నృసింహ తత్త్వం

0 views

Skip to first unread message

gabbita prasad

unread,

Apr 29, 2026, 10:21:50 PM (16 hours ago) Apr 29

to sahiti...@googlegroups.com, Andukuri Sastry, S. R. S. Sastri, mrvs murthy, GITANJALI MURTHY, Mandali Buddha Prasad, Subbarao Guttikonda, D. G. V. Purnachand

నృసింహ తత్త్వం

నరసింహుడు హిందూ దైవం. ఈయన విష్ణుమూర్తి పది ప్రధాన అవతారాలలో (దశావతారం) నాల్గవవాడిగా పూజించబడతాడు. మానవ మొండెం, సింహం తల పంజాలతో చిత్రీకరించబడిన నరసింహుడు, చెడును నాశనం చేసి తన భక్తులను కాపాడే ఒక భయంకరమైన రక్షకుడిగా పూజించబడతాడు. తన భక్తుడైన ప్రహ్లాదుడిని రక్షించినందుకు మరియు క్రూరమైన రాక్షస రాజు హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించినందుకు ఈయన అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందాడు.

హిందూ గ్రంథాల ప్రకారం, విష్ణువు యొక్క వరాహావతారం చేత అంతకుముందు సంహరించబడిన హిరణ్యాక్షుడి అన్న అయిన హిరణ్యకశిపుడు, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ నుండి దాదాపు అజేయుడిగా మారే వరాన్ని పొందాడు. ఆ వరం షరతుల ప్రకారం, అతను మనిషి చేత గానీ, జంతువు చేత గానీ, ఇంటి లోపల గానీ, బయట గానీ, పగలు గానీ, రాత్రి గానీ, భూమి మీద గానీ, ఆకాశంలో గానీ, ఏ ఆయుధం చేత గానీ మరణించడు. ఈ బలంతో, హిరణ్యకశిపుడు తన సొంత కుమారుడైన ప్రహ్లాదునితో సహా విష్ణు భక్తులను హింసించాడు. ఆ వరాన్ని తప్పించుకోవడానికి, విష్ణువు మనిషిగా గానీ, జంతువుగా గానీ లేని నరసింహుడిగా అవతరించి, సంధ్యా సమయంలో ఒక రాజభవనం గడప వద్ద హిరణ్యకశిపుడిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని, తన పంజాలతో చీల్చి చంపాడు.

విష్ణు-కేంద్రీకృత వైష్ణవ వేదాంతం, ప్రతిమా శాస్త్రం భక్తి సంప్రదాయాలలో, ముఖ్యంగా వైఖానస, శ్రీ వైష్ణవ మరియు సాధ శాఖలలో నరసింహుడికి కేంద్ర స్థానం ఉంది.ఆయనను ఉగ్ర (భయంకరమైన) నుండి సౌమ్య (ప్రశాంతమైన) వరకు వివిధ రూపాలలో చిత్రీకరించారు, మరియు కొన్ని వైష్ణవ వ్యాఖ్యానాలలో, ఆయనను యోగ-నరసింహుడిగా, యోగా దేవుడిగా, మరియు ప్రళయం ద్వారా సమస్త విశ్వాన్ని నాశనం చేసే ప్రళయ దేవుడిగా కూడా పూజిస్తారు. మధుర వంటి ఉత్తర ప్రదేశ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పురావస్తు ప్రదేశాలలో తొలి చిత్రాలు కనుగొనబడ్డాయి అవి క్రీ.శ. 2వ మరియు 4వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి. నరసింహుడికి అంకితం చేయబడిన ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అహోబిలం ఒకటి, ఇక్కడ నవ నరసింహ–దేవుని తొమ్మిది రూపాలు–పూజించబడతాయి.

హోలీతో సహా వివిధ ఆలయాలు, శాస్త్రాలు, ప్రదర్శన కళా సంప్రదాయాలు పండుగలలో ఆయనను గౌరవిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం వైశాఖ మాసం (ఏప్రిల్–మే) 14వ రోజున జరుపుకునే 'నరసింహ జయంతి' పండుగ, ప్రహ్లాదుడిని రక్షించడానికి మరియు హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించడానికి ఆ దైవం ఆవిర్భవించిన ఘట్టాన్ని స్మరిస్తుంది.

