తొలి తెలుగు కవిత్వం –తిక్కన్న నుండి శ్రీనాథుని వరకు(త్రివేణి)
gabbita prasad
తొలి తెలుగు కవిత్వం –తిక్కన్న నుండి శ్రీనాథుని వరకు(త్రివేణి)
రచన: ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం
(లెక్చరర్, ది ఉస్మానియా కాలేజ్, హైదరాబాద్, డి.ఎన్.) 1
మత కలహాలు ప్రబలంగా ఉన్న ఆ కాలంలో, తిక్కన్న ఒక అద్వైతిగా నిలిచారు. వర్గ విద్వేషాలనే నిష్ఫలమైన మార్గాన్ని విడిచిపెట్టి, దైవ స్వరూపమైన ఏకత్వాన్ని గ్రహించమని ఆయన తన దేశ ప్రజలకు చేసిన బలమైన విజ్ఞప్తిగా తన రచనలను మలిచారు. ఈ పాఠాన్ని నొక్కి చెప్పడానికి, తిక్కన్న ఆనాటి ఆచారాలకు అతీతంగా ఎదిగి, తన కవిత్వాన్ని ఒకే సమయంలో శివుడు మరియు విష్ణువు అయిన హరి-హర-నాథునికి అంకితం చేశారు. తన స్ఫూర్తిదాయక ఆదర్శాన్ని ఉద్దేశించి ఆయన ఇలా అన్నారు: "ఓ ప్రభూ, శివుని ఎముకల గంతైనా, విష్ణువు యొక్క కౌస్తుభమైనా ; ఏది మీకు ఎక్కువ ఆమోదయోగ్యం? శివుడు త్రాగిన ప్రాణాంతకమైన నల్లని విషమైనా, కృష్ణుని పెంపుడు తల్లి యశోద రొమ్ములోని పాలైనా; ఏది మీకు ఎక్కువ రుచికరం? చెప్పండి." "దేవుని పేరిట చేసే ఈ వాదోపవాదాలు ఆపండి," అన్నారు తిక్కనుడు. నేటి ఆంధ్రులు సాధారణంగా అద్వైతులు (ఏకత్వవాదులు) అయితే, ఏ తాత్విక చర్చల కన్నా ఎక్కువగాతిక్కనుని మహాభారతమే వారిని ఈ స్థితికి తీసుకువచ్చింది.
తిక్కనుని అద్వైత తత్వం ఆయన కవిత్వంలో ప్రస్ఫుటం కాదు. ఆయన అన్నింటికంటే మించి ఒక కవి, ఒక కళాకారుడు. ఆయన ధార్మిక సహన పరిమళం దూరం నుంచే వ్యాపిస్తుంది. నన్నయుని కార్యాన్ని పూర్తిచేసే మహత్కార్యాన్ని చేపట్టడానికి తనకు దైవిక ప్రేరణ లభించిందని ఆయన భావించారు. కవితా వ్యక్తీకరణ ఒక దైవిక కార్యమని, శాశ్వత ఆనందమనే గమ్యాన్ని చేరే సాధనమని ఆయన భావించాడు. అంతేకాదు, ఆ మహత్తర కార్యాన్ని చేపట్టాలన్న ప్రేరణ, అతని కలలో దర్శనమిచ్చిన దైవమాత నుండి కలిగింది. ఆయన అనుగ్రహం చూపిస్తున్నట్టుగా, తన కృతిని తనకే అంకితం చేయమని కోరాడు. తిక్కన పారవశ్యంలో మునిగిపోయి, కన్నీళ్లు ధారగా కారుతుండగా, జన్మచక్రం లేని శాశ్వత సుఖాన్ని ప్రసాదించమని ఆయనను వేడుకున్నాడు. మిల్టన్ వలె అతను, "ఓ దివ్య సరస్వతీ, గానం చేయుము!" అని ఉద్ఘటించాడు. ఆ విధంగా ప్రేరణ పొంది, దైవిక ఆశీర్వాదం పొందిన తిక్కన, ఆంధ్ర ప్రపంచాన్ని మంత్రముగ్ధులను చేసే విధంగా మహాభారత కథను రచించగలనని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు – దానిలోని ప్రతి భాగాన్ని ఒక స్వతంత్ర కళాఖండంగా తీర్చిదిద్దాలి. ఆ విధంగా అదంతా చెక్కిన రాళ్లను ఒక గొప్ప కట్టడంగా నిర్మించినట్లు ఉంటుంది. అతను తన మాటను నిలబెట్టుకున్నాడు. కథా వస్తువులో ఏకత్వం, సంఘటనల కాలక్రమం, పాత్రల వికాసం, వక్తకు తగిన ప్రసంగాలు మరియు చర్యలు ఉండేలా ఆయన ప్రతి భాగాన్ని తీర్చిదిద్దారు, తద్వారా ప్రతి దశలోనూ ఒక కళాత్మక ప్రభావం ఏర్పడుతుంది. ఆయన రచన ఒక అద్భుతమైన కట్టడం, అందులో ప్రతి రాయి యాదృచ్ఛికంగా కాకుండా ఒక ప్రణాళిక ప్రకారం నిర్మించబడింది అదంతా మనకు ఆయన ప్రతిభ యొక్క లోతును తెలియజేస్తుంది.
