ปาฏิหาริย์พระศาสดา ๑๓ : ยมกปาฏิหาริย์

[oddy.freebird]

    ปาฏิหาริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ คือ ยมกปาฏิหาริย์ เป็นปาฏิหาริย์ที่แม้แต่พระอัครสาวกก็ไม่สามารถแสดงได้เพราะเป็นปาฏิหาริย์เฉพาะของพระพุทธเจ้า

    ตอนที่พระยามารขีดเส้น ๑๖ เส้นลงบนแผ่นดิน รำพึงรำพันสาเหตุ ๑๖ ประการที่สู้พระพุทธฌจ้าไม่ได้นั้น หนึ่งในนั้นก็คือเรื่องยมกปาฏิหาริย์นี่เอง

 

    พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันทรงแสดงปาฏิหาริย์ ๔ ครั้ง แต่มีอยู่สองครั้ง คือ ครั้งแรกกับครั้งสุดท้าย มีเทวดาเท่านั้นที่ได้ชม

    ครั้งแรกคือตอนหลังตรัสรู้ใหม่ เทวดาเกิดสงสัยว่าตกลงพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้วจริงๆ หรือ ทำไมยังนั่งสมาธิหลับตาอยู่ พระพุทธเจ้าจึงเสด็จขึ้นไปแสดงยมกปาฏิหาริย์อยู่ในอากาศ

    ครั้งที่สอง คือครั้งนี้ ทรงแสดงปาฏิหาริย์เพื่อข่มเดียรถียร์

    ครั้งที่สามซึ่งจะเล่าถัดจากตอนนี้ แสดงยมกปาฏิหาริย์เมื่อเสด็จกลับจากดาวดึงส์

    และครั้งสุดท้าย ต้องรอไปถึง พ.ศ. ๕๐๐๐ ในวันที่พุทธศาสนาจะอันตรธาน วันนั้นพระบรมสารีริกธาตุทั้งหมดจะกลับมารวมกันที่โพธิบัลลังค์ เกิดเป็นพระพุทธเจ้าในกายมนุษย์ ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์แล้วจึงแสดงธรรมครั้งสุดท้ายแก่เทวดาในแสนโกฏิจักรวาล จากนั้นก็จะมีไฟมาเผาพระสรีรธาตุจนไม่เหลืออะไรอีก เป็นเหตุการณ์ที่พุทธศาสนาอันตรธานโดยสมบูรณ์

    ใครอยากชมยมกปาฏิหาริย์อันใกล้นี้ ให้รีบทำบุญ ถ้าได้ไปเกิดเป็นเทวดาก็จะได้ชมปาฏิหาริย์ครั้งนี้แน่

 

