Մ. Տանին
“Լեսոպովալ”
Թավ ու մութ տայգա-լուղարկում ամբողջ թափով,
Ծառերն են հատվում-տապալվում շփոց-ծափով:
Նոր եկած մի տղա, դեմքին` մահվան հոդված,
Երևում է նրան փրկել էր Տեր Աստված:
Եվ ահա էստեղ էր իր “ոսկե տասնհինգով”,
Լցոնում էր այն հևոցով ու քրտինքով:
Տեսնելով ոնց է օրերը խազում-
Ես նրան, -Տղաս, ինչու’ ես վռազում:
Իսկ նա` նիհար-միհար, աչքերը` լազուր,
-Տեսե’լ ես Չիկագոն: Չե’ս տեսել` իզուր:
Երբ որ նորմա չկա, եղանակ չի անում,
Ամեն մարդ խելքին փչածն է վերցնում-դնում,
Մեկը` կեր, մեկը` խում, իսկ սա` իր համար.
Չես ջոկում ինչ մարդ է-խելոք է` հիմա’ր:
Կմեխվի տեղում-աշխարհ շուռ գա` ոչ մի քայլ,
Հայացքն ամպերին, աչքերում խելագար փայլ:
Կեռիկը պստաց, գերանները փախան.
-Հեյ, թռիր, -գոռում եմ, -հիմար ոտնակոխան:
Իսկ նա` նիհար-միհար, աչքերը լազուր,
-Տեսե’լ ես Չիկագոն: Չե’ս տեսել` իզուր:
Բարաքում պառկած ենք, փորձում եմ նրան հարցնել
Ընտանիքից, տանից… Սկսում է լուռ լացել:
Ասում եմ, -շատ լավ, լռիր, մի պատմիր, աղբերս,
Ուզու’մ ես մի հասցե տամ, նամակ կգրես:
Հրաշալի կին է, անունն է Ռայա,
Ավագ խոհարար է, թող դառնա քո փայը:
Կգրես-կսիրի, ազատվես-կնդունի,
Կապրես աղավարի, գրողը տանի:
Իսկ նա, այդ թշվառը, իրենն է ասում.
Չես տեսել Չիկագոն-ոնց եմ ափսոսում:
Տեսա նա չի ապրի, չի դիմանա մինչև ձյունը,
Ասում եմ, -Փախչենք, տղաս, եկ թողնենք այս բույնը:
Տեսա` չէ-նրան դժվար թե համոզես,
Ձեռքերս լվացի` ապրիր ոնց կուզես:
Իսկ այսօր ասացին, որ նա ճզմվել է:
…………
Մ. Տանին
“Լեսոպովալ”
Բանտից նոր ազատվածը հեռվից է աչքի զարնում.
Տես, նա սուրճ է խմում Կազանյան կայարանում:
Երևում է նրան ինչ որ բան կա վախեցնող.
Նա առանց հսկիչի դեռ քայլ չի կարող:
Կրկներգ
Բոլորիս է դիպչել բախտի նույն հարվածը.
Զրոյից է սկսում բանտից նոր ազատվածը:
Բանտից նոր ազտվածը սովոր չէ նոր հանդերձի.
Անվտանգ է, ինչպես ֆուգասը առանց խանձի:
Իրավունք չի ճոճի, չի դառնա կռվի պատճառ,
Իսկ պոռնիկի համար նա չունի փոքրիկ վճար:
Կրկներգ
Բոլորիս է դիպչել բախտի նույն հարվածը.
Զրոյից է սկսում բանտից նոր ազատվածը:
Բանտից նոր ազտվածը չի բզում, չի բզբզում,
Նա ռիսկի չի դիմում, նա հետ դառնալ չի ուզում:
Ողջ եղիր, մեր տղա, դա մենք ենք, գցում տանում:
Իսկ նա սուրճ է խմում Կազանյան կայարանում:
Կրկներգ
Բոլորիս է դիպչել բախտի նույն հարվածը.
Զրոյից է սկսում բանտից նոր ազատվածը:
Ի. Կուցին
Սենտիմենտալ ռոմանս
1
Կամ սատանան ինձ դրդեց, կամ տվեց իմ անունը,
Բայց ես իրոք` պատհմամբ սողոսկեցի այդ տունը:
Բաց եմ անում, ներս մտնում, փակում դուռն ու փականքը.
Չըրխք` և երկփողանին շաշափեց իմ թիկունքը:
2
Քարացա –ոչ դես, ոչ դեն–ինչպես ցցի հանվածը,
Իսկ հետևից, -“Չշարժվես, հրացանը լցված է”.
Շուռ եմ գալիս –Օ~ Աստված –նշան բռնողը կին է.
Նրանցից, որոնք գիտեն իրենց տրված թանկ գինը:
3
Ես գլխարկս հանեցի և, -Ներեցեք ինձ, տիկին,
Սխալ է իմ այս այցը –պետք է սրբեի մեկին,
Որը բազայի պետ է և միլիոններ է դիզում,
Իսկ փողերը այդ շունը պահում է ունիտազում:
4
Նա օրենքից ահ չունի, և ահա ես վճռեցի
Ինքս նրան թափ տալ –բայց հասցեները խառնեցի…
Իսկ` նա, -Ինչպիսի~ սյուժե, ինչպե~ս է դա ինձ հուզում,
Իսկ դու պատահմամբ տանել “ունիտազս” չես ուզում….
5
Ես ժպտացի, -Տիկին, ինձ թինթոնի տեղ մի’ք դնի.
Ու` ոտ-ոտ դեպի դուռը. “զենքը լցված չլինի”…
Ասում եմ, -Ո’չ, իմ խիղճը դեռ սատանան չի գնել,
Որ միայնակ կնոջը կարողանամ թալանել:
6
Ես նրանցից եմ տանում, ովքեր միլիոն են բերում,
Իսկ նա, -Տեսեք այս լկտուն-ի’նչ է, ես հա’ց եմ մուրում.