ప్రపంచంలోని గొప్ప కవులలో ఒకరిగా తిక్కనను పరిగణించాలనే బిరుదు, మానవ మనస్సును మరియు దాని కార్యకలాపాలను—అంటే మనుషుల ఉద్దేశ్యాలను మరియు వారిని నడిపించే భావోద్వేగాలను—ఆచరణాత్మకంగా విశ్లేషించిన ఆయన నైపుణ్యంపై ఆధారపడి ఉంది. ఆయన తన పాత్రల హృదయాలను, వారి భావోద్వేగాల హెచ్చుతగ్గులను శోధిస్తారు మరియు వాటిని ఆయా మానసిక స్థితులకు తగిన శారీరక హావభావాలతో అనుసంధానిస్తారు. దీనిలోనే మనం తిక్కనలోని నాటకకర్తను చూస్తాము. ఇతిహాస కథా వస్తువును నాటకీయంగా మలచడమే ఆయన అత్యున్నత విజయం. ఆయన తనను తాను తెర వెనుకకు నెట్టుకుని, తన కథానాయకులను వారి గురించి వారే మాట్లాడేలా మరియు వారి అంతరంగంలోని అంతరంగాన్ని మనకు ఆవిష్కరించేలా అనుమతిస్తారు. పాత్రలకు తగిన సంభాషణలు ఇవ్వడంలోనే ఆయన అత్యంత ఆనందాన్ని పొందుతారు. ఒక రంగస్థల సూచనలో వలె, వారు ప్రదర్శించాల్సిన హావభావాలను, ముఖభావాలను ఆయన ఎన్నడూ విస్మరించరు. పాత్రల చిత్రణే ఆయన ప్రత్యేకత. నన్నయ్య కథాగమనంతోనే సంతృప్తి చెందుతారు, ఆయన సృష్టించిన స్త్రీపురుషులు ఒక చిన్న వాగులోని చేపల్లా ఉపరితలంపై తేలుతూ ఉంటారు. ఆయన దృష్టి ప్రధానంగా కథనంపైనే ఉంటుంది, ఆయన దృష్టిలో కళ ఆ తర్వాతే వస్తుంది. తిక్కన విషయంలో కళే సర్వస్వం. ఆయన చేతుల్లో కథానాయక, కథానాయికలు తమదైన ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వాన్ని సంతరించుకుంటారు, ప్రతి పాత్ర మానవ స్వభావానికి ఒక అధ్యయనంలా ఉంటుంది. వారి భావోద్వేగాల హెచ్చుతగ్గులే తిక్కన కళకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ. కృష్ణుడు, యుధిష్ఠిరుడు, ద్రౌపది, కుంతి ఇంకా ఎందరో ఇతర పాత్రలు విలక్షణమైన వ్యక్తిత్వాలకు, నమూనాలకు ప్రముఖ ఉదాహరణలుగా నిలుస్తాయి. తిక్కన వారి లోతుల్లోకి వెళ్లి, వారి జీవిత, కర్మల వెనుక ఉన్న ఉద్దేశ్యాలను అత్యంత సూక్ష్మ వివరాలతో వివరిస్తారు. మానవ హృదయాన్ని ఇంత అద్భుతంగా శోధించడంలో తిక్కనకు సాటిలేరు. వాల్మీకి గొప్ప కథకుడు. మిల్టన్కు ఉత్కృష్టమైన కల్పనాశక్తి ఉంది, కానీ అతని కవిత్వంలోని మానవత్వం రెండవ స్థాయిలోనే ఉంటుంది. మనకు తెలిసినంతవరకు, కాళిదాసు షేక్స్పియర్ మాత్రమే, మానవ హృదయం యొక్క అంతర్గత గదులలోకి చొచ్చుకుపోయే ఈ దివ్యమైన అంతర్దృష్టిని తిక్కనుడితో పంచుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
నాటకకర్త అయిన తిక్కనుడి దృష్టిలోని వాస్తవిక స్వభావంలో మనం కనిపిస్తాము, అది "స్వర్గం నుండి భూమికి, భూమి నుండి స్వర్గానికి ప్రవహిస్తుంది." అతను తన పాత్రలను వారి నిజ స్వరూపంలో చూస్తాడు.