పద వ్యుత్పత్తి

విష్ణువు ఆయన అవతారాలు (వైకుంఠ చతుర్మూర్తి): విష్ణువును కృష్ణుడు, రాముడు, నరసింహుడు (సింహం) వరాహుడు (పంది) రూపాలలో చిత్రించిన శిల్పం. మధుర శైలి కళ, సా.శ. 5వ శతాబ్దం మధ్యకాలం. బోస్టన్ మ్యూజియం లో ఉంది.

సంస్కృతంలో 'నరసింహ' అనే పదం రెండు పదాల కలయిక: 'నర' అంటే మానవుడు, మరియు 'సింహ' అంటే సింహం; ఇది విష్ణువు మానవ-సింహ (నరసింహ) అవతారాన్ని సూచిస్తుంది.

అతని ఇతర పేర్లు అగ్నిలోచన (अग्निलोचन) – మండుతున్న కన్నులు కలవాడు, భైరవదంబర (भैरवडम्बर) – గర్జిస్తూ భయభ్రాంతులకు గురి చేసేవాడు, కరాళ (కరాల) – విశాలమైన నోరు మరియు దంతాలు ప్రసరించేవాడు, హిరణ్యకవి. (हिरण्यकषिपुमर्दान) – హిరణ్యకశిపుని చంపినవాడు, నఖస్త్రం (नखास्त्र) – ఎవరికి గోర్లు అతని ఆయుధాలు, సింహవదన (सिंहवदन) – సింహం ముఖం కలవాడు మరియు Simha (सिंह) – సింహరూపి.

గ్రంథాలు.

వేదాలు

ఋగ్వేదంలోని (క్రీ.పూ. 15వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం వరకు) 1.154.2వ శ్లోకం విష్ణువును భయంకరమైన, సంచరించే మృగంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ శ్లోకం విష్ణువును తన మూడు అడుగులతో భూమిని పరిపాలించే శక్తివంతమైన భయంకరమైన మృగంగా, లేదా జంతువుగా చిత్రీకరిస్తుంది. చాలామంది దీనిని సింహాన్ని సూచిస్తున్నట్లుగా, మరియు తద్వారా నరసింహ కథకు పూర్వగామిగా వ్యాఖ్యానిస్తారు.

ఇంద్రుడు నమూచిని సంహరించిన పూర్తి కథ యజుర్వేదంలోని (క్రీ.పూ. 7వ - 6వ శతాబ్దం) శతపథ బ్రాహ్మణంలోని 12.7.3వ అధ్యాయంలో కనిపిస్తుంది. నరసింహుని గురించిన ఇతర ప్రస్తావనలు వేద గ్రంథాలైన వాజసేని సంహిత 10.34, పంచవింశ బ్రాహ్మణం 12.6.8 మరియు తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణం 1.7.1.6 లలో కనిపిస్తాయి.

ఇంద్రుడు నమూచిని సంహరించిన కథ

వేదాలలో ఇంద్రుడు నమూచిని సంహరించిన కథనే నరసింహుని కథ కూడా చెబుతుంది.ఇంద్రుడు దేవతలకు అధిపతియైన ధర్మబద్ధమైన స్వర్గాధిపతి, ఆయన మెరుపు, ఉరుము, వర్షం మరియు నదులను శాసిస్తాడు. నమూచి అధికారం కోసం పోటీపడే ఒక మోసపూరిత రాక్షస అసురుడు. నమూచి ఇంద్రునికి శాంతిని ప్రసాదిస్తాడు, దానికి ఇంద్రుడు అంగీకరిస్తాడు. తన "అరచేతితో గానీ, పిడికిలితో గానీ", పగలు గానీ, రాత్రి గానీ, "పొడిగా ఉన్న దేనితోనూ" గానీ, "తడిగా ఉన్న దేనితోనూ" గానీ తనను చంపడానికి ప్రయత్నించనని వాగ్దానం చేయాలని అతను ఇంద్రుడిని కోరతాడు. ఇంద్రుడు అంగీకరిస్తాడు.

ఒప్పందం కుదిరిన తర్వాత, నముచి దేవతలకు దేవతలకు పోషణనిచ్చే సోమ పానీయం, ఆహార సారం ఇంద్రుని బలం వంటి వాటన్నిటినీ తీసుకుపోతాడు. దేవతల నాయకుడు సంఘర్షణకు గురై, తన వాగ్దానానికి కట్టుబడి ఉన్నట్లు భావిస్తాడు. అప్పుడు ఇంద్రుడు సరస్వతిని (జ్ఞాన దేవత) అశ్వినులను కలుస్తాడు. ఇంద్రుడు తన శక్తులను, ఆహార సారాన్ని సోమ పానీయాన్ని వారితో పంచుకోవడానికి అంగీకరిస్తే, తాము నముచితో వ్యవహరించి, వాటన్నింటినీ తిరిగి పొందుతామని వారు బదులిస్తారు. ఇంద్రుడు అంగీకరిస్తాడు. అప్పుడు దేవతలు దేవత ఒక సృజనాత్మక ప్రణాళికను రూపొందిస్తారు. వారు వజ్రాయుధంతో నీటి నురుగును కురిపిస్తారు, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని సాయంకాలం నముచిని సంహరిస్తాడు.

