परधर्मनिन्दा परशुरामद्रोणयोः क्षात्रकर्म च।

[संस्कृत संवादः]

वर्णाश्रमव्यवस्थायां ब्राह्मणानां शमदमादयः स्वधर्माः क्षत्रियाणां च युद्धशौर्यादयः स्वधर्माः विहिताः । स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः इति शास्त्रवचनम् । यदा कश्चिद् ब्राह्मणः स्वधर्मं त्यक्त्वा क्षात्रधर्मम् आचरति तदा स परधर्मरत इति मत्वा महर्षिभिः शास्त्रेषु निन्द्यते ।

महर्षिः परशुरामः जन्मना ब्राह्मणः सन् अपि कर्मणा क्षात्रधर्मम् आश्रितवान् । अतः रामायणे महाभारते च तस्य परधर्माचरणं बहुत्र निन्दितम् । वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे यदा क्रुद्धः परशुरामः रामं मार्गे अवरुणद्धि तदा भीतः राजा दशरथः तं शान्तं भवितुं प्रार्थयते । तत्र दशरथेन भार्गवस्य परधर्माचरणम् एवम् आक्षिप्तम् ।

क्षत्ररोषात् प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महातपाः ।
बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि ॥
भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम् ।
सहस्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं प्रक्षिप्तवानसि ॥

एवमेव महाभारते उद्योगपर्वणि यदा परशुरामः भीष्मेण सह युद्धं करोति तदा भीष्मः अपि तस्य परधर्माचरणं निन्दति । यदि ब्राह्मणः क्षत्रियवत् युद्धं करोति तर्हि तस्य वधः न ब्रह्महत्या इति भीष्मः वदति ।

उद्यतास्त्रं तु यो हन्याद् ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत् ।
युद्धे प्रकुपितं घ्नन्तं न तेन भ्रूणहा भवेत् ॥

गुरुः अपि यदि धर्ममार्गं त्यजति तर्हि सः त्याज्यः इति भीष्मः उद्घोषयति ।

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥

अहम् अत्र क्षत्रियधर्मे स्थितः अस्मि भवान् तु ब्राह्मण्यात् च्युतः इति भीष्मः परशुरामं वदति ।

अहं हि क्षत्रियो राम स्थितः क्षात्रे स्वधर्मणि ॥

तस्मिन् एव महायुद्धे परशुरामस्य पितरः आकाशे प्रादुर्भूय तं परधर्मात् निवर्तयन्ति । ते स्पष्टम् उपदिशन्ति यत् युद्धं क्षत्रियस्य धर्मः अस्ति न तु ब्राह्मणस्य । ब्राह्मणस्य धनं तु स्वाध्यायः तपः च इति ते कथयन्ति ।

मा स्मैवं साहसं तात पुनः कार्षीः कथञ्चन ।
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः ॥
क्षत्रियस्य तु धर्मोऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन ।
स्वाध्यायो व्रतचर्याऽथ ब्राह्मणानां परं धनम् ॥

केवलम् एतत् न अपि तु कुरुक्षेत्रयुद्धे द्रोणाचार्यः यदा ब्राह्मणोचितं धर्मं विहाय क्षात्रधर्मेण घोरं युद्धं कुर्वन् आसीत् तदा वसिष्ठादयः महर्षयः तम् अवदन् यत् परधर्माचरणं तस्य कृते न युज्यते ।

वेदवेदाङ्गविदुषः सत्यधर्मरतस्य ते ।
ब्राह्मणस्य विशेषेण तवैतन्नोपपद्यते ॥

अतः एतैः उदाहरणैः स्पष्टं भवति यत् प्राचीनकाले जन्मना वर्णधर्मस्य पालनम् अतीव महत्त्वपूर्णम् आसीत् । ब्राह्मणैः शस्त्रं न ग्राह्यम् इति मर्यादा आसीत् । यदा यदा परशुरामद्रोणादिभिः वा एषा मर्यादा उल्लङ्घिता तदा तदा तेषां परधर्माचरणं निन्दितम् एव ॥

#sanskritarticles @samvadah

स्वस्तिर्भवतु।
संस्कृत संवादः
https://linktr.ee/samvadah