Նոր առակներ

[ferdinand100]

ԿՈՏՈՐԱԾՆ ՄԱՆԿԱՆՑ

Աշնանացանի նորածիլ արտում,

Մեր Տիրոջ անմեղ գառնուկների պես,

Արտույտի տարմն էր ծիլ, շյուղ փնտրտում`

Դետք քարին նստած բազեին ի տես:

Բազեն քաղցած էր արդեն երկու օր:

<<Ոմանք կարծում են` ճանկերը սրած

Դահիճ է ինքը: Մինչդեռ հացափոր

Բանող մշակ է, հովիվ, տարմարած:

Ինքն իր ողջ կյանքում չի հիշում մի դեպք,

Որ իր զոհերը` սարյակ, արտույտ, լոր,

Իրենց ցեղերի համար լինեն պետք.

Դրանք վարակ են կրել, ցավ ու չոռ:

Մեկը եղել է տկար ու թերաճ,

Թռչնահարբուխ է մյուսը տարել,

Մեկի ձախ աչքը չկա, մեկի` աջ,

Ոջիլն է մեկին փետրաթափ արել:

Ա’յ- տարմի ծայրի այն կծկվածը,

/Ուժեղից թույլն է ծվարը բացվում/,

Միմիայն մահվան դատապարտվածը

Այդ պահվածքն ունի- խմբին չի կցվում>>:

Վերջ` վճռված էր: Բազեն պրկվեց,

Պատրաստվեց բացել Իր թևերը գոց,

Սիրտը թունդ ելավ, հայացքը սրվեց,

Եվ … Հանկարծ լսվեց երկու կրակոց:

Բազեն օդ նետվեց դիվոտածի պես,

Մի ակնթարթում սուզվեց երկնքում:

Նայեց վար- արտում, աշխարհին ի տես,

Իր սփռած մահն էր մարդը հավաքում:

Հետո այդ մարդն ու <<ջիպ>>-ը հեռացան,

Տանելով տարմի մեռած ճիշտ կեսին:

Քիչ հեռվում պայթեց ուրիշ հրացան…

Եվ բազեն ծրտեց երկրի երեսին:

ԱՐԺԱՆԱՊԱՏԻՎ ՇՈՒՆԸ

Այլևս կույր, խուլ կուրցհարը գնաց

Դաշտում մեռնելու: Տա~ք, մե~ղմ աշուն էր:

Դա ճերմակ մորթուն պիստակներ ցանած,

Ծեր, պիսակավոր մի որսաշուն էր:

Պառկեց խոտերում. <<Երկա~ր ապրեցի>>:

Դառնորեն հիշեց, թե ինչպես տերն իր

Մի օր տուն բերեց իր մի ցեղակցի:

Եվ դա իր վերջին հաչոցի օրն էր:

Ասենք դա հաչ չէր- լաց էր ու ոռնոց.

Տերն այդ նոր Ռեքսի հետ գնաց որսի:

Եվ ինքը զգաց ուժեղ սրտխառնոց.

Պարզ էր –նոր շուն կար տան ներսի, դրսի:

Եվ այդ օրվանից` ո’չ նիստ, ո’չ էլ կաց:

Ամեն մի օրը- օր էր տանջանքի.

Պատվելիք հացը դարձավ նետված հաց.

Համհարզի կյանքը փոխվեց շան կյանքի:

Եվ ահա ինքը որոշեց մեռնել,

Մեռնել ծարավից, քաղցից` գաղտնորեն:

-Տեր, մոռացել ես իմ հոգին առնել:

Ու եթե ոմանց թվամ անօրեն`

Գործս բեղուն էր, քրտինքս արդար,

Չար հաչեր չեղան հաչոցներիս մեջ,

Թեև ապրեցի մեկ տասներորդ դար`

Թե շոգ ամռանը, թե աշնանը գեջ:

Ուրեմն, լսի’ր պառավիդ անտեր-

Վերջին ոռնոցս է մեծիդ առաքվում…

Բայց ոռնալ պետք չէր- մահը շատ մոտ էր.

Ագռավներն էին ծառին հավաքվում…

ՎԱՐԴԵՐԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ

Բարձրունք գրավածն է այդ բարձրունքից խոսում:

Եվ դա է ռազմական ուսմունքի ողջ աղը:

Սեղանից բույր սփռող վարդափունջն էր լսում

Մոմե վարդափնջի զրույցն ու ծիծաղը:

Եվ սա պահարանի իր բարձրունքից ձայնեց.

