Learning Sanskrit by fresh approach – Lesson 26 संस्कृतभाषायाः नूतनाध्ययनस्य षट् -विंशतितमः (२६) पाठः ।

[S. L. Abhyankar]

नमो नमः !

सहर्षं निवेदयामि यत् 

Learning Sanskrit by fresh approach – Lesson 26

संस्कृतभाषायाः नूतनाध्ययनस्य षट् -विंशतितमः  (२६) पाठः ।

 

http://slabhyankar.wordpress.com एतस्मिन् जालपुटे उपरीकृत: अस्ति । 

कृपया पश्यन्तु । टीका-टिप्पणीन् च ददन्तु ।

धन्यवादाः ! 

सस्नेहम् ,
अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः |
"श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।"
http://slabhyankar.wordpress.com
http://slezall.blogspot.com

[S. L. Abhyankar]

नमो नमः !
ननु अनुग्रहीतोSस्मि भवतः टीकाभिः । भवान् शिक्षकः अध्यापकः निश्चितेन अस्ति । "गुरु"-शब्दस्य एवंविधा व्याख्या ज्ञातास्ति -

गुकारस्त्वन्धकारो वै रुकारस्तन्निवर्तकः ।
अन्धकार-निवर्तित्वात् गुरुरित्यभिधीयते ।।

मम लेखने तु दोषाः भवन्त्येव । भवद्विधेभ्यः समीक्षकेभ्यः तेषां निवारणं भवति तत् मम महद्भाग्यमेव ।
भवतः टीकाननुसृत्य  मया (३) तथा (५) टीकयोः निर्दिष्टा: दोषा: झटिति एव निवारिताः सन्ति  ।
चतुर्थ्यां (४) टीकायां भवता सुष्ठु दर्शितं यत्, यः काव्यालङ्कारः ध्वन्यालङ्कारः च "मे"-शब्देन कविना साधितौ, तौ "मम"-शब्देन न साध्यौ एव ।
द्वितीययाः टीकायाः विषये, मम विचारेण "मे आभरणम्" एतयोः शब्दयोः संधिः सदैव कर्तव्यः एव इति बन्धनं तु नास्ति । कथमयम्  विचारः ?
यदि मया किञ्चित् काव्यमपि रचितमिति माननीयं, तर्हि "निरङ्कुशाः कवयः" एताविधः कश्चिदाधारः अपि मह्यं सहाय्यकारी वा ?

"अशनं मे ...." काव्ये मात्राणां संख्याः सुष्ठु सन्ति वा न वा, एतद्विषये किञ्चित् परीक्षणं आवश्यकम् ।
मत्सार्धं यथाविधं काव्यमस्ति तथैव मया उल्लेखितम् ।
तथापि परीक्षणाय कश्चित् समयः आवश्यकः ।
धन्यवादाः

सस्नेहम् ,
अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः |
"श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।"
http://slabhyankar.wordpress.com
http://slezall.blogspot.com

2010/7/16 Avinash Sathaye <so...@ms.uky.edu>

नमोनमः।
I was looking at your posting no. 26.
Here are some things that I noticed.

1. There is something wrong in अशनं ... verse. The first line is short on mAtrAs. (I only count  12-17, 12-15).
Perhaps, it should have जाया मेऽपि or some other similar correction.

2. Your suggested alternative is also short and moreover has the disallowed मे आभरणं which should be म आभरणं. But  then it falls short by one more(:-))

3. वृक is translated as fox once and wolf next. The second is right.

4. The importance of the sound of मे  is supposed to emulate the sound. This is worth noting! It won't work with मम.
I would have also mentioned the चमक from रुद्र.  That is where I am most reminded of this verse(:-)) I personally avoid saying the चमक !

5. गीता verses have typos. There is a न missing before चेज्यया. It is also एवंविधो in second line of 11.53. It is an adjective for अहं in line 1 similar to 11.54.