నాటకకర్త అయిన తిక్కన, "స్వర్గం నుండి భూమికి, భూమి నుండి స్వర్గానికి ప్రవహించే" తన వాస్తవిక దృక్పథంలో కనిపిస్తాడు. అతను తన ఊహలోని పాత్రలను కేవలం చెక్క విగ్రహాలుగా కాకుండా, తప్పులు చేస్తూ, పాపాలు చేసే సజీవ మానవులుగా చూస్తాడు. అతని దృష్టిలో ద్రౌపది ఐదుగురు పాండవ సోదరులలో నిష్క్రియ రాణి కాదు, పురుషులను గొప్ప కార్యాలకు పురికొల్పగల ఉద్వేగభరితమైన, పరాక్రమవంతురాలైన స్త్రీ; కృష్ణుడు నీడలాంటి దౌత్యవేత్త కాదు, ఒక ఆదర్శ వీరుడు, యోధుడు మరియు రాజనీతిజ్ఞుడు. ఒక ఇతిహాసాన్ని నాటకంలా రాయడంలో, తిక్కన మిల్టన్ కంటే గొప్ప విజయం సాధించాడు. అతని పాత్రలు ఎంత చక్కని పదజాలంతో, ఊహాత్మకంగా ఉన్నప్పటికీ, దీర్ఘమైన నాటకీయత లేని సంభాషణలు చేయవు. వారు క్లుప్తమైన వాక్చాతుర్య పోరాటాలలో మరియు సంక్షిప్త వాదోపవాదాలలో నిమగ్నమవుతారు. వారి మాటలు వింటున్నప్పుడు సమయం భారంగా అనిపించదు. మరియు తిక్కన పాత్రలు వాక్చాతుర్యం మరియు దౌత్య కళలో ఒకరితో ఒకరు పోటీ పడుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. అతని దృష్టిలో వారందరూ నిష్ణాతులైన నటులు మరియు దౌత్యవేత్తలు. ఇక్కడే తిక్కనలోని రాజనీతిజ్ఞుడు ప్రతిబింబిస్తాడు. ఆయన తన భావనలోని రాజనీతిజ్ఞతకు మూడు అద్భుతమైన ఉదాహరణలను మనకు అందించారు: కృష్ణుడు, సంజయుడు పాండవులలో పెద్దవాడు. ఈ గొప్ప వ్యక్తుల మాటలు నేటి రాజకీయ నాయకులకు, రాజనీతిజ్ఞులకు సైతం అధ్యయనం చేయడానికి తగినవి. పాండవుల వద్దకు శాంతి రాయబారానికి పంపబడిన కౌరవుల మంత్రి సంజయుడు, ఒక చాకచక్యమైన రాజకీయవేత్తకు ఉదాహరణగా నిలుస్తాడు. అతను ప్రత్యర్థులకు ఏమీ ఇవ్వకుండా, బుజ్జగింపులతో, అతిశయమైన పొగడ్తలతో వారిని యుద్ధ మార్గం నుండి దూరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. పాండవులలో పెద్దవాడు, తన మనస్సుపై సంపూర్ణ పట్టుతో, తన చాకచక్యమైన నిష్క్రియాత్మకతతో ప్రత్యర్థిని తప్పుపట్టి, ప్రపంచానికి అతడిని దురాక్రమణదారుడిగా చూపిస్తాడు. కానీ వీరికంటే గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగినది భారతదేశపు ఆదర్శ రాజనీతిజ్ఞుడైన శ్రీకృష్ణుడు. ఆయనది ధర్మం కోసం, హక్కుల పరిరక్షణ కోసం చేసే నిష్కపటమైన పోరాటం. భవిష్యత్తులో యుద్ధాలను అంతం చేయడానికైనా సరే, యుద్ధభేరిని ఊదడానికి ఆయన వెనుకాడడు.