-Է~յ, դու, մեղքի համար կենաց ծառից քշված,

Մի տասն օր ես այստեղ և մահաբեր թույնից

Մեռնողի ես նման- թոշնած ես ու մաշված:

Մինչդեռ սենյակ մտար մե~ծ թագուհու շուքով-

Փարթամորեն շքեղ, տեսքդ ուրա~խ, զվա~րթ:

Այժմ` մարմնով մեռած ու ապրում ես հոգով.

Դե ինչ` շնչավոր ես- անցավոր ես` մարդ, վարդ:

Այդ շաքարաջուրդ կյանքի ջուր չէր բնավ.

Եվս մի կարճ միջոց և շիկիդ շուք կիջնի:

Բայց մի տրտմիր- մահդ կսգան ողջ տնով-

Ջուրն իր արցունք կանի սկահակը տակիդ:

-Այո’, քաղցր արցունք, -պայթեց սկահակը,-

Անուշ բույրի, թույրի, հիշողության արցունք:

Եվ թող լեզուն շաղ տա քեզ պես ստահակը,

Ով ծաղիկ է տեսքով, բայց էությամբ, ցցունք:

Այդ դու’ պետք է կյանքից խոսես, անթաղ դիակ:

Դու, ում ճանճը միայն ծրտելիս է հիշում:

Այո’ –տանն այս պետք է նոր ճաշակի դայակ.

Թե չէ ինչ որ խորշանք սրբերից է խորշում:

Սկահակին թեր էր ժամացույցը պատի:

Սրա միջից ելավ շատ բարկացկոտ կկուն.

-Կու’-կու’, -վարդատյացը և սոխակին կատի.

Հաղթեց –տերն է երկրիս գուժկան քոռ բու- պկուն:

ՊԼՈՒՏԱՐՔՈՍՆ ՈՒ ԲՈՐԵՆԻՆ

<<Փղերին չի կարելի մոտենալ սպիտակ զգեստով, և ցուլերին`

կարմիրով, քանզի նշված գույներից այդ կենդանիները ընկնում

են ամենասաստիկ մոլեգնության մեջ>>:

Պլուտարքոս. “Խրատ ամուսիններին”:

Երբ նենգամիտն է գժտության

Հարթեցումին մատուծում ճար-

Սուրբ դրոշները հաշտության

Դառնում են մեծ կռվի պատճառ:

Ասում են թե մի երկար օր,

Շատ կճղակի ու սմբակի

Աֆրիկայում –մինչ այդ անդօրր,

Կոչնազանգն էր մեծ թմբուկի:

Իսկ պատճառն էր հյութեղ խոտը:

Եվ պե’տք էր իրար գային ռաստ

Գոռ փղերի ահեղ հոտը

Եվ ցուլերի նախիրը հեստ:

Չմբռնելով պատնեշ ու խոչ,

Փղի հոտն էր շարժվում առաջ,

Եվ օ~ զարմանք` ահեղագոչ

Ցուլը նետեց մարտի բառաչ:

Եվ փղերը նախ զարմացան,

Ապա մեկեն շարք կազմեցին:

Պրկվեցին ու քարացան

Եվ գրոհի պատրաստվեցին:

Դե իսկ նախրի ցուլերը շատ

Միտք չունեին տեղի տալու.

Ճակատներով կազմեցին պատ-

Հարյուրմեկ ցուլ էր կռվելու:

Բայց սավաննան արքա ուներ,

Որի ասաց խոսքն էր օրենք.

Եվ առյուծը, -Իմ տան սյուներ,

Եկեք հարկն այս չխարխլենք:

Ուշքի եկեք, նախրի տան ցուլ,

Եվ դու, հաղթ փիղ ահեղ հոտի.

Ես չեմ թողնի, որ ելնեք ծուլ-

Արյունեք հողն այս արոտի:

Վե’րջ, այլևս իմ սուրբ հարկում`

Կռվի ոչ մի բառաչ, մնչյուն:

Ահա, ձեզ մոտ եմ ուղարկում

Խաղաղության մի-մի թռչուն:

Այստեղ` իսկ և իսկ չար ոգի,

Քրքիջի մեջ հազար մեռել,

/Գեշն է կերն իր` իր կորնյակի/

Պիղծ բորենին զորեց ճառել:

-Թույլ տուր, արքա, որ ես զատեմ

Թռչուններին ըստ գույների.

