจนสุดโต่งนั้นเป็นส่วนสุดสองอย่างที่ไม่ใช่หนทางสู่การหลุดพ้น จึงทรงเริ่มต้นแสดงธัมมจักกัปวัตนสูตรเป็นปฐมเทศนา ทรงชี้ว่าส่วนสุดสองอย่างนั้นเป็นหนทางที่ผิดควรละเสีย แล้วปฏิบัติด้วยทางสายกลางอันเป็นหนทางที่ถูก

ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ส่วนสุดสองอย่างนี้บรรพชิตผู้หวังโมกขธรรมไม่ควรเสพ คือ กามสุขัลลิกานุโยค การประกอบตนให้พัวพันด้วยความสุขในกามคุณ คือ รูป รส กลิ่น เสียง และสัมผัสอันน่าใคร่น่าพอใจ กามคุณเหล่านี้เป็นของเลว การหลงพัวพันในกามคุณนั้นเป็นหนทางที่หย่อนเกินไป ทำให้ติดสุข เกิดราคะและโมหะ ไม่เกิดประโยชน์ เป็นวิถีของปุถุชน ไม่เหมาะแก่พระอริยะ และ อัตตกิลมถานุโยค การประกอบความเพียรในการทรมานตนให้ลำบาก เป็นหนทางที่ตึงเกินไป เพราะนำมาซึ่งความทุกข์ ลำบากเปล่า หาประโยชน์ไม่ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ ฟุ้งซ่าน เกิดโทสะและโมหะ เป็นวิถีของเดียรถีย์ ไม่เหมาะแก่พระอริยะ
ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ทางที่พอเหมาะพอดีแก่พระอริยะ คือ มัชฌิมาปฏิปทา การปฏิบัติในทางสายกลางให้สม่ำเสมอพอดี ไม่ดิ่งไปหาส่วนสุดสองอย่างนั้น ทำให้เกิดความสงบ เกิดจักษุญาณ เกิดปัญญารู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน

ทรงขยายความว่าทางสายกลางนั้นคือ มรรค ๘

ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ปฏิปทาสายกลางที่ทำให้เกิดความสงบ เกิดจักษุญาณ เกิดปัญญารู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพานนั้น ชื่อว่า อริยมรรค อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ คือ ความเห็นชอบ ๑ ความดำริชอบ ๑ เจรจาชอบ ๑ การงานชอบ ๑ เลี้ยงชีวิตชอบ ๑ พยายามชอบ ๑ ระลึกชอบ ๑ ตั้งจิตชอบ ๑
เห็นชอบเป็นไฉน ?
ความเชื่อที่เป็นกุศล คือ เชื่อว่าการให้ทานมีผล วิบากของกรรมดีมีผล วิบากของกรรมชั่วมีผล เชื่อว่าโลกหน้ามี ตายแล้วไม่สูญ รู้เคารพบิดามารดาและสมณพราหมณ์ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ นี้แลเป็นความเห็นชอบหรือสัมมาทิฐิ
ดำริชอบเป็นไฉน ?
ความดำริเพื่อออกจากกาม ตัดความพยาบาท ตัดความเบียดเบียน นี้แลคือดำริชอบหรือสัมมาสังกัปปะ
เจรจาชอบเป็นไฉน ?
ความสำรวมในการพูด เว้นจากการพูดเท็จ พูดยุให้แตกกัน พูดหยาบ พูดเพ้อเจ้อ นี้แลคือเจรจาชอบหรือสัมมาวาจา
การงานชอบเป็นไฉน ?
การเว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ เว้นจากการประพฤติผิดในกามทั้งหลาย นี้แลเรียกว่าการงานชอบคือสัมมากัมมันตะ
เลี้ยงชีวิตชอบเป็นไฉน ?
การละการเลี้ยงชีพด้วยทุจริต แต่เลี้ยงชีพด้วยสุจริต บำเพ็ญจิตให้ไกลจากข้าศึก เจริญอริยมรรคอยู่ นี้แลเรียกว่าเลี้ยงชีวิตชอบหรือสัมมาอาชีวะ
พยายามชอบเป็นไฉน ?
การปรารภความเพียร พยายามประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อไม่ให้อกุศลธรรมลามกที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น เพื่อละอกุศลธรรมลามกที่เกิดขึ้นแล้ว เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น และเพื่อยังกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้ตั้งอยู่ ไพบูลย์ขึ้น นี้แลคือพยายามชอบหรือสัมมาวายามะ
ระลึกชอบเป็นไฉน ?
การมีปกติระลึกพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ เห็นเวทนาในเวทนาอยู่ เห็นจิตในจิตอยู่ เห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียรเป็นเครื่องเผากิเลส มีความรู้สึกตัวทั่วพร้อม มีสติ ตัดความพอใจและไม่พอใจในโลกเสียได้ นี้แลคือระลึกชอบหรือสัมมาสติ
ตั้งจิตชอบเป็นไฉน ?
การตั้งจิตให้มีสมาธิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าถึงฌานทั้งสี่ คือปฐมฌานอันมีวิตก วิจาร ปีติ และสุข อันเกิดแต่วิเวกอยู่ เข้าถึงทุติยฌานอันผ่องใส มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิ วิตกวิจารระงับไป เข้าถึงตติยฌานอันมีสุขอยู่ด้วยนามกาย มีปีติสิ้นไป มีความรู้ตัวทั่วพร้อม และเข้าถึงจตุตฌานอันละสุขและทุกข์เสียได้ มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา นี้แลคือตั้งจิตชอบหรือสัมมาสมาธิ