---

ยมกปาฏิหาริย์

บาตรไม้จันทน์แดง
    พระศาสดาเสด็จไปเผยแผ่พระศาสนาในแคว้นต่างๆ ทั้งแคว้นมคธ โกศล มัลละ วัชชี อังคะ พรรษาที่ ๖ ทรงจำพรรษาที่เวฬุวันวิหาร กรุงราชคฤห์
    สมัยนั้น เศรษฐีชาวกรุงราชคฤห์คนหนึ่งขึงตาข่ายในแม่น้ำคงคารอบบริเวณที่เล่นน้ำ วันหนึ่งมีปุ่มไม้จันทน์แดงขนาดใหญ่เท่าหม้อลอยน้ำมาติดตาข่าย เศรษฐีจึงให้นำไปกลึงเป็นบาตร แล้วใส่สาแหรกห้อยไว้ที่ปลายไม้ไผ่สูง ๖๐ ศอก ประกาศว่าถ้าใครเป็นพระอรหันต์ก็จงเหาะมาเอาบาตรใบนี้ไป
    ครั้งนั้น ครูทั้งหกเจ้าลัทธิที่มีชื่อเสียงในสมัยนั้น คือ ท่านปูรณกัสสปะ อชิตเกสกัมพล นิครนถ์นาฏบุตร ปกุทธกัจจายนะ มักขลิโคสาล และสัญชัยเวลัฏฐบุตร เฝ้าเวียนกันไปหาเศรษฐีแสดงตนว่าเป็นพระอรหันต์ ขอให้เศรษฐีนำบาตรนั้นลงมาให้ แต่เศรษฐีบอกว่าถ้าท่านเป็นอรหันต์จริงก็เชิญท่านเหาะขึ้นไปนำบาตรลงมาเอง แต่ครูทั้งหกไม่มีใครเหาะได้
    วันที่หกนิครนถ์นาฏบุตรส่งลูกศิษย์ไปหาเศรษฐี บอกว่าบาตรนั่นควรมอบให้อาจารย์ของข้าพเจ้า ท่านอย่าทำให้อาจารย์ต้องเหาะมาเพราะบาตรใบเดียวเลย จงให้บาตรใบนี้แก่เราเถิด แต่เศรษฐียืนยันว่าบาตรใบนี้สำหรับพระอรหันต์ที่เหาะมาทางอากาศเท่านั้น
    นิครนถ์นาฏบุตรจึงไปเอง ใช้อุบายทำท่าทางว่าจะเหาะขึ้นไปเอาบาตร แล้วให้ศิษย์ยื้อยุดไว้ บอกว่าอาจารย์อย่าแสดงปาฏิหาริย์ที่ปกปิดไว้เพราะบาตรใบเดียวนี้เลย ท่านเศรษฐีจงนำบาตรใบนั้นมาให้อาจารย์เถิด แต่เศรษฐีก็ยืนยันคำเดิมว่าถ้าใครเป็นพระอรหันต์ก็จงเหาะขึ้นไปเอาลงมาเอง
    นิครนถ์นาฏบุตรทำท่าจะเหาะอีก ศิษย์ก็ห้ามปรามฉุดรั้งไว้อีก นิครนถ์นาฏบุตรจึงบอกเศรษฐีว่าศิษย์ไม่ยอมให้เราแสดงปาฏิหาริย์ ท่านจงให้บาตรแก่เราเถิด แต่เศรษฐีก็ไม่ยอมให้
    ผ่านไปเจ็ดวันแล้วยังไม่มีใครเหาะไปเอาบาตรลงมาได้ ชาวนครราชคฤห์จึงเริ่มโจษจันกันว่าพระอรหันต์ไม่มีในโลก

ปาฏิหาริย์พระภารทวาชะ
    วันนั้น พระโมคคัลลานะและพระปิณโฑลภารทวาชะเข้าไปบิณฑบาตในนคร ได้ยินชาวเมืองพูดกันว่าพระอรหันต์ไม่มีในโลก พระโมคคัลลานะจึงบอกพระปิณโฑลภารทวาชะว่า อาวุโส คนพวกนี้พูดย่ำยีพระศาสนา ท่านก็มีฤทธิ์มากมีอานุภาพมาก ท่านจงไปเอาบาตรนั้นมาเถิด
    พระภารทวาชะจึงแสดงปาฏิหาริย์ เอาปลายเท้าคีบหินใหญ่ขนาด ๑ คาวุต เหาะขึ้นไปในอากาศเวียนไปรอบพระนคร ชาวนครเห็นปาฏิหาริย์พระเถระดังนั้นต่างตกใจกลัวหินจะตกใส่ พากันหาสิ่งของมาบังศีรษะแล้ววิ่งเข้าที่หลบซ่อน
    พระเถระเหาะรอบนครได้ ๗ รอบ จึงเหวี่ยงหินกลับไปตั้งที่เดิม แล้วแสดงตนให้มหาชนเห็น เศรษฐีเห็นแล้วจึงนิมนต์พระเถระมาที่เรือน สั่งให้คนนำบาตรไม้จันทน์แดงลงมาใส่ภัตตาหารคาวหวานจนเต็มบาตรถวายแก่พระเถระ พระเถระรับบาตรแล้วบ่ายหน้ากลับอาราม
    มหาชนจำนวนมากได้ยินแต่ไม่ทันได้เห็นปาฏิหาริย์ของพระเถระ พากันเดินตามมาขอให้พระเถระแสดงปาฏิหาริย์อีก พระเถระก็แสดงปาฏิหาริย์ให้ชนเหล่านั้นดูแล้วกลับไปอาราม แต่มหาชนก็ยังห้อมล้อมส่งเสียงดังตามท่านไปจนถึงอาราม