Չորս մատի պես վարքը գիտեմ

Եվ փղերի և ցուլերի:

Թող կարապը ձյունի հանգույն

Խեռ ցուլերին դառնա դրոշ,

Իսկ ֆլամինգոն վարդագույն

Փղերին դառնա ապարոշ:

Օ~, թե դավեր չնյութվեին-

Դրախտը չէր ապականվի.

Նախամայրը սատանային

Չէր անսա –մահը չէր ծնվի:

Առյուծ արքան լսեց նեռին.

Ձյուն կարապը, թևերը բաց,

Նստեց ցուլի եղջուրներին

Եվ իսկական դրոշ թվաց:

Դե, իսկ անչար փիղն անվարան

Կնճիթը վեր պարզեց, պրկեց:

Ֆլամինգոն փռվեց վրան

Եվ վարդի պես ալ ճառագեց:

Ու ընդառաջ եկան միմյանց,

Խաղաղության կոչին հլու:

Իսկ թե ինչ ջարդ եղավ քիչ անց`

Ջունգլին երկար է պատմելու:

Երբ որ նրանց միջև մնաց

Վիթի ցատկի չափ մի տարածք,

Կողմերը կանգ առան շշմած,

Եվ է’լ կռվին տրվեց ընթացք:

Քանզի ցուլերը, երբ տեսան

Փղի պարզած դրոշը ալ,

Խոլ ցասումով, ապերասան

Սկսեցին փնչալ, փքալ:

Նույնը եղավ փղերի հետ.

Ցնցված ճերմակ խույրից ցլի,

Գոռ ճոճ տալով առաջ ու ետ,

Մոլեգնեցին ցասումնալի:

Ու այլևս, ոչ մի արքա,

Թեկուզ առյուծ սեգ, դափնեբաշ,

Չէր կասեցնի բախումն առկա-

Ակնկալող հոշոտում, նաշ:

Զի շեփորեց փիղը` հառաջ,

Իսկ ցուլն` ի մարտ, բառաչեց խուլ:

Փնչոց, մռունչ մահվան թառանչ…

Հինգ փիղ ընկավ` քսանհինգ ցուլ:

Իսկ բորենին իր գարշ հույլով,

Արբած թափվող արյան հոտից,

Արդեն իրար հրմշտելով

Բուսնում էին մացառուտից…

ԱԶՆՎԱՇՈՒՔ ՄՈԽՐԱՄԱՆԸ

Ճաշի սպասքի հարևանությամբ

Ապրում էր ինքը` մեծ մոխրամանը:

Նա` լուսավորյալ, չեխ էր ազգությամբ.

Ազգ, որտեղ պան է մինչևիսկ Պանը:

Եվ պարզ է, որ նա պետք է հոխորտար.

-Է~յ, դուք` կավ հունցող բրուտի ճտեր-

Թողած ձեր լեզուն խոտոր ու խաթար,

Բարձրյալը պետք է Սոդո’մը ատեր:

Երդվում եմ իմ սուրբ օջախի մոխրով,

Որ ձեր փքահունջ “Ք” ու “Փ”-երից,

Գլխիս մեջ կարծես խուրալն է խռով

Փորձում Եվրոպան գրավել նորից:

Էլ չեմ խոսում ձեր ճարպոտ մռութից,

Լվացվելիս` ձեր չխկոցներից խուլ:

Օ~, բրածոներ –եկած հին մութից.

Բյուրեղյաս պետք է կավի’ն գնալ կուլ:

Մեծ Դունայ, փրկիր զավակիդ որբուկ

Այս “Ղ”-ով կոկորդ ողողող կուժից:

Հարվածն ուժգին էր ու կարծես` դիպուկ,

Եվ խոսեց ափսեն –բերված Լիմոժից:

-Խոսիր, երիտասարդ –սրտիցս ես խոսում,

Ինձ էլ է խորթ այս գոռուն – գոչյունը:

Ձայնիր և Ռեյնին –մեզ մոտ է հոսում.