Նայիր` ոսկյա զարդերս, սամույրե թանկ մուշտակս…
Մտածում եմ. <<Չէ-կարծես կուտը կերավ թռչնակս>>…
7
Միտք եմ անում. <<Ոնց պոկվեմ>>, հազար ձև եմ մտմտում:
Իսկ նա իր նուրբ մատներով բանալին է պտտում:
Կռահում է, -Ու~ր, ընկեր-դրսում մութ է, դու` սոված…
Ես ասում եմ, -Պատշաճ չէ ուտել հացը ձեր տված:
8
-Ա~խ, այս ինչ գող լույս ընկավ-ամոթխած ու նրբակիրթ:
Ձեր ձեռքերը լվացեք-մի դրդեք ինձ լինել բիրտ:
Ես սիրտ չարեցի մերժել. <<Կին է` գլխում հազար բոց>>.
Եվ ձեռքերս վեր տնկած, ներս եմ մտնում խոհանոց:
9
Թեյ խմեցի, վեր կացա: Մտածում եմ` շուտ փախչեմ:
Իսկ` նա. <<Մնա, այլապես միլիցիոներ կկանչեմ>>:
Ես գոռացի. –Դե կանչիր, ստացիր թեյիդ վարձը,
Կամ թինկունքիս կրակիր, իբրև փախուստի փորձ է:
10
Իսկ նա,- Ա~խ դու սրիկա-ափսոս զենքս լցված չէ:
Ու հեկեկաց այնպես, որ ոչ մի գրքում գրված չէ:
Ես` դեպի դուռը, սակայն բան կատարվեց սրտիս հետ:
Նա էլ,- Գնա’, գնա’ և թող Տերը լինի քեզ հետ:
11
Իսկ ինքը լաց է լինում ու մատներն է կոտրատում:
-Ոչ խիղճ ունես. ոչ Աստված. օ~ ինչպես եմ քեզ ատում.
Գնա –թող, որ իմ սրտում մնան ծակող սուր փշեր…
Եվ ես նրան խղճացի ու մնացի ողջ գիշեր:
Ռոզանով, Սևերնիյ
Երգ նոր ազատվածի մասին
Ինչ ֆլան, ինչ ֆստան, վերջ` ազատվեցի:
Գնեցի տոմս մինչ իմ “Մեծ Խոփ” կոլխոզը:
Գաղութի կյանքը թող իր արմունկը խածի:
Ինձ են սպասում` կիթը, խոփը, խոզը:
Գրի , ընկեր պետ –պատասխանեմ` ոնց որ կա.
Մինչ քաղմաս գալիս էի լուռ ու անձայն:
Ինձ գողականում էլ արիշ-վերիշ չկա.
Վերադարձրեք տեղեկանքն իմ ազատման:
Ջկու’մ ես, պետ ջան, ինձ համար ման էի գալիս,
Կանանց, աղջիկներին շոռում, պոնչիկ էի ուտում:
Բայց մի համալ` մատով` սրտգտալիս`
Փողերդ: Հիմա ցերեկով են դիվոտում:
Տակն ու վրա եղավ ինչ կար-չկար իմ ներսում:
Սակայն չիջա ես նրա զույգ կոտոշներին:
“Տես ինչեր են հիմա կատարվում դրսում.
Չէ դեռ շուտ էր ձեռքս տանել դանակին”:
Կողորմեի ես նրան այդ գռոշները,
Բայց զանգից – զանգ նստել եմ ես “հոպի” համար:
Եվ ես նրան, -Կոլեգա, իմ փողերը
Վախենում են քո պզուկոտ դեմքից հիմար:
Ես` մեր կառքով, -Ինձանից ձեռք քաշիր, թուլես,
Եվ ուշադիր ականջ դիր իմ խորհրդին.
Տասը ռուբլու տեղ-տասը տարի կշուլալես,
Դե իսկ բերդում` ձեռքդ կտան քո մորթին:
Աստված քեզ կյանք տա, պետ, եթե սուտ եմ ասում.
Ռոզենբաում
Նարա-իմ նանարը, գողի հետ է գործում:
Տուր ինձ, Արման, ֆինկան-խակ ես այդ գործում:
Ես ուզում եմ ջկել թե ինչ պտուղ է նա.
Թող որ թելը կծկի-մենթ է, թող գնա. ես գիտեմ:
Բեղիկը լոթու է, ձեռքերը փափլիկ,
Գորշ գալիֆեով է հարիֆն այդ շոպլիկ:
Նա հաստատ օպեր է-Նար, մեզ կուտ մի տուր-
Խուզարկության հոտն է բռնել դուռ, կտուր. Ես գիտեմ:
Ինչու ես, այ վարակ, պոչ բերել մեզ մոտ,
Լավ է թույն խմեիր, դու լիրբ, անամոթ:
Լավ է միանգամից կախվեիր թոկով,
Չէ որ քեզ սիրել եմ իմ ամբողջ հոգով. Ես գիտեմ:
Դու կյանք իմ գողական, դու կյանք իմ դշխեմ.
Քեզ “թաց” հարյուր երկու հոդվածով նախշեմ:
Ժամկետը չես կարճի-քայլով մարշ` ձա’խ-ա’ջ,
Ագուռ, ագռավ, փոսիկ-իմ բաժինն է խաչ. Ես գիտեմ:
Նարա, իմ նանարը գողի հետ է գործում,
Տուր ինձ, Արման, ֆինկան-խակ ես այդ գործում:
Ես ուզում եմ ջոկել թե ինչ պտուղ է նա.
Թող որ թելը կծկի-մենթ է, թող գնա. ես գիտեմ:
---------------
Սա ինձ պատմեց ընկերս գող,
Որ Մոսկվան ապրում է ճոխ.
Պայթող բանկեր-կարճ ասած` մեղրի կարաս:
Դե իսկ մեզ մոտ “ա’խ է ու օ’խ”-
Ոչ հաց ունենք, ոչ հացի փող.