พระศาสดาประกาศแสดงปาฏิหาริย์
    พระศาสดาได้ยินเสียงมหาชน ทรงทราบว่าพระภารทวาชะแสดงปาฏิหาริย์ในที่สาธารณะ จึงประชุมสงฆ์ตำหนิว่าการแสดงปาฏิหาริย์ไม่ใช่กิจของสมณะ ทรงบัญญัติสิกขาบทห้ามภิกษุแสดงปาฏิหาริย์อีก และรับสั่งให้ทำลายบาตรไม้จันทน์แดงนั้นเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วให้นำไปบดทำเป็นยา
    พวกเดียรถีย์พอได้ยินว่าพระศาสดาทรงบัญญัติสิกขาบทดังนั้น จึงถือโอกาสพูดท้าทายว่าพวกตนอยากแสดงปาฏิหาริย์แข่งกับพระสมณโคดม เพราะรู้ดีว่าพระสาวกและพระศาสดาเป็นผู้รักษาสิกขาบท คงไม่แสดงปาฏิหาริย์อีกเป็นแน่
    พระเจ้าพิมพิสารสดับถ้อยคำของพวกเดียรถีย์ จึงเสด็จไปยังเวฬุวันวิหาร ทูลถามพระศาสดาว่า พระองค์ทรงกำหนดสิกขาบทห้ามแสดงปาฏิหาริย์เสียแล้ว บัดนี้พวกเดียรถีย์พากันท้าพระองค์แสดงปาฏิหาริย์ พระองค์จะทำอย่างไร
    พระศาสดาตรัสว่า สิกขาบทมีไว้สำหรับสาวก ไม่ได้มีไว้สำหรับพระศาสดา เหมือนมหาชนบริโภคผลมะม่วงในอุทยานของพระราชาย่อมมีโทษ แต่พระราชาบริโภคเองย่อมหาโทษมิได้ บัดนี้ตถาคตจักแสดงปาฏิหาริย์
    พระเจ้าพิมพิสารทูลถามวันเวลาที่พระศาสดาจะทรงแสดงปาฏิหาริย์ พระศาสดาตรัสว่า ตถาคตจักแสดงปาฏิหาริย์ในวันเพ็ญเดือน ๘ นับจากนี้ไป ๔ เดือน ที่เมืองสาวัตถีอันเป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าในอดีตเคยแสดงปาฏิหาริย์ไว้
    พวกเดียรถีย์พอฟังว่าพระสมณโคดมจะแสดงปาฏิหาริย์ที่เมืองสาวัตถี จึงยกขบวนเดินตามไป และป่าวประกาศว่าพวกเขาจะแสดงปาฏิหาริย์แข่งกับพระสมณโคดม กลัวว่าพระสมณโคดมจะหนีจึงต้องติดตามไว้ไม่ให้หนี มหาชนได้ยินดังนั้นก็อยากชมปาฏิหาริย์จึงพากันติดตามไปเป็นขบวนใหญ่ เดินทางไปสู่สาวัตถี