    ทรงชี้ทางต่อไปว่าเมื่อปฏิบัติตามมรรค ๘ แล้ว จิตจะเข้าสู่ฌานและสมาธิ เมื่อเกิดสมาธิแล้วย่อมเกิดปัญญาพิจารณาเห็นธรรมแท้ คือ อริยสัจ ๔

ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ปฏิปทาสายกลางนี้แหละ เมื่อเจริญให้มากเจริญให้ยิ่งแล้ว ย่อมตรัสรู้ความจริงอันประเสริฐ เข้าถึงความจริงแท้ ๔ อย่าง เรียกว่า  อริยสัจ ๔ คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค
ทุกขอริยสัจ ความจริงแท้ของความทุกข์ ทุกข์กาย คือ ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย เป็นทุกข์ ทุกข์ใจ คือ ความประจวบกับสิ่งที่ไม่รักเป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งที่รักเป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดแล้วไม่สมปรารถนาก็เป็นทุกข์ โดยย่นย่ออุปาทานความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ ว่าเป็นตัวเป็นตนของเรานี่แหละเป็นทุกข์
สมุทัยอริยสัจ ความจริงแท้ของเหตุให้เกิดทุกข์ คือ ตัณหาอันทำให้เกิดชาติภพใหม่ไม่มีสิ้นสุดทั้ง ๓ อย่าง คือ กามตัณหา-ความกำหนัด ภวตัณหา-ความอยากได้อยากมี ความรัก ความชอบใจ ความพอใจ วิภวตัณหา-ความไม่อยากได้ไม่อยากมี ความเกลียดชัง ความไม่ชอบใจ ความไม่พอใจ ตัณหานี้แหละเป็นเหตุให้เกิดทุกข์
นิโรธอริยสัจ ความจริงแท้ว่าความดับทุกข์ คือ ความดับสนิทของตัณหาด้วยความจางไป คลายไป สละไป ปล่อยวางไป สำรอกไป ไม่หลงเหลือตัณหาใดๆ อีก เมื่อตัณหาดับไปไม่มีเหลือนั่นแหละคือทุกข์ดับ
มรรคอริยสัจ ความจริงแท้ว่าหนทางดับทุกข์ คือ การไม่ยึดมั่นถือมั่น การสละ ละ วาง ปล่อยไปไม่พัวพัน เป็นหนทางให้ดับทุกข์ได้ไม่มีเหลือ