Իսկ կինս` “հա’ֆ”, փող տուր է հաչում վրաս:
Դե ինչ-գրողի ծոցը-գնամ և բախտս փորձեմ-
Գուցե մի հեղ լինեմ հաջողակ:
Գնացք նստեմ, գնամ և մի լավ տուն հերձեմ-
Տանես, այո’, կուտես պաղպաղակ:
Կրկներգ
Եվ ոսկե կառքերից կնտրեմ միայն նորը,
Ու Մոսկվան կլինի ոտքիս մոտ,
Եվ երբեք և երբեք-մինչև ահեղ օրը,
Չեմ վերադառնա քեզ մոտ:
Կտրեցի լեզվի կես թիզը`
Մագնիտոֆոնի երիզը
Եվ ծեգի ճիշտ հինգին քաղաքում եղա:
Շաբաթ օր է-եթե կուզի,
Թող որ գա’յլը գործի վազի-
Ցոփ Մոսկվան թող սեր, սեքս խաղա:
“Թեյնեկներն” են փողոց ու նրբանցք խցանել,
Կանայք ամառանոց են մեկնում:
Կերեք խորովածը-չէ’ որ միս եք գնել-
Ուրախ ժամանց եմ ձեզ ցանկանում:
Կրկներգ
Դե, իսկ ես, կառքերից կնտրեմ միայն նորը,
Ու Մոսկվան կլինի ոտքիս մոտ,
Եվ երբեք և երբեք-մինչև ահեղ օրը,
Չեմ վերադառնա քեզ մոտ:
Ես հանգիստս` ըստ խելացի
Մի պլանի կառուցեցի-
Առիթն ինչու’ կորցնել-մեկ է այստեղ եմ:
Ճիշտ է, հալից ինձ գցեցի-
Իսկ առջևում` գիշեր հացի,
Բայց անշուշտ Մոսկվան պետք է տնտղեմ:
Եղա խանութներում, դամբարանի հերթում,
Մետրոյով ֆռռացի մինչ փսխոց:
Ընտրեցի մի կարգին շենք-ցայտաղբյուրն էր ցայտում,
Եվ մի դուռ բացեցի դյուրախոց:
Կրկներգ
Դե, հիմա կառքերից կնտրեմ միայն նորը,
Ու Մոսկվան կլինի ոտքիս մոտ,
Եվ երբեք և երբեք-մինչև ահեղ օրը,
Չեմ վերադառնա քեզ մոտ:
Խմեցի գավից գինի, հայելուն` թող անուշ լինի
Եվ շուտ մարեցի, քան կխալսեր գինին.
Արթնացա` կապված էի, փաթաթանով քաթանի,
Իսկ մի “դոգ” դաշյունն էր քսում հեսանին:
Ո~նց էին ինձ լարում այդ լեսբուհիները այդ գազան,
Կրտող էգերն այդ անմարդկային:
Ես ներքև նետվեցի ու ընկա ավազան,
Ինձ տարհանելու ճիշտ պահին:
Կրկներգ
Ա~խ, չեմ տեսնի ես ոսկե կառքի նույնիսկ դողը:
Դու գլուխ իմ հիմարիկ ու խավար:
Եվ ումի’ց, ո’նց գտնեմ տոմս գնելու փողը-
Դե, եկ ու մի ճչա` հայ-հավար:
Ես կգամ, տուն կգամ, միայն փող ուղարկիր,
Իմ ծիծառ, ծիծեռնակ` ինձ` ձեռաց:
Ես ինքս անզոր եմ, դե դու ինքդ դատիր-
Հենակներին եմ թառած:
Վազում, վռազում ենք հար,
Ինչ որ բան ենք փնտրում,
Բայց մնում են անկատար
Եվ երազ և պտրում…
…….
Մեկնում եմ ես քո լայն ափերից-
Անցան տանջանքիս երկար տարիները:
Մեկնում եմ, և դուք սոխակներից
Կլսեք մեր դեռ չերգաց երգերը:
Կլսեք մեր դեռ չերգաց երգերը:
Կրկներգ
Ողջ կաց, տայգա-ոգու ճիչի մեղմոց.
Ողջ կաց, տայգա և օրհնիր ինձ մաղթանգով.
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց
Սիբիրյան ողջ մայրուղու երկայնքով:
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց:
Ես մեկնում եմ -չգիտեմ թե ուր.
Ահա’, սիրտն է իմ ինչ-որ թփրտում:
Իմ մեջ սերը շատ քիչ է վառել հուր-
Քույր կեչին էր վիշտս փարատում:
Քույր կեչին էր վիշտս փարատում:
Կրկներգ
Ողջ կաց, տայգա-ոգու ճիչի մեղմոց.
Ողջ կաց տայգա և օրհնիր ինձ մաղթանգով.
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց
Սիբիրյան ողջ մայրուղու երկայնքով:
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց:
Ես գալիս եմ մեռած հույսերով-
Ապագաս մութ ու մշուշոտ է:
Եվ եթե ինձ ընդունես փշերով-
Կտոկամ` բաժանման ատեն շատ է:
Կտոկամ` բաժանման ատեն շատ է:
Կրկներգ
Ողջ կաց, տայգա-ոգու ճիչի մեղմոց.
Ողջ կաց տայգա և օրհնի ինձ մաղթանգով.