తిక్కనను మనం ఒక కవిగా, దౌత్యవేత్తగా ఊహించుకున్నప్పుడు, ఆయన గురించి ఇంకా పూర్తి వివరాలు తెలియవు. అన్నింటికన్నా మించి, ఆయన ఒక కార్యశూరుడు; ఆయన బలం, గొప్పతనం అందులోనే ఇమిడి ఉన్నాయి. తిక్కన గొప్ప సైనికుడు కూడా, అందువల్ల కురులకు, పాంచాలకు మధ్య జరిగిన మహా సంగ్రామాన్ని ఆయన వర్ణించిన తీరు యుద్ధ విద్యపై ఒక అద్భుతమైన అధ్యయనంగా నిలుస్తుంది. భీకర పోరాటాలు, వ్యక్తిగత ఘర్షణలు, సామూహిక కోలాహలం, యుద్ధ కోలాహలం - ఇవన్నీ ఆయన మానసిక దృష్టి ముందు కదిలి, ఆయన చెవుల్లో ప్రతిధ్వనించి ఉండాలి. అందుకే ఆయన మనకు యుద్ధం ఇంత వాస్తవిక వర్ణనలను అందించగలిగాడు. తిక్కనకు సేనాధిపతి ఎత్తుగడలు బాగా తెలుసు, అవి ఆయన ఎత్తుగడలా లేక ఆయన వీరుల ఎత్తుగడలా అని మనం ఆశ్చర్యపోతాము. వృత్తిరీత్యా సైనికుడికి తగినట్లుగా, సాంకేతిక వివరాలపై అత్యంత కచ్చితమైన శ్రద్ధతో ఆయన వాటిని వర్ణిస్తాడు. దీనిని బట్టి తిక్కన ఒకప్పుడు సేనాధిపతిగా నిజంగానే యుద్ధరంగంలోకి దిగి ఉంటాడని మనం ఊహించవచ్చు. తిక్కన వ్యూహరచనలో ఆరితేరిన రూపం ద్రోణుడిలో కనిపిస్తుంది; వీరుడు, యోధుడైన తిక్కనకు భీష్ముడు, అర్జునుడు ఉదాహరణలు. మనం తిక్కనను పరిశీలిస్తూ పోయేకొద్దీ, ఆయన కళ జీవితం గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఎన్నో కొత్త విషయాలు లభిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. తిక్కనుడు వర్ణించిన ప్రతిదానిలోనూ మనం అతడిని చూసినట్లయితే, అతని జీవితంలోని విజయాల జాబితాకు అంతు ఉండదు. మల్లయుద్ధంలోని సూక్ష్మ నైపుణ్యాల పట్ల, భీముడు మరియు దుర్యోధనుడి భయంకరమైన గదను ఉపయోగించడం పట్ల అతనికి ఉన్న పరిజ్ఞానం ఎంత ప్రభావవంతంగా ఉందంటే, మనం తిక్కనుడిలో మల్లయోధరుడిని కూడా చూడవలసి ఉంటుంది. కానీ, తిక్కనుడి బహుముఖ విజయాలను ఒక కవిగా అతనికున్న మహోన్నత దృష్టికి, అణువు నుండి విశ్వం వరకు తన దృష్టిని విస్తరింపజేయగల అతని సామర్థ్యానికి, తన కల్పనలోని వస్తువులను సాధారణ అనుభవ ప్రపంచంలోకి తీసుకురాగల అతని శక్తికి ఆపాదిస్తే మనం సత్యానికి మరింత దగ్గరగా ఉంటాము. తద్వారా పరుగెత్తేవాడు కూడా దివ్యత్వాన్ని, సౌందర్యాన్ని చూడగలడు.