    จากนั้น พระพุทธองค์ก็ตรัสยืนยันการบรรลุธรรมของพระองค์เองว่าเกิดจากปัญญาพิจารณาอริยสัจแต่ละอย่างด้วยรอบ ๓ หรือปริวัฏฏ ๓ เริ่มจากเกิดปัญญารู้ สัจจญาณ คือรู้ธรรมตามความเป็นจริง เมื่อรู้แล้วก็เกิดปัญญารู้ กิจจญาณ คือรู้หน้าที่ว่าต้องทำอย่างไรในธรรมที่ได้รู้แล้ว และเมื่อทำแล้วก็เกิดปัญญารู้ กตญาณ คือรู้ว่าทำแล้ว การปฏิบัติด้วยรอบ ๓ ในอริยสัจทั้ง ๔ รวมเรียกว่าปฏิบัติโดยรอบ ๓ อาการ ๑๒

ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า
ทุกข์ทั้งหลายมีอยู่
ทุกข์ทั้งหลายควรกำหนดรู้
ทุกข์ทั้งหลายเรากำหนดรู้แล้ว
ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า
สมุทัยมีอยู่
สมุทัยควรละเสีย
สมุทัยเราได้ละแล้ว
ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า
นิโรธมีอยู่
นิโรธควรทำให้แจ้ง
นิโรธเราทำให้แจ้งแล้ว
ดูกรภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่าง เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า
มรรคมีอยู่
มรรคควรทำให้เจริญ
มรรคเราทำให้เจริญแล้ว
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ญาณทัศนะอันบริสุทธิ์เกิดขึ้นแล้วแก่เรา ด้วยการวนรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ ในอริยสัจ ๔ เหล่านี้ เราจึงปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณแล้ว วิมุติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นที่สุด บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

    ในที่สุดแห่งปฐมเทศนา โกณฑัญญะพราหมณ์และพระพรหม ๑๘ โกฏิ เกิดปัญญาสว่างไสวรู้เท่าทันสภาวธรรมว่ามีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา และมีความดับไปเป็นธรรมดา เป็นผู้มีดวงตาเห็นธรรม สำเร็จเป็นพระโสดาบัน เทวดาทั้งหลายพากันบันลือเสียงแซ่สร้องขึ้นไปถึงสรวงสวรรค์ แม้พระพรหมก็บันลือเสียงขึ้นไปจนถึงสุทธาวาสพรหมโลก
    จากนั้นพระพุทธองค์ทรงประธานเอหิภิกขุแก่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ เป็นภิกษุชุดแรกในพุทธศาสนา และวันต่อๆ มาทรงแสดงปกิณกธรรมจนพระวัปปะ พระภัททิยะ พระมหานามะ และพระอัสสชิ สำเร็จเป็นพระโสดาบันตามลำดับ

พระอรหันต์ชุดแรกในโลก
    เมื่อพระปัญจวัคคีย์สำเร็จเป็นพระโสดาบันหมดแล้ว ในวันแรม ๕ ค่ำ เดือน ๘ พระผู้มีพระภาคทรงเห็นว่าพระปัญจวัคคีย์ทั้งหมดมีอินทรีย์แก่กล้าแล้ว ถึงพร้อมแล้วด้วยพละ ๕ คือ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา พระองค์จึงทรงแสดงอนัตตลักขณสูตรสำหรับเจริญวิปัสสนาให้รู้เท่าทันไตรลักษณ์เพื่อวิมุติสุขเบื้องสูงต่อไปว่า