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց
Սիբիրյան ողջ մայրուղու երկայնքով:
Սոխակներն են սփռում լույս գեղգեղոց:
…………………
Անհնազանդ ձիերը
Վլ. Վիսոցկի
Վիհի պռունգին, անդունդի վրա, անկումների կապանում,
Ես նժույգ-ձիերիս խարազանում եմ, մտրակում եմ, խթանում եմ-
Ինչ որ օդը չի բավականացնում,մուժն ըմպում, հողմն եմ կլանում,
Մահվան դյութիչ դողով` զգում եմ -կործանվում եմ, կործանվում եմ:
Քիչ դանդաղ ընթացեք, ձիեր, խնդրում եմ –քի’չ հանդարդ:
Չեք հնազանդվում դուք խարազանիս պինդ:
Այս ինչ ձիեր են ինձ բաժին ընկել` խիստ անհնազանդ:
Իսկ երգել չեմ հասցրել, չեմ ապրել ես դեռ խինդ:
Ես` ձիերս ջրեմ,
Ես` երգս ձեզ բերեմ-
Մահվան վիհի եզրին. դեռ կանգնեմ, դեռ ապրեմ:
Կը’չքվեմ ես –հողմերից, կը’քշվեմ ինչպես ձեռնափին նստած փետուր.
Եվ ինձ ձյան միջով սահնակը դեպի անհունը քառարշավ կտանի:
Դուք մի քայլ ձեր արշավանքը հանդարտ անցեք, իմ նժույգներ հուր.
Գետ մի փոքր, բայց երկարացրեք ճանապարհը իմ վերջին հանգրվանի:
Քիչ դանդաղ ընթացեք, ձիեր, խնդրում եմ -քիչ` հանդարդ:
Չեք հնազանդվում դուք խարազանիս պինդ:
Այս ինչ ձիեր են ինձ բաժին ընկել` խիստ անհնազանդ:
Իսկ երգել չեմ հասցրել, չեմ ապրել ես դեռ խինդ:
Ես` ձիերս ջրեմ,
Ես` երգս ձեզ բերեմ-
Մահվան վիհի եզրին դեռ կանգնեմ, դեռ ապրեմ.
Մենք հասցրեցինք –Աստծո հյուրը, չէ, չի ուշանում- մենք տեղ հասանք:
Այդ ին’չ սաստկաձայն են երգում երկնային ահեղ հրեշտակները:
Թե’ դա միայն զանգակներն են սփռում սիրտ բղկտող ողբ, հառաչանք,
Թե’ ես եմ ձայնում, որ քիչ համաչափ վարգով վարգեն իմ նժույգները:
Քիչ դանդաղ ընթացեք, ձիեր, համաչափ ու հանդարդ-
Աղաչում եմ ձեզ` սույրով չվարգել:
Այս ին~չ ձիեր են ինձ բաժին ընկել խիստ անհնազանդ.
Չհասցրեցի ապրել –հասցնեմ երգել:
Ես ձիերս ջրեմ,
Ես երգս ձեզ բերեմ-
Մահվան վիհի եզրին դեռ կանգնեմ, դեռ ապրեմ
Վլ. Վիսոցկի
Դեղին, շոգ Աֆրիկայում
Աֆրիկայում դեղին, տոթ,
Ուղիղ նրա կենտրոնում,
Մի դեպք պատահեց անամոթ.
-Ջրեհեղեղ է սպառնում, -
Փիղն ասաց մի դրացու,-
Ընձուղտն իրեն հարսնացու
Այծքաղ աղջիկ է ընտրել:
Կրկներգ
Ու գնաց վեճ –աղաղակը,
Միայն ճյուղից ծեր թութակը
Ճչաց.- Խելքը բարձի մոտ է`
Ընձուղտն իր գործը լավ գիտե:
-Թող որ ունի եղջյուրներ,-
Ընձուղտն ասաց սիրաբույր,-
Ֆաունայում հիմա մեր
Համազոր են, համեղջույր:
Ցեղը հողն ու մոխիրը,
Թե իր գլխին տա, “ա~խի”,
Ես կլեքեմ նախիրը`
Վճիռս չեմ փոխի:
Աֆրիկայում շոգ, դեղին,
Կյանքն էլ խաղաղ չի ծփում.
Ընձուղտները այր ու կին
Աղի արցունք են թափում:
Բայց օրենքն է խաթարվել-
Լացը արդյունք չտվեց.
Ընձուղտների աղջիկն էլ
Բիզոնի հետ պսակվեց:
Թող որ ընձուղտը ճիշտ չէր.
Բայց մեղավորը ճիչն էր.
Այ` այս. “Խելքը բարձրի մոտ է”-
Ընմձուղտը իր գործը լավ գիտե:
………………..
Խավարը
Գիշերվա թանձր խավարը ինձ իր գիրկը ընկղմեց
Եվ ծառերի անուշ սյուքով հետս զրույցի բռնվեց.
“Լսիր, որդիս, ես հագել եմ ահա իմ սև փարաջան.
Պետք է այսօր գլխիդ կարդամ Սուրբ Գրքից մի շարական”:
Կրկներգ
Հավատա ինձ –երբ դու սիրես, սիրո արժեքը կզգաս.
Ի~նչ ես աղջական կործանում, խոստովանիր ինձ, տղաս.
Թե ուրիշին ես ճարել –սերդ տվել ուրիշին,
Ներում չկա քեզ պես վայրագ ու անզգա հրեշին:
Ու խոհրում եմ ես դառնորեն. “ Ախ ուրիշին ոնց սիրեմ-
Ախր նրա մի ժպիտին իմ կյանքը կնվիրեմ:
Նրա առջև ծնկի եկած կվառեի հազար մոմ,
Իսկ խոստանար եթե համբույր –կպահեի հավերժ ծոմ:
Կրկներգ
Հավատա ինձ –երբ դու սիրես, սիրո արժեքը կզգաս.
Ի~նչ ես աղջական կործանում, խոստովանիր ինձ, տղաս.
Թե ուրիշին ես ճարել –սերդ տվել ուրիշին,
Ներում չկա քեզ պես վայրագ ու անզգա հրեշին:
Եվ գիշերին ես ասացի. –Հանգիստ թող ինձ, օ սև այր,
Ոչ թե ինձ` այլ նրան է պետք, գիտցիր, խոստովանահայր.