పదశిల్పిగా, తిక్కనుడు కవులలో నిస్సందేహంగా ప్రథమ శ్రేణిలో ఉంటాడు. భారతీయ సాహిత్య విమర్శ సూత్రాల వెలుగులో అతని గొప్ప కావ్యాన్ని పరిశీలించడం ఎంతో విలువైనది. ఈ దృక్కోణం ప్రకారం, సూచించబడిన అర్థమే అత్యున్నత శ్రేణి కావ్యానికి గీటురాయి. ఈ రకమైన రచనలో టిక్కానుడు నిష్ణాతుడు. ఈ విషయంలో నన్నయ కూడా అతని కంటే కొంత వెనుకబడి ఉంటాడు. తరువాతి కవులు తిక్కనుడి ధ్వని శైలికి అతుకులు వేసిన అనుకరణలను మాత్రమే అల్లగలిగారు. కవిత్వంలో రసాన్ని లేదా భావాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో తిక్కనుడి విజయం అతని మరో గొప్పతనం. ఆయన అపారమైన ప్రతిభకు అదృష్టవశాత్తూ, ఆయనకు ప్రపంచమంత విస్తృతమైన ఇతివృత్తం లభించింది; తగిన రీతిలో చిత్రీకరించాల్సిన సందర్భాలు లెక్కలేనన్ని ఉన్నాయి. ఒక కళాకారుడు కొన్నిసార్లు కథా వస్తువును ఎంచుకోవడంలో దురదృష్టవంతుడు కావచ్చు అతని ప్రతిభ అల్పమైన విషయాలపై వృధా కావచ్చు. ఇలియడ్ లాగే మహాభారతం కూడా వీరత్వానికి, కరుణకు ఒక గని. తన కథా వస్తువు ఎంపికలో తిక్కనలోని చైతన్యవంతమైన కళాకారుడు కనిపిస్తాడు. ఆయన ఇలా అంటారు:
"ఈ కథ ఎంతో ఆసక్తికరంగా, ఆనందదాయకంగా ఉంది. ఇందులోని సంఘటనలు ఉదాత్తంగా ఉండి, అన్ని రకాల భావోద్వేగ రసాలను రేకెత్తించగలవు. మహాభారతంలోని ఈ భాగాలను తెలుగులో రాయడం ఎంతో సబబు, తద్వారా వివేకవంతులు తృప్తి చెందగలరు."
ఇక, ఈ భావాలను వ్యక్తీకరించడంలో తిక్కన అనుసరించే రీతి (శైలి) ఎంతో సూచనాత్మకంగా ఉంటుంది. శృంగార భావన కోసం ఆయన స్వచ్ఛమైన తెలుగు మూలం (దేశీ) గల, తక్కువ అక్షరాలున్న చిన్న పదాలను ఎంచుకుని, వాటిని సమూహాలుగా విభజిస్తారు.
గొప్ప కవికి పరీక్ష అతని ప్రజాదరణే, తరచుగా అదే అతనికి లభించే ఏకైక బహుమతి. తిక్కన తన జీవితకాలంలోనే దానిని సంపూర్ణంగా అనుభవించాడు. సమకాలీన కవులు అతని వ్యక్తిత్వం, రచనల పట్ల అమితానందంతో మునిగిపోయారు. వారిలో ఒకరైన కేతన, ఒక కావ్యానికి అతన్ని కృతీపతిగా (పోషకుడిగా) చేసి గౌరవించాడు. ఒక ఆంధ్రుడు తన సజీవ ఆరాధ్య దైవానికి అందించగల అత్యున్నతమైన భక్తిపూర్వక ప్రేమ ఇది. కవులను పోషించడం ద్వారా రాజులు మాత్రమే ఈ గౌరవాన్ని కొనుగోలు చేయగలరు, కానీ కవులకే కవి అయిన తిక్కన దానిని అప్రయత్నంగా పొందాడు. అతను మరింత దైవంగా ఆరాధించబడి, 'కవి బ్రహ్మ' (కవులకు ప్రభువు) అనే బిరుదును పొందాడు. అతని దేశం అతన్ని మిల్టన్ గతికి నెట్టివేసి, "దుష్ట దినములలో, దుర్భరమైన వాతావరణంలో పడిపోయాడు" అనే అతని గొప్ప హృదయం నుండి వెలువడిన దీర్ఘ రోదనను పిండేయలేదు. ఆయన పాఠశాలలో శిక్షణ పొందిన కవులలో ఒకరు, పరవశించిపోయే ఆరాధనతో, "శివభక్తుని నామాన్ని ఉచ్చరించవలసి వస్తే, అది తిక్కనుని నామాన్ని ఉచ్చరించడమే శ్రేయస్కరం," మొదలైన పాటలు పాడారు. తరువాతి తరాలు ఆయన పట్ల విశ్వాసంగా నిలిచాయి, ఈనాటికీ ఆయన నిస్సందేహంగా మన కవులలోకెల్లా గొప్పవాడు: నన్నయ తిక్కనులు సాహిత్య జయంతి ఉత్సవాలతో ఘనంగా స్మరించుకుంటారు.