ดูกรภิกษุ
สัตว์ทั้งหลายมีอุปาทานในขันธ์ ๕ ยึดมั่นถือมั่นว่าขันธ์ ๕ เป็นอัตตา ยึดถือว่า รูป คือสิ่งที่ประกอบขึ้นเป็นร่างกายนั้นเป็นเรา เป็นตนของเรา ปรารถนาให้ เวทนา คือความรู้สึกเป็นสุข เป็นทุกข์ หรือเฉยๆ เป็นไปดังใจหวัง อยากได้ สัญญา คือความรู้สึกจำได้หมายรู้แต่ความรู้สึกดีๆ ที่ชอบใจ พยายามสร้าง สังขาร คือปรุงแต่งความคิดอยากเป็นโน่นอยากเป็นนี่ไม่สิ้นสุด และยังหลงใหลไปว่า วิญญาณ คือจิตรับรู้ความรู้สึกของทวารทั้งหลายเป็นของเรา
ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ นั้นแท้จริงเป็นอนัตตา ไม่เป็นตนอะไรของเราเลย หากขันธ์ ๕ เป็นอัตตา เป็นตนของเรา เราพึงบังคับได้ว่าขันธ์ ๕ จงเป็นอย่างนี้เถิด ขันธ์ ๕ อย่าเป็นอย่างนั้นเลย แต่เพราะขันธ์ ๕ เป็นอนัตตา ขันธ์ ๕ จึงเป็นไปเพื่ออาพาธ เราบังคับไม่ได้เลยว่าขันธ์ ๕ จงเป็นอย่างนี้เถิด ขันธ์ ๕ อย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย
ขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ นั้นไม่เที่ยง สิ่งที่ไม่เที่ยงย่อมเป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ควรหรือจะตามเห็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนว่านั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตนของเรา
ดูกรภิกษุทั้งหลาย
เพราะเหตุนั้นแล ขันธ์ ๕ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ที่เป็นอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ เธอทั้งหลายพึงใช้ปัญญาอันชอบเห็นตามเป็นจริงว่า นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่ตนของเรา
ดูกรภิกษุทั้งหลาย
อริยสาวกผู้มีปัญญาเห็นจริงแล้วอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในรูป เบื่อหน่ายในเวทนา เบื่อหน่ายในสัญญา เบื่อหน่ายในสังขาร และเบื่อหน่ายในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เมื่อสิ้นกำหนัดจิตก็พ้น เมื่อจิตพ้นแล้วก็มีญาณทัศนะรู้ว่าพ้นแล้ว อริยสาวกนั้นย่อมสิ้นชาติ อยู่จบพรหมจรรย์ กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นอีกเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี

    จบพระสูตรนี้แล้วพระปัญจวัคคีย์ก็เห็นความจริงแท้ในธรรมทั้งหลาย ปล่อย สละ ละ วาง ไม่ยึดมั่นถือมั่น พ้นแล้วจากอาสวะทั้งปวง สำเร็จเป็นพระอรหันต์ด้วยกันทั้งหมด