Ես նրան սեր խոստովանեմ –զանգը նրա ծիծաղի
Ինչպես ձմռան շիրմաքարը հոգուս վրա կպաղի:
………………
Ես Սիբիրն անցա հագաց տրեխներ,
Ծերուկ հովիվներին եղա հյուր:
Թանձրանում էր խավարը և սյուքն էր
Զով բերում ու Կասպից ծովից բույր:
Դու որպես չքնաղ տեսիլք հառնեցիր,
Եվ ինչպես տեսիլքը չքացար:
Իմ հոգում դու սև սերմեր ցանեցիր-
Ուրիշի հետ քանզի հեռացար:
Երբ ծաղկեն վարդերը պարտեզում,
Կտխրեմ գուցե քեզ հիշելիս:
Ինձ կասեմ` քեզ տեսել եմ երազում.
Ներիր ինձ, ներիր ինձ, սիրելիս:
Է~խ հոգնեցրին շները, շատ հոգնեցրին,
Կյանքս ճամբարներին կուտ գնաց.
Ոսկեգույն մազերս ճերմակեցին.
Անդունդի պռունկին եմ կանգնած:
………….
Բարև մայրիկ, ասա` ճանաչեցի’ր
Կորուսյալ, սիրելի քո որդուն:
Դեռ ջահել` դու ինձնից բաժանվեցիր,
Իսկ հիմա տեսար այս ծեր մարդուն:
-Գրել էին թե դու պառկած ես հողում
Պեչորայի ափին հեռավոր,
Եվ սիրտն էր իմ ցավում ու նվաղում
Կարոտից, կսկիցից ահավոր:
-Օ~, ո’չ, մայր իմ, մահը ինձ հար գթաց,
Իրար հետ մենք լեզու միշտ չգտանք,
Պեչորա գետի մոտ արագնթաց
Կրեցի թեև շատ տառապանք:
Հաճախ քաղցն էր մահով մեզ սպառնում,
Կամ տիֆն էր բծավոր մոլեգնում:
Ամառն էր բարկ շոգով սպառում,
Ձմեռը` մատնաէտ մոգոնում:
Դե խաղաղվիր, մայր իմ ու ամուր կաց,
Դու շատ ես տոկացել, համբերել:
Մայրը որդուն գրկեց ու հեկեկաց
Եվ սկսեց այտերը համբուրել:
-Եկ, մայր, օղի խմենք մի-մի բաժակ-
Մարած խինդը մեր տան նորոգենք.
Հետևում թող մնան ցավ ու տաժանք
Եվ բարի հին երգերը երգենք:
…………
Է~խ, գնաց, սլացավ` չարքն է տվել եռանդ,
Բակ, սեղան` կեր, խմիր ու պարիր մոլեռանդ:
Իզուր չէ արյունը մեր մեջ եռք –վառք շինում.
Դեն քաշվիր, մենթ-կպչուկ-տանողն է քեֆ անում:
Ես թաղի տղան եմ-օրենքն եմ փաթաթել
Եվ ձեռքս տաս հազար ծոց –գրպան եմ խոթել:
Ձեզ` Հռոմ –մեզ ճամփան ուղիղ բերդ է տանում.
Դեն քաշվիր, մենթ-կպչուկ-տանողն է քեֆ անում:
Ղումարի գումարը եկավ գնաց բուռ-բուռ.
Բարմենն ու վաշխառուն չունեն աբ ու աբուռ:
Է’հ –ջրի բերածը չէ որ ջուրն է տանում.
Դեն քաշվիր, մենթ-կպչուկ-տանողն է քեֆ անում:
Սա կարգ է` մեր երգը վաղուց երգված է-
Մեր բախտը միլբաժնում էն գլխից գրված է.
Ոչ բանտը, ոչ մահը գողին չեն սասանում.
Դեն քաշվիր, մենթ-կպչուկ-տանողն է քեֆ անում:
Մահն եկավ –կմեռնենք առանց ձեն ու ձունի.
Գողը իր շապիկից զատ ուրիշ բան չունի:
Նույնն է` թե պառկած ես նառին կամ դագաղում.
Դեն քաշվիր, մենթ-կպչուկ-տանողն է քեֆ անում:
……..
Բադերը
Ա. Ռոզենբաում
Շամբի խշշոց, և ձգվեց տեղում իմ որսաշունը:
Ու` կրակոց –խափանվի, բախտ քո թափանիվը:
Մթնաշաղի երկնքով տարավ աշունը
Գեր բադերի փրկված ու լրիվ տասը թիվը:
Դե ինչ, աշուն, կարուսելը քո մեղեդու պտտիր,
Իսկ ես կերգեմ հեռվից բերած այս երգը անհուն:
Եղեգնուտից նվագածուներ քեզ համար ընտրիր,
Նաև ընտրիր պարուհիներ հեզաճկուն:
Կրկներգ
Իսկ ես կըերգեմ, թե հայրս ինչպես գիտեր միշտ կրկնել,
“Բուժել` արդ բուժել, սիրել` արդ սիրել,
Ապրել` արդ ապրել, կրակել` արդ կրակել”:
Սակայն բադերը, երբ բարձր են թռչում-
Ձեռքիդ ողջույնն է նրանց երամին հղվում:
Չեմ զղջում ես, որ ապրեցի կյանքով անհամակարգ,
Քանի որ կա “Ի շրջանս յուր” հրաշքը հար:
Մի օր, կրկին խրախճանքը իմ փոքրիկ հարկի տակ
Բույն կդնի անշուշտ հարյուր մեկ տարվա համար:
Կրկներգ
Սովորեցրեց կյանքն ինձ միշտ հույսեր փայփայել,
Թեկուզ հոգիդ չարչարանքի սև խաչին գամեն,
Դու կժպտաս, թե գիտես, աղոթքն այս փայել.
Հանուն Հոր և Որդվո և Սրբո, ամեն:
………….