నముచి సంహరించబడిన తరువాత, దేవతలు తమ శక్తులన్నింటినీ తిరిగి పొందుతారు, కానీ నముచి అప్పటికే సోమాన్ని త్రాగాడని కనుగొంటారు. అందువల్ల, అతని రక్తంలోని చెడుతో ఇప్పుడు మంచి కలిసిపోయింది, దానిని వారు త్రాగడానికి ఇష్టపడలేదు. కాబట్టి, వారు చెడు నుండి మంచిని వేరు చేస్తారు. ఈ విధంగా, మంచి దేవతలకు మరియు తిరిగి వస్తుంది, చెడు నశిస్తుంది.

డెబోరా సోయిఫర్ ప్రకారం, ఈ కథ నరసింహ కథతో సమానమైనది, దీనికి అదే కథాంశం, అదే "ఇది కాదు-ఇది" అనే పరిమితులు, మంచి చెడును చంపి నాశనం చేసే అదే సృజనాత్మక శక్తులు ఉన్నాయి. ఇంకా, తరువాతి హిందూ గ్రంథాలలో "అరచేయి కాదు, పిడికిలి కాదు" మరియు "పగలు కాదు, రాత్రి కాదు" వంటి సంస్కృత పదాలు మరియు పదబంధాలు వేద గ్రంథాలలో ఉన్నట్లే ఉన్నాయి. ఇది వేదంలో ఇంద్రుడు నమూచిని సంహరించిన కథకు, పురాణాలలో నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించిన కథకు మధ్య ఒక సంబంధాన్ని మరియు కొనసాగింపును సూచిస్తుంది. వాల్టర్ రూబెన్ ప్రకారం, ఈ రెండు కథలు, ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగ గ్రంథాలలోని అనేక ఇతర కథలతో పాటు, అధికారాన్ని దుర్వినియోగం చేసే నిరంకుశులను మరియు నియంతలను సంహరించి, నాశనం చేసే భారత ఉపఖండ సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

పురాణాలు

విష్ణువు నరసింహ రూపంలో వివిధ పురాణాలలో ప్రస్తావించబడ్డాడు; మొత్తం 17 పురాణాలలో విష్ణువు నరసింహావతారం గురించి పేర్కొనబడింది.వాల్మీకి రామాయణం (7.24), హరివంశం (41 & 3.41-47), విష్ణు పురాణం (1.16-20), భాగవత పురాణం (స్కంధం 7),[23] అగ్ని పురాణం (4.2-3), బ్రహ్మాండ పురాణం (2.5.3-29), వాయు పురాణం (67.61-66), బ్రహ్మ పురాణం (213.44-79), విష్ణుధర్మోత్తర పురాణం (1.54), కూర్మ పురాణం (1.15.18-72), మత్స్య పురాణం (161-163), పద్మ పురాణం (5.42), శివ పురాణం (2.5.43 & 3.10-12), లింగ పురాణం (1.95-96) మరియు స్కంద పురాణం (2.18.60-130)—ఈ పురాణాలన్నీ విష్ణువును నరసింహ రూపంలో ప్రస్తావిస్తాయి.[24][25] ఈ పురాణాలన్నింటిలోనూ, నరసింహుడు ప్రళయ కాలంలో సృష్టిని లయం చేసే 'వినాశన దైవంగా' (God of Destruction) మరియు 'కాల స్వరూపుడిగా' వర్ణించబడ్డాడు.శివుని వలెనే నరసింహుడికి కూడా మూడు కన్నులు ఉన్నాయని, ఆ మూడవ కన్ను నుండి వెలువడే అగ్నితో ఆయన వినాశనం కలిగిస్తారని కూడా వర్ణించబడింది.