ปาฏิหาริย์ต้นมะม่วง
    พระศาสดาเสด็จถึงสาวัตถีเมื่อวันใกล้เข้าพรรษา ส่วนพวกเดียรถีย์ก็ติดตามมาถึงเช่นเดียวกัน พวกเดียรถีย์ขอบริจาคทรัพย์จากสาวกได้แสนหนึ่ง จึงให้สร้างมณฑปประกาศว่าพวกเราจะทำปาฏิหาริย์ในมณฑปนี้
    ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จไปเฝ้าพระศาสดากราบทูลว่า เดียรถีย์ทำมณฑปแล้ว พระองค์จะแสดงปาฏิหาริย์ที่ไหน ข้าพระองค์จะได้ให้ทำมณฑปถวาย
    พระศาสดาตรัสว่า ตถาคตจะแสดงปาฏิหาริย์ที่ควงไม้คัณฑามพพฤกษ์ แต่มหาบพิตรไม่ต้องกังวลเรื่องมณฑป เพราะท้าวสักกเทวราชจะเป็นผู้ทำมณฑปให้ตถาคตเอง
    พวกเดียรถีย์ได้ยินว่าพระสมณโคดมจะแสดงปาฏิหาริย์ที่ควงไม้มะม่วง จึงบอกสาวกของตนให้ถอนต้นมะม่วงในรัศมีโยชน์หนึ่งออกให้หมด รวมทั้งมะม่วงที่งอกใหม่วันนั้นก็ให้ถอนทิ้งด้วย
    ครั้นถึงวันเพ็ญเดือน ๘ พระศาสดาจึงเสด็จเข้าไปในนครสาวัตถี คนสวนของพระราชาชื่อ คัณฑะ เห็นมะม่วงนอกฤดูผลใหญ่ผลหนึ่งสุกซ่อนอยู่ระหว่างใบที่มดแดงทำรังไว้จึงได้เก็บจะนำไปถวายพระราชา ระหว่างทางเขาได้พบพระศาสดาจึงคิดว่าถ้าเราถวายผลมะม่วงแก่พระราชาก็คงจะได้กหาปณะ ๘ หรือ ๑๖ กหาปณะเท่านั้น แต่ถ้าเราถวายแด่พระศาสดาก็จะพึงได้อานิสงส์ตลอดกาลไม่มีสิ้นสุด
    ดำริแล้วคนสวนจึงน้อมถวายผลมะม่วงทวายนั้นแด่พระศาสดา
    พระศาสดาทรงรับมะม่วงสุกแล้วก็หยุดประทับนั่งในที่นั้น ทรงประทานผลมะม่วงให้พระอานนท์ขยำทำน้ำปานะ หลังจากเสวยน้ำปานะจากผลมะม่วงแล้วรับสั่งให้คนสวนคุ้ยดิน แล้วนำเมล็ดมะม่วงลงปลูก
    เมื่อพระศาสดาทรงล้างพระหัตถ์บนหลุมเมล็ดมะม่วง ทันใดนั้นเมล็ดมะม่วงก็งอกเป็นต้นขนาดเท่างอนไถ สูงประมาณ ๕๐ ศอก มีกิ่งใหญ่ ๕ กิ่ง ด้านบนกิ่งหนึ่ง อีก ๔ กิ่งยืนไป ๔ ทิศ ยาวกิ่งละ ๕๐ ศอก แต่ละกิ่งเต็มไปด้วยช่อและผลสุก มะม่วงต้นนี้มีชื่อว่า คัณฑามพพฤกษ์ ตามชื่อของนายคัณฑะ
    พระราชาทรงสดับว่ามีต้นคันฑามพพฤกษ์เกิดขึ้นแล้ว จึงส่งคนไปอารักขาต้นมะม่วงไว้ไม่ให้พวกเดียรถีย์มาถอนทำลายอีก

ท้าวสักกะทำลายเดียรถีย์
    ครั้งนั้น ท้าวสักกเทวราชรับสั่งให้เทพบุตรบันดาลลมมาหอบมณฑปของพวกเดียรถีย์ไปทิ้ง บันดาลให้ดวงอาทิตย์ส่องแสงแรงร้อนจนเหงื่อไหล บันดาลให้ลมพัดเอาฝุ่นธุลีโปรยใส่เดียรถีย์จนเนื้อตัวสกปรก และบันดาลให้ฝนตกใส่จนพวกเดียรถีย์เนื้อตัวเปียกด่าง ต่างคนต่างวิ่งหนีไปคนละทาง
    ขณะที่พวกเดียรถีย์กำลังวิ่งหนีกันอยู่นั้น ชาวนาสาวกของปูรณกัสสปะคนหนึ่งเดินผ่านมาหวังจะไปดูปาฏิหาริย์ของพวกเดียรถีย์ พอเห็นศาสดาของตนกำลังวิ่งหนีจึงร้องบอกว่าข้าพเจ้ามาดูปาฏิหาริย์ท่านจะวิ่งหนีไปไหน ปูรณกัสสปะตอบว่า ปาฏิหาริย์อะไรกันเล่า ท่านจงส่งหม้อกับเชือกมาให้เรา
    ปูรณกัสสปะคว้าเอาหม้อและเชือกวิ่งตรงไปที่แม่น้ำ เอาเชือกผูกหม้อเข้ากับคอแล้วกระโดดลงน้ำหนีความอับอาย จมน้ำตายไปเกิดในอเวจีนรกด้วยคำสอนที่เป็นมิจฉาทิฏฐิ