Ուզում ես մի շքեղ տուն գնենք ծովափին-
Յոթ սար, յոթ ծով անդին: Դե ինչ` պետք չէ կական-
Ես գիտեմ, որ պետք է սա ասեմ քո ծափին.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
Դու սիրում ես լինել շատ թանկ խանութներում,
Ուզում ես, որ շուքը լինի ոգին քո տան:
Դու ունես դշխուհու բարձրահոն համարում.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
Դու անկողնուդ համար վճար ես ակնարկում-
Եվ ոսկու զնգոցն է մեր կրքերի վկան:
Դե ես Միչուրինն եմ –“կանաչ” եմ կտրատում.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
Ես մի հեքիաթ գիտեմ, այն լսել եմ մանկութ-
Դու կոտրած տաշտակի պառավն ես իսկական:
Ես այդ գիտեմ, սակայն կուրացած եմ, իմ դյութ.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
Գիտեմ –մի օր ձուկը պոչով կմտրակի.
Եվ գոնե ինձ համար շատ սև օրեր կգան:
Բայց չեմ կարող ասել, տես, առանց կրակի.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
Ուզում ես –մենք մի շքեղ տուն գնենք ծովափին
Յոթ սար, յոթ ծով անդին: Դե ինչ` պետք չէ կական-
Ես գիտեմ, որ պետք է սա ասեմ քո ծափին.
-Հարցեր չկան, հարցեր չկան, հարցեր չկան:
…………
Թռչնաշուկա
Թռչնաշուկա` այն հաչում է, կռավում,
Թռչնաշուկա` այն գնում է, վաճառում:
Լոր, դեղձանիկ, թութակ, կրիա, աքաղաղ…
Թռչնաշուկան` դա աշխարհ է մի չքնաղ:
Կրկներգ
Թռչյուն, գազան վանդակներում,
Ագռավն է թևում ազատ:
Սա իմ կյանքն է ճամբարներում,
Սա իմ կյանքն է անազատ:
Մենք բանտերում ճաղաշարից
Սնում էինք ճնճղուկներ:
Ցանցում` երկինք –պատմությունը ահա մեր:
Քեռի Վասյան վանդակներ է մոգոնում,
Քեռի Վասյան հաշմանդամ է ձևանում:
Ա’խ, դու չարչի, դու վաշխառու, դու հուդա.
Ազատ կյանքը դու դարձրել ես Վարկուտա:
Կրկներգ
Թռչյուն, գազան վանդակներում,
Ագռավն է թևում ազատ:
Սա իմ կյանքն է ճամբարներում,
Սա իմ կյանքն է անազատ:
Մենք բանտերում ճաղաշարից
Սնում էինք ճնճղուկներ:
Ցանցում` երկինք –պատմությունը ահա մեր:
Թռչնաշուկա –իմ թանկագին էակներ.
Սիրամարգեր, թրաձկներ սրատամ:
Ես ձեզ համար, աղավնիներ, սոխակներ
Կյանքս վկա –վերջին կոպեկս կտամ:
Կրկներգ
Թռչյուն, գազան վանդակներում,
Ագռավն է թևում ազատ:
Սա իմ կյանքն է ճամբարներում,
Սա իմ կյանքն է անազատ:
Մենք բանտերում ճաղաշարից
Սնում էինք ճնճղուկներ:
Ցանցում` երկինք –պատմությունը ահա մեր:
………….
Մ. Տանին
Գողական կանոն
Չեմ գրի –մի սպասիր փոստատարին,
Մի վազիր ընդառաջ դռան զանգին:
Չէ որ ըստ գողական կանների,
Գողը ոչ մայր ունի և ոչ կին:
Գողը ոչ մայր ունի և ոչ կին:
Հասկացիր, մենք չույնենք մի այլ ուղի,
Եվ չկա հետտադարձ ճանապարհ:
Ընտրեցիր արհեստը, եթե գողի-
Դառնում ես քո գործին սիրահար:
Եվ ինչու նորմեկանց դու ինձ թաղել-
Երազիդ տալով նոր մեկնություն:
Այդպես է`լ քեզ շատ եմ դառնացրել-
Իմ հոգում, մայր, չկա թողություն:
Մենք տանը չենք ապրում, այլ գաղութում,
Արդ ոչինչ ինձանից մի հարցրու:
Այստեղ այլ օրենքներ են մեզ մաղթում-
Մայր իմ, ձեռքդ գլխիցս վերցրու:
……………
Ծխուկը
Յու. Ալիշևսկի
Կալիմաի ցուրտ դժոխքում միգոտ,
Երբ զոն էինք գնում մենք գործից,
Ձյան մեջ տեսա մի ծխուկ շրթներկոտ
Եվ դեպի այն պոկվեցի տեղից:
-Կաց, -որոտաց ահեղ մեր հսկիչը,
Հեստ շունը բաճկոնս քրքրեց:
Տայգան կլանեց մարդկային ճիչը:
Շարասյունը կրկին շարժվեց:
Կին չէի տեսել ես ուղիղ չորս տարի,
Կարծես բախտս բերեց վերջապես:
Գուցե թափառող քամի’ն էր բարի
Ինքնաթիռից, ծխուկ, խլել քեզ:
Իր կնոջը խեղդած մի բութ թաթար,
Եվ տարփոթ ակտիվ մի արվամոլ,
Հառաչում են խոր, “ախ” –ում անդադար,
Պտտվում են շուրջս ինչպես հոլ:
Ու’մ հետ ես հիմա, լիրբ, դու սեր խաղում,
Ո’վ է քեզ մատուցում սիգարետ:
Չես գնի տոմս, որ այս հեռու հողում,
Երկնքից գեթ լինես դու ինձ հետ:
Ծխուկն այդ “ռամսի” մեջ տարվեցի,
Կարծես թե կորցրեցի մի թանկ թալիսման:
Բարկ էր ցասումը “ագռավի քածի”
Տարվեցի և հագուստ և փոխան:
Ամեն ինչում լոկ ես եմ մեղավոր.