Մենք էլ ենք ատում այդ “Ղ” հնչյունը:

Բայց պատմեմ ինձնից. Էյֆելի դիմաց,

Լսել ես – դա մի աշտարակ է մեծ,

Մի մեծ խանութ կար. Տերդ բանիմաց,

Ինձ ու քույրերիս արկղի մեջ դրեց:

Ու ճամփա ընկանք –Գերմանիան անցանք,

Մտանք Տռշևիչ, հետո` Պռշերով,

/Ձեր քաղաքներն են/: Եվ եղավ հանցանք`

Որ դու գրվեիր` մտանք Պռեշով –

Կարոտիդ երկրի վերջին քաղաքը:

Ու հասանք այստեղ: Եվ ասեմ, պարման-

Տեղին կլիներ քո այս բողոքը,

Եթե դարձվեիր այստեղ խնկաման…

ՎԱՆԴԱԿՎԱԾ ԱՐՔԱՆԵՐԸ

Գազանանոցի ակնառու մասում

Թախծում էր առյուծ վանդակված արքան:

Քիչ այն կողմ –ցանցկեն վանդակի ներսում,

Արծիվն էր քթվում իր ոջլոտ ներկան:

Գազանանոցը փակվում էր արդեն.

Վերջին ավարա ձանձրացնող խումբը

Կապիկին կապկեց ու խափանվեց դեն:

Եվ ահա –լսվեց առյուծի բամբը:

-Ողջույն, կանդ արքա: -Է~, եղբայր, թարգ տուր.

<<Ողորմին>> է քեզ ու ինձ պատշաճում:

Քո բանը բուրդ է, իսկ իմը` փետուր.

Ճանկ էլ չես սրի էս անտեր պաճում:

Կուճուրվել ենք էս քոսոտ բներում-

Չենք կարողանում մեջք ու թև շտկել.

Բայց դա` հեչ –սա է սիրտս քրքրում.

Արքա կոչվել և չմեռնել` սատկել:

Թողած սավաննան, երկինքը նրա,

Ես` քամի վիթը, դու` ցուլ այցքաղը,

Վռվռում ենք մի սատկած շան վրա:

Չորս փիղ չեն տանի իմ հոգու դաղը:

Խոսիր, ձայն հանիր, կես ցատկի արքա,

Բերանդ ջուր ես առել ու լռել:

Պատմիր աշխարից, մեր կյանքից առկա.

Թե’ բկիդ ցիռի ոսկորն է առել:

Առյուծը լուռ էր. <<Ի’նչ ավելացներ-

Իր խոհերն էին արծվի վանդակում:

Ինքն այս համայնքի արքան էր, մեծն էր,

Մեծ էր –մեծ դոդոշ` նստած խանդակում>>:

Եվ արքան խոցված իր իսկ գնդակից,

Թափ տվեց բաշը, ահեղ մռնչաց:

Այդ գոռ մռունչը լսվեց վանդակի’ց.

Եվ գարշ բորենին բարձր քրքջաց:

ԽՈԶԸ, ԿՈԿՈՐԴԻԼՈՍՆ ՈՒ ՊԱՏՄԻՉ ՆԵՂՈՍԸ

<<Ջրից ափ քշված գերանի նման,

կոկորդիլոսն էր ընկած ավազին:

Եվ պատկերավ այն ճոխ կերաման

Բոլուկից զատված ջահել վարազին:

Սա փտած կոճղեր շատ էր փորփրել.

Դրանց մեջ տռուզ թրթուռն է կենում:

Մոտեցավ: <<Փայտ չի: Թակարդ չե’ն լարել.

Մարդու հետ փիղն էլ գլուխ չի դնում:

Չէ’, իր գտածոն մի ուրիշ բան է.

Ինչե~ր չեն քշվում- գալիս այս գետով:

Գուցե տարերկրիկ մի անասու’ն է-

Մողեսի տեսքով, մողեսի հոտով>>:

Մեջքը հոտոտեց, մոտեցավ դնչին,

Նայեց աչքերին անկիրք ու սառաց:

Վիզը տնտղեց, ունկ դրեեց շնչին`

Կոկորդիլոսի և շունչն էր մեռած:

Մեծ ծնոտներն ու երախը բացած,

Այն այդ դիրքով էլ որդնում էր, փտում,

Եվ նրա վերին ծնոտից կախված,

Մի թռչնակ արդեն սնունդ էր փնտրում:

Խոզը զգույշ էր- զոռ տվեց խելքին.

Գեշը` մեռած ու մեռած չէր թվում.