สหายยักษ์ฟังธรรม
    ขณะเมื่อพระพระพุทธองค์ทรงเริ่มแสดงธรรมจักกัปวัตนสูตรนั้น บุรพนิมิต ๓๒ ประการ ได้ปรากฏไปทั่วหมื่นโลกธาตุ เทวดาและพระพรหมจากหมื่นโลกธาตุที่ได้เห็นบุรพนิมิตรู้ว่าพระศาสดาทรงแสดงปฐมเทศนาแล้ว พากันไปเฝ้าฟังธรรมเป็นจำนวนมากนับแสนโกฏิ รวมทั้งเสนาบดียักษ์ตนหนึ่งนามว่า สาตาคิรยักษ์ ก็ไปเฝ้าฟังธรรมด้วย
    สาตาคิรยักษ์มีสหายสนิทเป็นเสนาบดียักษ์เช่นกันชื่อ เหมวตยักษ์ ทั้งสองเคยให้สัญญากันไว้ว่าหากฝ่ายใดได้พบเห็นพระสัทธรรม หรือได้พบพระสัพพัญญู ก็ขอให้บอกอีกฝ่ายหนึ่งด้วย ขณะเมื่อฟังธรรมอยู่สาตาคิรยักษ์จึงเฝ้ามองหาสหายว่ามาฟังธรรมด้วยหรือเปล่าแต่มองไม่เห็น ให้ยักษ์บริวารช่วยกันมองหาก็ไม่เห็น จิตของสาตาคิรยักษ์จึงฟุ้งซ่านเป็นห่วงว่าสหายของเราไม่ได้ฟังธรรมอันวิเศษ ความห่วงกังวลทำให้สาตาคิรยักษ์ไม่ได้บรรลุธรรมใดๆ
    พระศาสดาทรงแสดงธรรมจนพระอาทิตย์อัสดงแต่ยังไม่จบ สาตาคิรยักษ์ตัดสินใจพาบวิวาร ๕๐๐ ตน ออกมาจากที่ชุมนุม เหาะไปยังป่าหิมพานต์เพื่อจะไปชวนเหมวตยักษ์ให้มาฟังธรรมด้วยกัน
    ฝ่ายเหมวตยักษ์อยู่ในป่าหิมพานต์ เห็นความมหัศจรรย์ที่ดอกไม้นานาพรรณเบ่งบานผิดฤดูไปทั่วทั้งป่า เกิดความปีติว่าเหตุการณ์เช่นนี้ไม่เคยเกิด เราจะไปชวนสาตาคิรยักษ์ผู้เป็นสหายมาเล่นการเล่นกันในป่าหิมพานต์ คิดแล้วจึงพาบริวาร ๕๐๐ เหาะไปหาสหาย
    สาตาคิรยักษ์และเหมวตยักษ์เหาะมาพบกันระหว่างทางในกรุงราชคฤห์ ในอากาศเบื้องบนเหนือห้องนอนของนางกาฬี ยักษ์สองสหายทักทายไต่ถามกันด้วยความยินดี