Ծխուկն այդ դարձավ պատուհաս:
Հանցավոր մեր աշխարհի անունները բոլոր
Եղբոր պես են նայում վրաս:
Ես մերկ, բոբիկ բանտախուց գնացի,
Մարտիրոս էի կարծես չարչարված:
Մի տասն օր ջրի մեջ մնացի.
Կնոջ կողմից ևս մեկ հարված:
……………
Ռութ
Գործդ շա’տ է, հոգսդ ծո’վ,
Սիրտդ լի’ է –քաջ եղիր:
Չես սփոփվի դու լացով.
Եկ և մեզ հետ ծիծաղիր:
Սուգը սուգ է հար բերում,
Եկեք կյանքից խինդ քամենք:
Վազքի, հևքի այս դարում
Բավ է ցավից կարկամենք:
Օդեղեն սիրտ, թոք, լյարդ ու փայծաղ,
Բաց քամու գույնի խնդություն, ծիծաղ:
Կատուն մեռավ և մկները ահա,
Տես ո~նց են ողբում. հ~ի - հ~ի, -հա-հա-հա:
Եթե սրտիդ է դիպել
Սիրո ցավոտ աքացին,
Թաղծի ձյութն է քեզ կպել-
Վերջ տուր լացին ու կոծին:
Արև փայիր, լույս ու հույս.
Կյանքից պետք է խինդ քաղել.
Մարդը քար չէ, ոչ էլ բույս-
Լոկ նա գիտե ծիծաղել:
Թելերից կախված տիկնիկ –պուպլիկներ,
Եվ դրանք մենք ենք, մեծեր, փոքրիկներ:
Ողջյուն, ողջյուն կյանք –թող կորչի մահը.
Եկեք վայելենք խինդի այս պահը:
Եթե թանկ են քեզ համար
Մեզոզոնն ու մեզոնը,
Եթե սիրես դու հումոր-
Չես շուլալի օզոնը:
Խինդին պարզիր երակդ,
Շնչիդ` ա~խ չէ, ու~խ խառնիր:
Սև մի ներկիր կրակդ –
Ծիծաղի բաշը բռնիր:
Ամպը սար գնաց` սարին կուրծք տալու,
Դայակ էր նաև ծեր արջը Բալու:
Իսկ մենք, որ գիտենք այդպես կոչվել մարդ,
Եկեք բացենք մի խենթ ծիծաղամարտ:
25.08.2002
/Ակնկալվում է երաժշտություն/
…..
Ես դեն եմ նետում դուդուկը
Ու ձեռքս եմ առնում զուռնա.
Խալսեց մեր ցավի հեղձուկը-
Մեր ցավը պետք է ոռնա:
Դու’ք լոթի տղերք ընկեցիք,
Ժամանակը թող ցնցա.
Ձեր ականջները գեղեցիկ,
Մի օր կնդունենք ընծա:
Թող ճիչի չորրորդ օկտավան
Սփռի սա. “Լսեցեք հայեր,
Այս կոպտախաղում` մեզ թավան
Մնացին մի բուռ վայեր”:
Օ~, դեռ անթեղ կա մեր տանը,
Ցրտից չենք մեռնի, գիտցեք.
Չէ’ –դեռ կա Նոյան Տապանը.
Ձեր արմունկները խածեք…
27.08.1999
/Ակնկալվում է երաժշտություն/
…….
Այստեղ վեճերը գողական
Սպաներն են հարթում:
Ռեկետները այստեղ
Գնդապետներն են:
Չոբանն է դարձել թաղական,
Խեղն է օրենք բրդում
Եվ կրում են աստղ
Նրանք –թող ինձ ներեն,
Երեկվա տերերը
Բոլոր ոջիլների:
Մանթաշով է խաղում այսօր
Երեկվա գողամոլը,
Վասալների վասալները
Տերերն են իրենց տերերի:
Համայնքապետն է կայսր,
Գուրման է որկրամոլը:
Նախնորդը –նախարար է,
Վարորդը –վարչարար է,
Հոշողը –հաշտարար է,
Գցողը –գյուտարար է:
“Սպանիր, որ ապրես”.
“Ջրվորների” դարն է:
Եվ խորհրդարանը
Բանտն է քերոբների:
Գո’ղ ես –թե շյուղ հաբռես,
Դե իսկ մեծ արդարն է
Ցխում գանձարանը
Օգնության ֆոնդերի:
Աբելների ձեռքից,
Նրանց հացն են տանում:
Ջարդված է տան սյունը-
Օ~, ինչ մեծ թալան է:
Եվ Նազարի բախտից
Երեխան է շինում
Իր հույսերի բույնը.
Խելքն այսօր փալան է:
Բանը ասացողին,
Բանը հասկացողին,
Բանը հուսացողին,
Բանս ուռճացողին:
26.07.1999
/ակնկալվում է երաժշտություն/
………………..
Ճչալու իրավունք
Ես ոչինչ չունեմ բացի օդից.
Տերը մեզ կյանք է տալիս,
Բախտը` կյանքի կերպ, իսկ դու, հուլիս,
Աստղեր ես թափում երկնքի Հոլիվուդից:
Մի խծկվեք, խնդրում եմ, իմ հոգու մեջ-
Այնտեղ բոբո կա, կամ` սա.
Ձեր հագին սապոգներ տեսա.
Զորահանդեսին քայլեք` խոտ –հարդ, ձախ-աջ:
Ձեր խոհանոցում ես չեմ եղել.
Եվ ձեզ ինչ իմ լանկետը
Լուսնից պատրաստված: Իսկ կետը`
Չե’ք հռհռում –գիտե պլանկտոններ պեղել:
Բազմություն ու ամբոխ` հոտ ու նախիր-
Հիսուսն ու Նեռն են սրանց
Վարում զատ-զատ: Եվ ահա քեզ ժամանց.
Լամ` խունկ, կամ մարիխուանա ծխիր….