พระสาวกรับอาสา
    เมื่อมหาชนมาประชุมกันประมาณ ๓๖ โยชน์ในเวลาบ่าย พระศาสดาดำริว่า บัดนี้เป็นเวลาทำปาฏิหาริย์แล้วจึงเสด็จออกจากพระคันธกุฎี ทรงเนรมิตจงกรมแก้วในอากาศ ด้านหนึ่งอยู่ขอบจักรวาลด้านตะวันออก อีกด้านหนึ่งอยู่ขอบจักรวาลด้านตะวันตก
    สาวกสาวิกาที่บรรลุอภิญญาเห็นพระศาสดาจะแสดงปาฏิหาริย์ จึงทูลอาสาแสดงปาฏิหาริย์แทน
    อุบาสิกาฆรณีนันทมารดาผู้เป็นพระอนาคามี อาสาแสดงปาฏิหาริย์ดำผุดดำว่ายในปฐพีให้เหมือนนกเป็ดน้ำ พระศาสดาไม่ทรงอนุญาตตรัสว่า พวงดอกไม้นี้เขาไม่ได้ผูกไว้เพื่อประโยชน์แก่เธอ
    อุบาสกจุลอนาถบิณฑิกะผู้เป็นพระอนาคามี อาสาแสดงปาฏิหาริย์เนรมิตกายเป็นพระพรหมขนาด ๑๒ โยชน์ พระศาสดาไม่ทรงอนุญาต
    วีราสามเณรีอายุ ๗ ขวบ อาสาแสดงปาฏิหาริย์นำภูเขาสิเนรุ ภูเขาจักรวาล และภูเขาหิมพานต์มาตั้งเรียงกัน แล้วเดินผ่านภูเขาทั้งสามดุจนางหงส์ พระศาสดาไม่ทรงอนุญาต
    จุนทะสามเณรอายุ ๗ ขวบ อาสาแสดงปาฏิหาริย์เขย่าต้นหว้าไม้ประจำชมพูทวีปเอาผลมาให้พุทธบริษัทเคี้ยวกิน พระศาสดาไม่ทรงอนุญาต
    พระอุบลวรรณาเถรี อาสาแสดงปาฏิหาริย์เนรมิตกายเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๒ โยชน์ มีบริษัทแวดล้อม ๓๖ โยชน์ พระศาสดาไม่ทรงอนุญาต
    พระโมคคัลลานะเถระ อาสาแสดงปาฏิหาริย์เคี้ยวกินเขาสิเนรุมาศ ดุจเคี้ยวเม็ดผักกาด พระศาสดาตรัสว่ามีปาฏิหาริย์อย่างอื่นอีกหรือไม่
    พระโมคคัลลานะเถระทูลว่าจะแสดงปาฏิหาริย์อย่างอื่น คือ ม้วนแผ่นดินให้เหมือนม้วนเสื่อลำแพนแล้วหนีบไว้ระหว่างนิ้วมือ พระศาสดาตรัสว่ามีปาฏิหาริย์อย่างอื่นอีกหรือไม่
    พระโมคคัลลานะเถระทูลว่าจะแสดงปาฏิหาริย์อย่างอื่น คือ จะจับแผ่นดิน ใหญ่หมุนเหมือนแป้นหมุนของช่างปั้นหม้อ พระศาสดาตรัสว่ามีปาฏิหาริย์อย่างอื่นอีกหรือไม่
    พระโมคคัลลานะเถระทูลว่าจะแสดงปาฏิหาริย์อย่างอื่น คือ จะยกแผ่นดินไว้ในมือซ้าย แล้ววางสัตว์ไว้ในทวีปอื่นด้วยมือเขวา พระศาสดาตรัสว่ามีปาฏิหาริย์อย่างอื่นอีกหรือไม่
    พระโมคคัลลานะเถระทูลว่าจะแสดงปาฏิหาริย์อย่างอื่น คือ จะยกแผ่นดินขึ้นไปวางไว้บนยอดเขาสิเนรุ แล้วเอามือยกเขาสิเนรุเหมือนยกร่ม เดินจงกรมในอากาศ
    พระศาสดาตรัสว่า พวงดอกไม้นี้ไม่ได้ผูกไว้เพื่อพระสาวก ปาฏิหาริย์ครั้งนี้เป็นกิจเฉพาะสำหรับพระพุทธเจ้าจะให้ใครอื่นแสดงแทนไม่ได้ ตรัสแล้วจึงเสด็จขึ้นสู่รัตนจงกรม ท่ามกลางพุทธบริษัทที่ประชุมกันอยู่ทางด้านหน้าด้านหลังด้านซ้ายและด้านขวาด้านละ ๑๒ โยชน์
    และทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ ท่ามกลางบริษัททั้งหลายเหล่านั้น