నన్నయ తిక్కనులచే ప్రారంభించబడిన ఈ ప్రస్థానం ముందుకు సాగుతూనే ఉంది. పురాణ యుగం ఉధృతంగా సాగుతోంది సంస్కృతంలోని ఒక పురాణాన్ని స్వీకరించి దానిని తెలుగులోకి అనువదించడమే ప్రతి కవి యొక్క తొలి ప్రవృత్తి. ఆ అనువాదాలు అక్షరాలా యథాతథంగా ఉండేవి కావు, కానీ కవి తన శక్తి మేరకు మౌలికత మరియు ఏకాగ్రతతో చేసిన స్వేచ్ఛా అనుసరణలు. అప్పుడప్పుడు ఒక కవి సంస్కృతంలోని గొప్ప కావ్యాలలో ఒకదానిని ఎంచుకుని దానికి పద్యరూపం ఇచ్చేవారు. ఈ విధంగా కేతనుడు దండి యొక్క దశకుమారచిరితను పద్య రూపంలోకి మార్చాడు. పురాణ యుగం యొక్క లక్ష్యం సద్గుణాన్ని, ఉపదేశాన్ని కవిత్వంతో మేళవించడం. ఆ పద్యం ఎల్లప్పుడూ అత్యున్నత స్థాయిలో ఉండకపోయినప్పటికీ, సరళంగా, మనోహరంగా ఉండేది. ఇందులో ప్రముఖ వ్యక్తులు కూడా ఉన్నారు. కొండవీడులోని తొలి రెడ్డి రాజుల ఆస్థాన కవి అయిన యెర్రన, గొప్ప శాస్త్రీయ రచయితలలో చివరివాడు. మహాభారతంలోని మూడవ పుస్తకంలో నన్నయ మధ్యలో ఆపివేసిన, తిక్కన స్వీకరించని భాగాన్ని ఆయన పూర్తిచేశాడు. యెర్రనుడు ఇతర పురాణాలను, ముఖ్యంగా కృష్ణుని మరియు అతని వంశం యొక్క చరిత్రను కీర్తించే హరివంశాన్ని రచించాడు. యెర్రనుడు ఒక సామాన్య కవి కాదు; అతను తన భాషలో నన్నయ కవిత్వపు సరళతను, తిక్కన కవిత్వపు సంక్షిప్తతను మేళవించాడు.