/ակնկալվում է երաժշտություն/
…………
“Սպիտակ կարապը”
Չորս քամիների հանդիպման տեղում,
Ուր ուղտափուշն էր փշալարերի,
Եվ ուր ձմռանըաղոթքն էր պաղում,
Հեռու գաղութն էր բռնավորների:
-Պատմեմ, Վայս, բայց` ոչ, եկ մի քիչ լացենք.
Տեղը կոչվում էր “Սպիտակ կարապ”:
Էտապը հասավ –ծարա~վ, սոված ենք.
Հարյուր շունչ` քերոբ, ֆրայեր, արապ:
Մեզ իջեցրին պուլման վագոնից,
Ձյունը մի չոք է, ամիսն է հունվար
“Քյոխվան” մեզ ծնկի իջեցնել մոգոնեց.
Չոքեցիր` գիտես –կաց բարով, յանվար:
Մեզ ծեծեցին, Վայս, աղցան արեցին.
Ամեն մի բվի բռունցքն էր մի փութ:
Ով “ջարդվեց”` պրծավ –մեր մեռած վեցին
Կոխեցին ծակը –խոնավ էր ու մութ:
Տասն օր, օրը մի կտոր քարթու հաց,
Լաստ չկա, ջուր է, կանգնած ենք քնում:
Ոսկոր ու կաշի մեզանից մնաց.
Երազում սառցե քուրք էինք հագնում:
Մեզ դուրս բերեցին այդ ցուրտ դժոխքից.
Կենդանի դիակ, աչքերս են վառվում:
Գաբրիելը զոռով գնաց մեր կողքից,
Բայց չորս թոք, ախպեր, մնաց այդ հեռվում:
Ու հիմա վրաս ընտիր տուշ ու դաջ,
Բայց կյանքս բարակ թելից է կախված:
Խմենք, Վայս, հիշենք հին տղերքին քաջ:
Որոնց շիրիմները ոչ քար ունեն, ոչ խաչ:
/ակնկալվում է երաժշտություն/
…………..
Երկիր, Կիթառ, իմ քաղցրալար,
Սփռիր թախիծ, հիացրու.
Տասը տարին շատ է երկար,
Երգիր ու այն կարճացրու:
Յոթ կողպեքի տակ էր բանկը,
Լեզվակն արեց իր գործը.
Հետո հագանք միայն թանկը.
Իրոք փորձանք չէ փորձը:
Հոթելներում` շքասենյակ
Ու թավշամաշկ երինջներ,
Նապալիոնն էր հղում կոնյակ,
Հաշիշ` հնդիկ ռաջան ծեր:
Եվ օրն ի բուն կազինոյում
Եղավ տալիք առնելիք:
Դե իսկ երազ սաունայում
Կույսերն էին խաղալիք:
Մեր քրեական գող աշխարհի
Դեմքերի հետ` առած քած
Նստում էինք մենք ֆերարի
Ու թափառում թունդ բոցած:
Բայց հավերժ չէ կյանքում ոչինչ.
Նա, որ հիմա աքլոր է,
Ծակվել –պատմել էր ամեն ինչ,
Եվ շնչածս քլոր է:
Երգիր, կիթառ, իմ տխուր քույր,
Ինչպես թողած շքեղ կյանք,
Ոջիլներին եղանք մենք հյուր,
Երբ դրսում կա հազար բանկ:
/ակնկալվում է երաժշտություն/
1995թ. Մոսկվա
…………………
Նստած էինք ռամսի –վերակացուն,
Դեմքը կացնով տաշած, հետևից
Ավտոմատավորված մի ոհմակ շուն.
Ու տակն ու վրան հետևեց:
Մեզ սեղմեցին պատին` վեց ժիգանի,
Խուզարկեցին մինչև ուղ ու ծուծ:
Եվ ինձ հանուն մի քաշ թունդ պլանի,
Տարան ու խոթեցին պատժախուց:
Այդ նեղվածքում շատ ցուրտ անցկացրեցի
Տասն օր, երազելով տաք վռիկ.
Երազում` հանց Աբել երազեցի
Հազար շալակ կեր ու վառելիք:
Պատմեմ նրա համար, ով հասու չէ.
Երբ մարդը մրսաց է ու քաղցած-
Չհավատաս` գլուխ գովի եթե,
Իբրև անրջել է և սիրած:
Այսօր վերջին օրն է, տղաները
Թեյաթուրմ են հաստատ պատվիրել,
Աթոռներին շարել օղիները…
Իսկ Վասյան իր կիթառն է լարել:
1995թ.
/ակնկալվում է երաժշտություն/
………….
Ով նստել է` գիտե, ինչ ասել է զրկանք,
Ինչ ասել է կյանքի էժանություն.
Երբ հարինգ ես ուտում, սև հաց ամբողջ կյանքում,
Եվ երբեմն մահն է երանություն:
Ով նստել է` գիտե, ինչ ասել է կարոտ,
Երբ ստանաս, ասենք, տնից ծանրոց,
Համբուրում ես դու այն, ինչպես հեռու մորդ,
Ու փլվում է հոգիդ` ամուր ամրոց:
Ու ճչալ ես ուզում. “խժռեցեք, դևեր,
Մորս մրմունջները, լացը, խինդը”:
Ով նստել է` սակայն գիտի, որ կան ավեր
Հազար սրտեր կրող այս նույն խանդը:
Բանտարկյալ ես –փնտրիր փշալարի վրա
Քո գիշերվա տեսած երազները:
Իսկ թռիչքին մտքիդ` հագցրու ամուր զրահ,
Որ չսպանեն միտքդ հսկիչները:
Ով զանգից-զանգ նստեց –վերջին օրը անշուշտ
Պետք է թքի բերդի դարպասներին
Ու լիաթոք շնչի ազատությունը կուշտ
Եվ հեռանա, մերվի գնացքներին:
1996
/ակնկալվում է երաժշտություն/