Թարմ երանություն կար նրա դեմքին:

Կոկորդիլոսը վանում էր, թովում:

Բայց այդ թռչնակը… Տես` ո’նց է փրթու~մ:

Ախր կերա’վ ողջ թրթուռն ու որդը…

Վե’րջ: Նետվեց առաջ: Նույն ակնթարթում

Թռչնակը թռավ- փակվեց թակարդը:

-Հետո’: Ի’նչ հետո, -ասաց Նեղոսը,-

Երբ խեղճ երիտասարդ վարազին լափեց,

Հետո շատ զղջաց կոկորդիլոսը

Եվ կես ժամ աղի արտասուք թափեց…

ԹՌՉՆԱՀԱՆԴԵՍԸ

Տեսքով չքնաղ, բայց փուչ մեկը թող ինձ ների.

Հին աշխարհի միռքն է տվել նրա գինը:

Իսկ ես պատմեմ այն, ինչ պատմեց ծեր ցինը:

-Գեղեցկության մեծ մրցույթ էր թռչունների:

Հավաքվեցինք թռչուններս մի բացատ տեղ,

Ուր կար նաև բեմ –սալաքար:

Բեմ է ելնում, բեմից իջնում ամեն մի ցեղ:

Զգեստների ցուցադրում, երգ կար ու պար:

Ժյուրին խիստ էր ու անաչառ.

Ուստի նույնիսկ արծիվը սեգ,

Կաչաղակն ու ծիտը լաչառ,

Հավն ու բադը ստացան մեկ:

Իսկ գիշանգղը ճաղատ, խոժոռ` իսկը ցուցանք,

Երբ ցույց տվեց –ոնց է վարվում գեշերի հետ,

Ոնց է լափում սիրտ, փորոտիք –թվաց եղանք

Մեռելների անդրաշխարհում ու եկանք ետ:

Աչքերին սև ակնոց դրած

Բվեճն ու բուն եկան հանդես:

Մենք առաջին անգամ նրանց

Արթուն տեսանք, իսկ նրանք` մեզ:

Կոլիբրին թրթռոցով

Փութկոտ հյուսեց պարի դիպակ:

Շշմել էինք փոքր ու մեծով:

Բայց պետք եղավ հեռադիտակ:

Իսկ եռաձայն պատարագը

Լոր- արտույտ- կաքավ եռյակի,

Երգ չէր, այլ` լույս, և տատրակը

Արցունքն էր սրբում սարյակի:

Բեմ ելավ մի անթև էակ-

Ոնց որ գլուխ կպցնես ձվին:

-Վերանաս դու, -ասաց մի սագ:

Ախր շատ էր կիվի կիվին:

Ով ինչ շնորհք ուներ, թափեց:

Հաշտ զուգերգեց հոպոպ- կկու

Զույգը շատ հին: Ժյուրին հաշվեց.

Հիսուն “պու-պու”, նույնքան “կու-կու”:

Եվ ամեն մեկն ըստ վաստակի

Վարձատրվեց, գնահատվեց:

Բիսն էր վարձը մեղմ սոխակի:

Ագռավի երգը ընդհատվեց:

Եվ բեմ ելավ սիրամա~րգը… ու շլացած

Թռչունները թևն ի կտուց պապանձվեցին:

Ծիածանն էր թռչուն դարձել ու իջել ցած:

Իսկ երբ փքվեց- ա~խ քաշեցին:

Պարեց արձակ: Պտտվում էր բոլորաձև-

Էգին դյութող վարուժանի հնարքներով:

Կախարդիչ էր պոչը նրա հովհարաձև:

Նույնիսկ կռունկն էր հմայված նրա պարով:

Ապա եկավ երգի պահը: Սիրամարգը

Խո~ր շունչ քաշեց… Եվ օ~, նզովք.

Աղվեսի պես որ չվխտած –խինդի հարկը

Սուգի փոխվեց: Զարհուր ընկավ, մեռան ծափ, գովք:

Ժյուրին խիստ էր ու անաչառ. նրա կոչով

Բեմ նետվեցին չորս կամավոր խլահավեր,

Սիրամարգին ցած նետեցին և` գոչգոչով.

-Չքվի’ր, աղվես- հայտդ կեղծ է և անվավեր…

ՎԵՃԻ ՆՅՈՒԹ ԳԵՇԸ

<<Խուփը գլորվեր- դիպավ պուտուկին>>:

Այս ասացվածքը տանենք թռչնաշխարհ.