సంగం సాహిత్యం

'పరిపాడల్' (క్రీ.పూ. 300 నుండి క్రీ.శ. 300 మధ్య కాలానికి చెందినది) (తమిళం: பரிபாடல்; అర్థం: పరిపాడల్ ఛందస్సులో కూర్చిన కవితా సంకలనం) అనేది ఒక ప్రాచీన తమిళ కవితా గ్రంథం. సంప్రదాయం ప్రకారం, సంగం సాహిత్యంలో పేర్కొనబడే 'ఎనిమిది సంకలనాల' (ఎట్టుతొగై) శ్రేణిలో ఇది ఐదవదిగా పరిగణించబడుతుంది.విష్ణువు , మురుగన్ దేవుళ్లకు అంకితం చేయబడిన స్తోత్రాలు ఈ 'పరిపాడల్'లో ఉండటం వల్ల, సంగం సాహిత్యం అని పిలువబడే గ్రంథాల సమూహంలో దీనిని ఒక 'సంస్కృత అనుకరణ' గ్రంథంగా ముద్ర వేశారని కామిల్ జ్వెలెబిల్ పేర్కొన్నారు.

పరిపాడల్‌లో నరసింహుడు

ఓ, నిర్దోషమైన ఎర్రని కన్నులు కలిగిన ప్రభూ! మనసులో తీవ్రమైన ద్వేషంతో, వక్షస్థలంపై ఉన్న చందనాన్ని ఆరబెట్టుకుంటూ, దుష్టరాజు అయిన హిరణ్యకశిపుడు, నిన్ను కీర్తించినందుకు తన కుమారుడైన ప్రహ్లాదుడితో పోరాడాడు, ఇది అతనికి తీవ్రమైన దిగ్భ్రాంతిని కలిగించింది. అవమానానికి అర్హుడైన హిరణ్యకశిపుడి గురించి ప్రహ్లాదుడు ఏమాత్రం చింతించలేదు. అతనిపై ఉన్న నీ ప్రేమ కారణంగా నువ్వు ప్రహ్లాదుడిని పక్కకు పెట్టావు. దేవతల డప్పులు ఉరుముల్లా మ్రోగుతుండగా, నువ్వు నీ గొప్ప బలంతో హిరణ్యకశిపుడి పర్వతం వంటి వక్షస్థలాన్ని పట్టుకుని దాడి చేసి బంధించావు. నువ్వు నీ పంజాలతో హిరణ్యకశిపుడి కడుపు చీల్చి సజీవంగా సంహరించి, అతని అవయవాలను దండగా ధరించి, నువ్వు పేల్చివేసిన ఒక స్తంభం యొక్క విరిగిన ముక్కలతో పాటు ఆ అవయవాలను విసిరివేసి, నరసింహుడిగా ఉద్భవించావు.

ఇతర గ్రంథాలు

నరసింహ తాపనీయ ఉపనిషత్తులో కూడా నరసింహ ప్రస్తావన ఉంది మరియు ఆయనే ఆ ఉపనిషత్తుకు కేంద్రబిందువు.

గాథలు

ప్రహ్లాద గాథ

నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని బొడ్డు చీల్చి చంపడం, భాగవత పురాణం నుండి లభించిన తాళపత్ర గ్రంథం, క్రీ.శ. 1760 - 1770.

భాగవత పురాణం ప్రకారం, విష్ణువు తన పూర్వావతారమైన వరాహ రూపంలో దుష్ట రాక్షసుడైన హిరణ్యాక్షుని సంహరించాడు. హిరణ్యాక్షుని అన్న అయిన రాక్షస రాజు హిరణ్యకశిపుడు విష్ణువును ద్వేషించి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలనుకున్నాడు. హిరణ్యకశిపుడు అమరత్వం మరియు విశ్వాధిపత్యం సాధించే ప్రయత్నంలో దీర్ఘకాలిక మరియు కఠోర తపస్సు చేస్తాడు. ఈ తపస్సుల తీవ్రతకు చలించిపోయిన బ్రహ్మ, హిరణ్యకశిపునికి ఈ క్రింది విధాలుగా రక్షా వరాలను ప్రసాదించాడు:

ఏ ప్రాణి చేత, మానవుడు లేదా జంతువు చేత;

లోపల లేదా బయట;

పగలు లేదా రాత్రి;

భూమి మీద లేదా ఆకాశంలో;

ఆయుధాల చేత లేదా ఏ సృష్టించబడిన జీవి చేత అయినా.

