డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ తన "ఇండియన్ ఫిలాసఫీ" గ్రంథంలో ఆది శంకరాచార్యుల అద్వైత వేదాంతాన్ని అత్యంత లోతుగా విశ్లేషించారు. ఆ పుస్తకంలోని ముఖ్యాంశాలను, మూడు పేజీల సారాంశంగా ఇక్కడ అందిస్తున్నాను:
రాధాకృష్ణన్ వివరణ ప్రకారం, శంకరుని అద్వైతంలో బ్రహ్మము అంటే కేవలం ఒక దేవుడు కాదు, అది ఒక "అనంతమైన చైతన్యం".
నిర్గుణ బ్రహ్మము: బ్రహ్మమునకు ఎటువంటి గుణాలు, రూపాలు ఉండవు. మనం "దేవుడు దయగలవాడు" అని అన్నప్పుడు, దయ లేని స్థితిని కూడా ఊహించాల్సి వస్తుంది. కానీ బ్రహ్మము సర్వవ్యాప్తమైనది, దానికి వ్యతిరేకమైనది ఏదీ ఉండదు. అందుకే అది 'నిర్గుణం'.
సత్-చిత్-ఆనంద: బ్రహ్మము అంటే కేవలం ఉనికి (Being), ఎరుక (Consciousness), మరియు పరమానందం (Bliss). ఇది ఒక స్థితి మాత్రమే కాదు, అది అసలైన ఉనికి.
నిరాకరణ పద్ధతి: రాధాకృష్ణన్ "నేతి నేతి" (ఇది కాదు, ఇది కాదు) అనే ఉపనిషత్ సూత్రాన్ని వివరిస్తూ, మన మేధస్సుతో బ్రహ్మమును వివరించలేమని, కేవలం అనుభూతి చెందగలమని పేర్కొన్నారు.
పాశ్చాత్య లోకానికి "మాయ" అంటే ఒక భ్రమ లేదా ఇంద్రజాలం అని భావన ఉండేది. కానీ రాధాకృష్ణన్ దీనికి సరికొత్త అర్థాన్ని ఇచ్చారు:
ప్రపంచం మిథ్య అంటే ఏమిటి?: ప్రపంచం అసలు లేదని శంకరుడు చెప్పలేదు. బ్రహ్మముతో పోల్చినప్పుడు ప్రపంచం యొక్క ఉనికి శాశ్వతం కాదు. ఉదాహరణకు, కల కంటున్నంత సేపు అది నిజమే, కానీ నిద్రలేవగానే అది మాయం అవుతుంది. అలాగే జ్ఞానం కలిగినప్పుడు ఈ జగత్తు బ్రహ్మముగా కనిపిస్తుంది.
రజ్జు-సర్ప భ్రాంతి (తాడు - పాము): చీకట్లో తాడును చూసి పాము అని భ్రమపడతాం. అక్కడ పాము లేదు, కానీ భయం మాత్రం నిజం. కాంతి (జ్ఞానం) రాగానే అది తాడు అని తెలుస్తుంది. ఇక్కడ తాడు 'బ్రహ్మము', పాము ఈ 'జగత్తు'.
ఈశ్వరుడు: నిర్గుణ బ్రహ్మము మాయతో కలిసినప్పుడు 'సగుణ బ్రహ్మము' లేదా 'ఈశ్వరుడు' అవుతాడు. ఆరాధన కోసం, సృష్టి నిర్వహణ కోసం ఈ రూపం అవసరమని రాధాకృష్ణన్ విశ్లేషించారు.
శంకరుని తత్వంలో అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం "జీవాత్మ, పరమాత్మ ఒక్కటే" అని నిరూపించడం.
తత్వమసి (అది నీవే): రాధాకృష్ణన్ ఈ మహావాక్యాన్ని వివరిస్తూ.. మనిషి తనలోని అహంకారాన్ని, దేహ భావనను వదిలేస్తే, మిగిలేది శుద్ధ చైతన్యమే. ఆ చైతన్యమే బ్రహ్మము.
జ్ఞానమే మోక్షం: కర్మల ద్వారా (పూజలు, యజ్ఞాలు) చిత్తశుద్ధి కలుగుతుంది కానీ మోక్షం రాదు. కేవలం "జ్ఞానం" ద్వారానే అజ్ఞానం తొలగి మోక్షం సిద్ధిస్తుంది. ఒక వ్యక్తి తనను తాను తెలుసుకోవడమే అసలైన విడుదల.
జీవన్ముక్తి: బతికి ఉండగానే మోక్షం పొందడం సాధ్యమని శంకరుడు నమ్మారు. రాధాకృష్ణన్ దీనిని వివరిస్తూ, మోక్షం అంటే మరణం తర్వాత ఎక్కడికో వెళ్లడం కాదు, ఇక్కడే, ఇప్పుడే పరమానంద స్థితిలో జీవించడం అని అర్థం చెప్పారు.