Ագռավը մի խոր փոսի հատակին

Գեշ գտավ, կռռաց ու շտապեց վար:

Բայց սուր աչք ուներ ու լսող ականջ

Տանձենուն նստած գող կաչաղակը:

<<Ինչի’ համար էր,- խորհեց մտատանջ,-

Ծերուկ ագռավի այս աղաղակը>>:

Եվ` թիռ –հայտնվեց փոսի պռնկին:

-Բարի աջողում, թանկագին քավոր.

Աստված մի դար էլ դարսի քո կյանքին:

Լսե’լ ես` տաս` կաս, խոսք կա թևավոր:

-Չէ’, դա չեմ լսել, -ասաց ագռավը,-

Սակայն այս խոսքը գիտեմ դարավոր.

<<Ոսկորն աչքերով կրծեց պառավը>>:

Իսկ մոգոնածդ սուտ է պոչավոր:

Բայց կաչաղակի բանը ձեռաց է.

-Գրված է նաև, /Սուրբ գիրքը բացիր/.

<<Խնդրես` կտրվի>>: Իսկ սա` առած է.

<<Լավություն արա ու ջուրը գցիր>>:

-Ես կռապաշտ եմ, -ասաց ագռավը-

Գալով` առակիդ. խնդրեմ, համեցիր,

Երբ դաշտին կիջնի աշնան ղռավը:

Հիմա ամառ է- մրգով լիացիր:

Հիշիր ճանկածդ ճագարի մորթին.

Ձայնդ գլուխդ այնպես գցեցիր,

/Երբ խլում էի/, ոնց որ մարդ մորթեն:

Ճայի աչքը լույս` ջուրը նետեցիր:

Ու առան իրար. <<Կա’չ-կա’չ-կա’չ, ղա~ռ-ղա~ռ>>:

Մեկը` գողի ցեղ, մեկը` բոթի տուն:

Սա նրան` լաչառ, նա սրան` քավթառ…

Աղմուկի վրա հայտնվեց կկուն:

-Էս ի’նչ աղմուկի թոզ ու դուման է.

Իրար եք խառնել հին ու նոր տոմար:

Չէ’, ձեր արածը բանի նմա’ն է.

Կոկորդ եք պատռում բկներիդ համար:

Դուռ դռան վրա հի~ն դրկիցներ եք,

Նույն փեշակն ունեք, նույն նիստն ու կացը:

Կաթ ու կորեկի նման հաշտ եղեք.

Քան դուք- ո’վ կուտի ձեր աղն ու հացը:

Ձեր մեջ մեռոն կա- ու’ր է նամուսը,

Մեկդ քավոր է, մեկդ` սանահեր…

Եկեք հաշտեցնեմ. Ագռավ, դու` միսը,

Իսկ դու, կաչաղակ, որդ- ժժմունքը կեր…

ԳՈՐՏԵՐԻ ՀԱՆՐԱՀԱՎԱՔԸ

Մոտիկ արևի հուլիսի կեսին,

/Երկիրը փույտ չէ/, լճակում մի տաք,

Մինչ մթնշաղը կբերեր լուսին-

Տեղի ունեցավ գորտերի հավաք:

Շատ էին նրանք ու խիստ բազմագույն.

Մեկը կանաչ էր, մեկը` զոլավոր:

Մեկը դեղին էր իր ձուղբի հանգույն…

Եվ բոլորն էին անշուշտ ձայնավոր:

Օրակարգում մի սուր հարց էր դրված.

Ինչպես ազատվել գորտակուլ օձից:

Ճահճի համայնք էր հատկապես վառված

Դժողքից ճամփած այդ պարող բոցից:

Ճիմբին բարձրացավ մի ուսյալ արու.

-Պետք է վերջ տանք այդ սողուն-սողունին:

Նա նույնիսկ օձ չէ- դև է չար ուրու.

Վա~յ մեր արմատին, բնին, ցողունին:

Եվ որովհետև շատ էր գրգռված,

Սկսեց մեծ-մեծ փուչիկներ սարքել:

Օդեղենի գիժ չորս կին հմայված

Մոտեցան նրան, փորձեցին գրկել:

Բայց զեղումների ժամանակը չէր.

Պետք է հնչեցվեր ցեղի օրհներգը:

Կտրելով գետեր, ճահիճներ, լճեր,

Եվրոպայից էր եկել այդ բարքը.