ఈ కొత్త వరంతో శక్తిమంతుడుగా, అజేయుడుగా మారిన హిరణ్యకశిపుడు, విష్ణు భక్తులను హింసించడం ప్రారంభించాడు. హిరణ్యకశిపునికి ప్రహ్లాదుడు అనే కుమారుడు ఉన్నాడు, అతను తన తండ్రితో విభేదించి, అతనికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు. ప్రహ్లాదుడు విష్ణు భక్తుడయ్యాడు. దీనితో హిరణ్యకశిపుడు ఆగ్రహించి, ఆ బాలుడిని చంపడానికి ప్రయత్నించాడు; కానీ ప్రతిసారీ విష్ణువు యొక్క దివ్యశక్తి ప్రహ్లాదుడిని రక్షించింది. ప్రశ్నించినప్పుడు, ప్రహ్లాదుడు తన తండ్రిని విశ్వానికి అధిపతిగా అంగీకరించడానికి నిరాకరించి, విష్ణువు సర్వాంతర్యామి అని చెప్పాడు.

నరసింహుడు సృజనాత్మక ప్రతిఘటనకు, కష్టాల మధ్య ఆశకు, హింసపై విజయానికి, మరియు చెడును నాశనం చేయడానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రతీక. ఆయన బాహ్య చెడును మాత్రమే కాకుండా, ఒకరి "శరీరం, వాక్కు మరియు మనస్సు" అనే అంతర్గత చెడును కూడా నాశనం చేస్తాడని ప్రతాపదిత్య పాల్ పేర్కొన్నారు.

భారత ఉపఖండ కళలో – శిల్పాలు, కంచు విగ్రహాలు మరియు చిత్రలేఖనాలలో – విష్ణువు యొక్క దశావతారాలలో నరసింహ అవతారం అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన వాటిలో ఒకటి.

తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో నరసింహుడిని అనేక రూపాలలో పూజిస్తారు.[41] ప్రతి ఆలయంలో నరసింహుడి చిత్రాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ రూపాలలో ఉండటం సాధారణమే అయినప్పటికీ, అహోబిలంలో నరసింహుడి తొమ్మిది రూపాలకు అంకితం చేయబడిన తొమ్మిది ఆలయాలు ఉన్నాయి. నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని వధించి సంహరిస్తున్న విగ్రహాలు సర్వసాధారణం, మరియు నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని వధించి సంహరిస్తున్న ఈ ప్రతిమను దేవాలయాలలో సాధారణంగా పూజిస్తారు మరియు దీనిని గీస్తారు.

ఇవాళ వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి- నృసింహ జయంతి శుభా కాంక్షలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-4-26-ఉయ్యూరు .

తత్త్వం

పద వ్యుత్పత్తి

గ్రంథాలు.

వేదాలు

ఇంద్రుడు నమూచిని సంహరించిన కథ

పురాణాలు

సంగం సాహిత్యం

పరిపాడల్‌లో నరసింహుడు

ఇతర గ్రంథాలు

గాథలు

ప్రహ్లాద గాథ

ఏ ప్రాణి చేత, మానవుడు లేదా జంతువు చేత;

లోపల లేదా బయట;

పగలు లేదా రాత్రి;

భూమి మీద లేదా ఆకాశంలో;

ఆయుధాల చేత లేదా ఏ సృష్టించబడిన జీవి చేత అయినా.

ఇవాళ వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి- నృసింహ జయంతి శుభా కాంక్షలతో

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -30-4-26-ఉయ్యూరు .

గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్
http://sarasabharati.wordpress.com
http://sarasabharativuyyuru.wordpress.com
http://suvarchalaanjaneyaswami.wordpress.com

youtube channel : https://www.youtube.com/channel/UCCB-Z-3t-3SxVy1G_BcwS6w

youtube.com/@sarasabharati

FB page : https://www.facebook.com/sarasabharathi.vuyyuru

Telugu Wikipedia : https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%97%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%9F_%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%8D

పిడిఎఫ్ పుస్తకములు : https://archive.org/search?query=creator%3A%22%E0%B0%97%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%9F%20%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%8D%22

Gabbita Durga Prasad
Rtd. head Master   Sivalayam Street
Vuyyuru 521165 Krishan District
Andhra Pradesh
India
Cell :    9989066375
             8520805566
Land Line : 08676-232797

1.jpg

10.jpg

2.jpg

4.jpg

3.jpg

5.jpg

6.jpg

8.JPG

9.jpg

7.jpg

SriRangaSwamy Thirukovaluru

unread,

2:18 AM (12 hours ago) 2:18 AM

to sahiti...@googlegroups.com

💐🙏🏼

Reply all

Reply to author

Forward

0 new messages