สา. สหาย ท่านจะไปไหน?
เห. เรากำลังจะไปหาท่าน
สา. ไปหาเราทำไมเล่า ?
เห. อ๋อ เราเห็นป่าหิมพานต์มีดอกไม้บานสะพรั่ง เราจักชวนท่านไปเล่นในป่าหิมพานต์ด้วยกัน
สา. สหาย ท่านรู้หรือไม่ว่าทำไมดอกไม้จึงบานสะพรั่งทั่วทั้งป่าหิมพานต์ ?
เห. ไม่รู้เลย สหาย
สา. สหายเอ๋ย ดอกไม้บานผิดฤดูนี้เป็นปาฏิหาริย์ที่ไม่ได้เกิดในหิมวันต์แห่งเดียวเท่านั้น แต่เกิดไปทั่วทั้งหมื่นโลกธาตุ เพราะพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอุบัติแล้วในโลก สิทธัตถะกุมารโอรสพระเจ้าสุทโธทนะทรงตรัสรู้พระสัทธรรมแล้ว บัดนี้พระองค์ทรงประกาศธรรมจักรอันยอดเยี่ยมอยู่ที่ป่าอิสิปตนะ ยังหมื่นโลกธาตุให้หวั่นไหว ท่ามกลางเทวดาจากหมื่นจักรวาลที่ไปประชุมฟังธรรมกัน ท่านไม่รู้การประกาศพระธรรมจักรบ้างเลยหรือ ?
เห. ไม่รู้เลย สหาย
สา. สหายเอย วันนี้เป็นวันอุโบสถ ราตรีนี้เป็นราตรีทิพย์ ชมพูทวีปสว่างไสวด้วยแสงสว่างจากร่างกายทิพย์ เสื้อผ้าอาภรณ์ทิพย์ และวิมานทิพย์ของเทวดาทั้งหลายจากหมื่นจักรวาลที่มาประชุมกัน อีกทั้งพระวรกายของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นวิสุทธิเทพก็สว่างงดงามยิ่งนัก เราทั้งสองไปเฝ้าพระโคดมฟังธรรมกันเถิด
เห. สหายได้เห็นพระโคดมแล้วหรือ พระโคดมที่ท่านเห็นเป็นไฉน พระองค์ทรงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอิฏฐารมณ์ คืออารมณ์อันน่าปรารถนาแล้วหรือ และพระองค์ทรงเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในในอนิฏฐารมณ์ คืออารมณ์อันไม่น่าปรารถนาแล้วหรือ หรือเพียงไม่หวั่นไหวในอารมณ์เหล่านั้นในกาลบางครั้งบางคราวเท่านั้น ?
สา. สหายเอ๋ย เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นแล้ว พระองค์ทรงเป็นพระสัพพัญญูแท้ ทรงมีพระหฤทัยไม่ยินดียินร้ายในอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์เสมอด้วยแผ่นดินที่ไม่ยินดียินร้ายในสิ่งใดๆ ทรงมีพระทัยตั้งมั่นดีแล้วเหมือนภูเขาสิเนรุที่มั่นคง ไม่หวั่นไหวเหมือนเสาเขื่อนที่ปักแน่น พระองค์ทรงมีพระทัยเสมอกันในสัตว์ทั้งปวง ทรงใคร่ในการนำสุขมาให้และทรงใคร่นำทุกข์ออกไปเสมอกัน ทรงละราคะและโทสะได้แล้วด้วยมรรคอันยอดเยี่ยม ทรงมีปัญญาพ้นแล้วจากดำริเหล่านั้นในกาลไหนๆ
เห. พระโคดมทรงมีกายทุจริตอยู่อีกบ้างไหม ?
สา. พระองค์ทรงพ้นแล้วจากกายทุจริต พระองค์ไม่ทรงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ ไม่ทรงเบียดเบียนชีวิตสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้ห่างไกลจากความประมาท ไม่ทรงละทิ้งฌาน เป็นผู้ตรัสรู้แล้ว
เห. พระโคดมทรงมีวจีทุจริตอยู่อีกบ้างไหม ?
สา. พระองค์พ้นแล้วจากวจีทุจริต พระองค์ไม่ตรัสคำเท็จ มีพระวาจาไม่หยาบคาย ไม่ตรัสคำส่อเสียด ไม่ตรัสคำเพ้อเจ้อ พระองค์ตรัสคำที่เป็นประโยชน์อย่างเดียว เพราะทรงกำหนดด้วยพระปัญญา
เห. พระโคดมทรงมีมโนทุจริตอยู่อีกบ้างไหม
ส. พระองค์ทรงพ้นแล้วจากมโนทุจริต พระองค์ไม่ทรงมีพระหทัยยินดีในกามทั้งหลาย ไม่ขุ่นมัว ไม่พยาบาท ทรงล่วงโมหะทั้งมวลได้ พระองค์ตรัสรู้แล้ว ทรงมีพระจักษุรู้ทั่วธรรมทั้งหลายแล้ว
เหมวตยักษ์ได้ฟังความบริสุทธิ์ทางไตรทวารและความเป็นพระสัพพัญญูของพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้แล้วก็ดีใจ เบิกบาน สอบถามสหายถึงสัพพัญญูคุณของพระศาสดาต่อไปว่า
ห. พระโคดมทรงมีวิชชาและจรณะอย่างไร อาสวะทั้งหลายของพระองค์นั้นสิ้นไปแล้วหรือยังมีอยู่ และชาติภพจะยังมีสำหรับพระองค์อีกไหม ?
ส. พระองค์ทรงถึงพร้อมแล้วด้วยวิชชา คือ ทรงมีญาณรู้ระลึกชาติได้ไม่จำกัด ทรงมีญาณรู้จุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย และทรงมีญาณรู้ในการทำอาสวะให้สิ้นไป พระองค์ทรงมีจรณะอันบริสุทธิ์ เป็นปฏิปทาทำให้บรรลุวิชชา พระองค์ทรงทำลายอาสวะทั้งหลายให้สิ้นไปแล้ว ภพใหม่ของพระองค์ไม่มีอีก