ยมกปาฏิหาริย์
    ยมกปาฏิหาริย์ เป็นปาฏิหาริย์สุดอัศจรรย์ที่เป็นพุทธวิสัย คือ แสดงได้โดยพระพุทธเจ้าเท่านั้น เป็นปาฏิหาริย์คู่ คือ น้ำคู่ไฟในลักษณะต่างๆ คือ
    ท่อไฟพลุ่งออกเบื้องบน สายน้ำไหลออกเบื้องล่าง
    ท่อไฟพลุ่งออกเบื้องล่าง สายน้ำไหลออกเบื้องบน
    ท่อไฟพลุ่งออกเบื้องหน้า สายน้ำไหลออกเบื้องหลัง
    ท่อไฟพลุ่งออกเบื้องหลัง สายน้ำไหลออกเบื้องหน้า
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระเนตรขวา สายน้ำไหลออกจากพระเนตรซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระเนตรซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระเนตรขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระกรรณขวา สายน้ำไหลออกจากพระกรรณซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระกรรณซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระกรรณขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระนาสิกขวา สายน้ำไหลออกจากพระนาสิกซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระนาสิกซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระนาสิกขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระอังสาขวา สายน้ำไหลออกจากพระอังสาซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระอังสาซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระอังสาขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระหัตถ์ขวา สายน้ำไหลออกจากพระหัตถ์ซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระหัตถ์ซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระหัตถ์ขวา
    ท่อไฟออกจากพระปรัศว์ขวา สายน้ำไหลออกจากพระปรัศว์ซ้าย
    ท่อไฟออกจากพระปรัศว์ซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระปรัศว์ขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระบาทเบื้องขวา สายน้ำไหลออกจากพระบาทซ้าย
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระบาทเบื้องซ้าย สายน้ำไหลออกจากพระบาทขวา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากพระองคุลี สายน้ำไหลออกจากช่องพระองคุลี
    ท่อไฟพลุ่งออกจากช่องพระองคุลี สายน้ำไหลออกจากพระองคุลี
    ท่อไฟพลุ่งออกจากขุมพระโลมา สายน้ำไหลออกจากเส้นพระโลมา
    ท่อไฟพลุ่งออกจากเส้นพระโลมา สายน้ำไหลออกจากขุมพระโลมา
    รัศมีทั้งหลายพุ่งออกเป็น ๖ สี คือ เขียว เหลือง แดง ขาว หงสบาท ปภัสสร
    พระพุทธองค์จงกรม พระพุทธนิมิตยืน นั่ง หรือนอน
    พระพุทธองค์ยืน พระพุทธนิมิตจงกรม นั่ง หรือนอน
    พระพุทธองค์ประทับนั่ง พระพุทธนิมิตจงกรม ยืน หรือนอน
    พระพุทธองค์สีหไสยา พระพุทธนิมิตจงกรม ยืน หรือนั่ง
    ฯลฯ
    ขณะที่พระศาสดาทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์อย่างนี้อยู่ พระองค์ทรงตรวจดูวาระจิตของมหาชน แล้วเนรมิตพระรูปไปแสดงธรรมให้ถูกอัธยาศัยของบุคคลนั้นๆ และเนรมิตพระพุทธนิรมิตมาถามตอบปัญหาพุทธวิสัยกับพระองค์เองด้วยอิริยาบถต่างๆ กัน
    การแสดงยมกปาฏิหาริย์ครั้งนั้น ได้เกิดธรรมาภิสมัยแก่สัตว์ในมหาสมาคมจำนวน ๒๐ โกฏิ ประชาชนทั้งที่เป็นพุทธบริษัท และที่เคยเป็นสาวกเดียรถีย์ พากันออกบวชเป็นภิกษุและภิกษุณีจำนวนมาก

 

ที่มา
อรรถกถาขุททกนิกาย คาถาธรรมบท พุทธวรรค เรื่องยมกปาฏิหาริย์