ఈ కాలంలో ఆంధ్ర దేశానికి ఏకీకృతమైన, కేంద్ర ఆధిపత్యం ఏదీ లేదు. కాకతీయ రాజవంశం సింహాసనాన్ని అధిష్టించింది, విజయనగర సామ్రాజ్యం ఇంకా తన పతాకాన్ని ఎగురవేయలేదు. ఈ భూభాగాన్ని యుద్ధ పరాక్రమానికి పేరుగాంచిన అనేకమంది నాయకులు పాలించారు. గుంటూరులోని కొండవీడు, గోదావరి జిల్లాలోని రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులు, నిజాం రాజ్యంలోని వేలమ రాకుమారులు తెలుగు కవులను పోషించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆదరణకు ప్రతిఫలంగా కవులు తమ రచనలను ఆ ప్రముఖులకు అంకితం చేశారు. తమ పోషకుల విజయాలను వారు అతిశయోక్తిగా చూడటం సహజమే. ఆత్మగౌరవం ఉన్న పురుషులు, పవిత్రమైన కవిత్వ కళ లాభార్జన వ్యాపార స్థాయికి దిగజారి, దాని దైవిక ప్రయోజనాన్ని కోల్పోయిందని భావించారు. ఈ భావన పోతన రూపంలో సంపూర్ణంగా వ్యక్తమైంది. అతను వరంగల్ సమీపంలోని బొమ్మేర అనే గ్రామానికి చెందినవాడు. శతాబ్దాలుగా నిజాం రాజ్యాలు తెలుగు ప్రజలకు, వారి భాషకు పుట్టినిల్లుగా నిలిచిన అనేక ఉదాహరణలలో ఇది ఒకటి. పోతన దైత్య దేవతకు ఎంపికైనవాడు, మరియు రేచర్ల కుటుంబానికి చెందిన సర్వజ్ఞ సింగ ఒక కవితను అంకితం చేసినందుకు ప్రతిఫలంగా అతనికి పోషణను అందించాడు. పోతన గర్వంగా తిరస్కరించి, తన ఆంధ్ర భాగవతం ద్వారా ప్రపంచానికి ఇలా ప్రకటించాడు:
"మామిడి చెట్టు లేత రెమ్మల వలె సున్నితమైన దివ్య కవిత్వాన్ని దుర్మార్గులకు అర్పించి ఎవరు అమ్ముకుంటారు? అలా లభించిన ఆ చిల్లరను ఆస్వాదించేంత నీచుడు ఎవడున్నాడు? కవులు తమను తాము కించపరచుకోవడం కన్నా, కష్టపడి పనిచేసే రైతులుగా బతకడం, లేదా దట్టమైన అడవులలో ఆకులు తింటూ కనుమరుగైపోవడం మేలు."
తనకు (పోతనకు), ఈ లోకంలోని విలాసాలు, గ్రామాలు, రథాలు, రాజులకు తన కళను అమ్ముకుని సంపాదించిన ఆభరణాలు అన్నీ 'శాశ్వతమైన శూన్యాలు' అని, తాను తన కళను పరమాత్మ బలిపీఠం వద్ద సమర్పిస్తానని అతను స్పష్టమైన స్వరంతో ప్రపంచానికి చాటిచెప్పాడు. పోతన భాగవతం విశ్వవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. తెలుగు మహాభారతం తర్వాత ఆంధ్ర ప్రజల హృదయాలలో దీనికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. పోతన ఒక భక్తుడు, అతను తన హృదయాన్ని తన ప్రభువుకు ఉద్వేగభరితమైన పద్యాలలో అర్పించాడు. పోతన స్వయంకృషితో ఎదిగిన పండితుడు, మరియు అతను 'ప్రకృతిచే ప్రేరేపించబడినవాడు' (సహజ-పాండిత్యుడు) అనే బిరుదును స్వీకరించాడు.
తన ప్రేరణా దేవతపై పోతనకు ఉన్న ఉన్నతమైన భావనకు పూర్తి విరుద్ధంగా కవి శ్రీనాథుడు ఉండేవాడు. అతను పోతనకు బావ అని ఒక కథనం ఉంది. కానీ దీనికి అంతర్గత ఆధారాలు ఏవీ లేవు. వారిద్దరి మధ్య వైరుధ్యం ఎంత స్పష్టంగా ఉండేదంటే, ప్రజలు అప్రయత్నంగా వారి పేర్లను కలిసే ఉచ్ఛరించేవారు. శ్రీనాథుడు ఈ పచ్చని భూమిని, దానిలోని వైవిధ్యభరితమైన జీవరాశిని ప్రేమించేవాడు. అతను ఒక మంచి వంటకాన్ని, అలాగే ఒక మంచి కవితను కూడా ఆస్వాదించగలడు. అతనితో జీవితం పరలోకానికి ఒక నీరసమైన సన్నాహం కాదు, అతను జీవితాన్ని దాని అత్యుత్తమ రూపంలో ఆస్వాదించాడు. అతను ఎలాంటి ప్రతికూల విషయాల గురించి చింతించలేదు.
మీ –గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -24-5-26-ఉయ్యూరు
గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్
http://sarasabharati.wordpress.com
http://sarasabharativuyyuru.wordpress.com
http://suvarchalaanjaneyaswami.wordpress.com
Rtd. head Master Sivalayam Street
Vuyyuru 521165 Krishan District
Andhra Pradesh
India
Cell : 9989066375
8520805566
Land Line : 08676-232797