    เหมวตยักษ์ฟังแล้วหมดความสงสัย เชื่อว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจริงแท้ จึงกล่าวชวนสาตาคิรยักษ์ว่า

เห. พระโคดมทรงถึงพร้อมแล้วด้วยกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม ทรงเป็นมุนี เป็นผู้ยอดเยี่ยมในโลก ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ทรงเป็นนักปราชญ์ ทรงตรัสรู้แล้ว ทรงล่วงเวรภัยได้แล้ว ไม่เสด็จมาสู่ภพใหม่อีก เราไปฟังธรรมของพระองค์กันเถิด

    ครั้นแล้วสาตาคิรยักษ์และเหมวตยักษ์จึงพาบริวาร ๑,๐๐๐ ตน เหาะไปยังป่าอิสิปตนะเฝ้าฟังธรรมพระศาสดาในช่วงมัชฌิมยาม หลังจากจบพระธรรมเทศนาแล้วเสนาบดียักษ์ทั้งสองพร้อมบริวารก็สำเร็จเป็นพระโสดาบัน

มหัศจรรย์แห่งพระธรรม
    ขณะเมื่อยักษ์สองสหายกำลังคุยกันอยู่นั้น ที่เบื้องล่างเป็นเรือนตระกูลหนึ่ง ในเรือนนั้นมีหญิงคนหนึ่งเงี่ยหูฟังยักษ์สนทนากันด้วยความสนใจ หญิงคนนี้มีนามว่า กาฬี นางออกเรือนและย้ายไปอยู่กับสามีที่กุลฆรนคร แคว้นอวันตี จึงเรียกนางว่า กาฬีกุลฆริกา หรือกาฬีกุรรฆริกา
    นางกาฬีมีครรภ์แก่จึงเดินทางกลับตระกูลเพื่อคลอดท่ามกลางหมู่ญาติ คืนนั้นนางขึ้นไปนอนอยู่ชั้นบนในห้องเปิดโล่งรับลมเย็นรอเวลาคลอด นางได้ยินเสียงคุยกันจึงลุกขึ้นนั่งฟังว่าเป็นเสียงใคร ดังมาจากไหน เมื่อจับทิศทางได้ว่าเสียงดังมาจากเบื้องบน รู้ว่าเป็นอมนุษย์สนทนากันจึงเงี่ยหูฟังด้วยความตั้งใจ
    นางกาฬีสดับคำพรรณนาพุทธคุณของพระพุทธองค์จากสาตาคิรยักษ์ ตั้งแต่เบื้องต้น ท่ามกลาง และในที่สุด ฟังแล้วเกิดความศรัทธา มีปีติ อารมณ์จดจ่ออยู่กับพุทธคุณที่ได้สดับ จิตของนางจึงสงบ นิวรณ์ทั้งหลายถูกข่มระงับ สำเร็จเป็นพระโสดาบันในคืนนั้นเอง
    นางกาฬีจึงนับเป็นอุบาสิกาคนแรกที่ได้บรรลุธรรม อีกทั้งการบรรลุธรรมของนางนั้นเกิดขึ้นโดยยังไม่เคยได้เห็นพระศาสดา ไม่เคยได้ฟังพระธรรมเทศนาจากพระศาสดาโดยตรง เป็นเพียงฟังธรรมที่ผู้อื่นเขาพูดกันเท่านั้น พระธรรมเทศนาของพระพุทธองค์มหัศจรรย์ยิ่งนัก

 

    ...............................................................................................................................