P.S. I hope you are not offended by my critical comments, but I cannot help it; being a teacher!

-- 


--
With Best Regards,
Avinash Sathaye

Web: www.msc.uky.edu/sohum

[S. L. Abhyankar]

नमो  नमः !
एका शङ्का अस्ति, कथम् भवता मात्रा-संख्या गणितास्ति, एतद्विषये ।
यतः "अशनं मे वसनं मे" अत्र एतयोः उच्चारौ "अशनम्मे  वसनम्मे" एवं भवतः, तेन मन्येSहम् यत् "न"-अक्षरयोः मात्रे द्वित्तेन गणितव्ये इति । एवंविधा गणना "रूपम्मे आभरणम्मे" अत्रापि योग्या खलु ? कथमिदम् ?

सस्नेहम् ,
अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः |
"श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।"
http://slabhyankar.wordpress.com
http://slezall.blogspot.com

2010/7/16 Avinash Sathaye <so...@ms.uky.edu>

Unfortunately, The Sanskrit poets do not have the luxury that the original Vedic seers - the कवयः क्रान्तदर्शिनः had, for पाणिनी has intervened. The sandhi may be optional in broken speech, but in संहिता it is not optional.
At best, it may be tolerated as a काव्यदोष.

The rule for Sanskrit आर्या is 12-18, 12-15 मात्रा in the four parts. As I said, I count 12-17,12-15.
The मराठी आर्या has 12-18, 12-18.

I noticed this सुभाषित all over the internet with the same words. Perhaps, no one noticed the shortage, or they did not comment.
I did not find it in my collections, so cannot verify if an officially edited version has the same words.

BTW, I have seen this definition of गुरु and fail to see the assertions! There are Sanskrit roots गु and रु  but their meaning is not close to what the verse states. I regard it as a fanciful derivation(:-)) If you look up the meanings of the roots, you will come to a very different meaning(:-))

[S. L. Abhyankar]

नमो नमः ।
अपि "रूपञ्चाभरणं मे" (2 + 2 + 2 +1 + 1 + 2 + 2 = 12) साधु भवति किल ?
अनेन "उद्गीति"-वृत्तं सुष्ठु साध्यते खलु ? व्याकरणदोषः अपि न अवशिष्यते ?

रूपञ्चाभरणं मे भवनं मे साधनानि च मे ।
इति मे मे कुर्वाणम् कालवृको हन्ति पुरुषाजम् ।।

कथमिदम् ?
सस्नेहम् ,
अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः |
"श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।"
http://slabhyankar.wordpress.com
http://slezall.blogspot.com

2010/7/16 Avinash Sathaye <so...@ms.uky.edu>

See the conclusion below.

Yes "अशनं मे वसनं मे" counts
1+1+2  + 2 + 1+ 1+2 + 2=12
and "रूपम्मे आभरणम् " counts
२+२+२ + २+१+१+२ =१२.
The मे has to count with the second part.

The problem is with sandhi. It drops one मात्रा.
The problem is with the second part. It is supposed to have 18 and has 17.

Note: जाया मे बन्धुवर्गो मे
2+2  + 2 + 2+1+2+2 + 2 =१५. So, in fact it is shorter than the 17 that I had stated! I think I had double counted मे.
In your alternate, you have without counting the leftover मे
भवनं मे साधनानि च मे
1+1+2 + 2 + 2+1+2+1 +1 + 2 = 15. The same count!

After writing this all down, I have to withdraw my objection! Apparently, this वृत्त (with 12, 15, 12, 15)
has a recognized name. It is called उद्गीति.
Apparently, various combinations  of 15, 18, 20 मात्रा have been used to give 9 different forms of आर्या :-)

Thanks for the discussion.

In your alternate, you have to transfer मे to the second part and it will make 12, 17 12, 15. That is not on the list of available names, however! I might have counted these 17 rather than the original 15.

--