<<Կռռանք մեր ռունին,

բռնենք զեռունին,

կեռ ակռան կոտրենք,

կառափը ջարդենք,

փռենք մամուռին

այդ որդ- կառանին,

մամուռը վառենք,

մեր մուռը հանենք,

կռկռանք, պարենք>>…

Լիճը եռում էր կաթսայի նման.

Այդքան գորտ մեկտեղ այն էլ չէր տեսնի:

Կատակ չէր. օձի մասին էր թեման.

Ասեղն ընկներ ջրին չէր հասնի:

Եվ ցասման ժամից մինչև ուշ գիշեր,

Ամեն կարևոր գորտ մի խոսք գտավ:

Վստահ, որ օձը այլևս նաշ էր-

Դադրած համայնքը խաղաղ քուն մտավ:

Եվ սակայն օձը օձ չէր իսկապես,

Նա երկգլխանի վիշապ էր, Քիմեռ:

Նստած դարանում` սառը, իրատես,

Ոճիր էր գնդում որպես եկած նեռ:

Գլխին` թագ, դեմքին` օձային ժպիտ,

Նա երկճյուղ լեզվով նախճիր էր լիզում:

<<Դե ինչ, խուժ, դու ինձ կոչեցիր հտպիտ.

Եվ դրամա ես տեսնել երազում>>…

Եվ եղավ այսպես. ադամամութին,

Վիշապն իր հույլքով մոտեցավ լճին…

Վարժ գորտալողը փրկեց բոմոնտին.

Վեց հազար տարի` վա~յ ու վա~յ խեղճին…

ԽՈԶԵՐԻ ԴՔՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Առածն է ասում. <<Մոլլան հոգս չուներ-

Թլպատվեց ու այն դարձրեց իրեն հոգս>>:

Հենքը կա. խոզը գտավ եվրոներ,

Ոմանց կաշառեց ու կարգվեց դուքս:

Դե դուքս ես- պետք է կենցաղդ փոխես.

Վե’րջ լափին սովոր նախկին կյանքին շան:

Պետք է կրծքիցդ նշաններ կախես-

Ե’վ շքնշան, և’ զինանշան:

Եվ հետո ի’նչ դուքս առանց դքսուհու,

Առանց հարճերի ու վարձակների.

Պետք է նմանվեն` կինդ մաքրուհու,

Տարփուհիներդ` դիցուհիների:

Դղյակ- պալատ է անշուշտ հարկավոր,

Պալատականնե~ր- մի ամբողջ բանակ:

Մեծ պարասրահ, որ սանիկ, քավոր

Պարեն, տրճիկ տան- խաղ լինի, հանաք:

Ասածն արած էր- ամբողջը եղավ:

Մնում է սոսկ սա ասել մեզանից.

Խոզերը պալատ մտան ողջ ցեղով.

Դե, իսկ պալատը կոչվեց խոզանոց:

Եվ` սա. Խոզերը գիտեն փորփրել-

Քթի վարժանք է- գեներն են խոսում:

Եվ հիմա շենն այդ այնպես են բրել,

Որ ճղճղոց է դժոխքը լսում:

ԲՆԴԻՌՆ ՈՒ ՀԱՐՑՈՒԿԸ

Բնդիռը կոյի գունդը դեմն արած

Շտապում էր տուն: Լեռն իր թիկունքում

Դեռ կես ժամվա լույս ուներ պահառած,

Եվ խեղճ միջատը տքնում էր, տնքում:

Դա ծանր գործ է ի սկզբանե.

Սուզվիր կոյի մեջ, այն քանդիր, գնդիր

Ու հրի~ր, հրիի~ր… Իսկ եթե , բան է-

Օձին հանդիպես- <<ձուդ նրա մեջ դիր>>:

Այո’, բյուրանուն բզեզաշխարհում,

Իր տոհմն է միայն զարկվում ու զարկում.

Այլ մեկը վարդի ծոծում է նիրհում,

Մեկն էլ ծառերն է տերևազրկում:

Ահա հանդիպեց մի ելվեր թմբի,

Իսկ ոտքերի մեջ ուժ չի մնացել:

-Տե’ր, կորով հղիր ծնկի ու բումբի,

Չէ’- դատումն այս մեզ Դու ես կամեցել:

-Լսի’ր, սու’րբ բզեզ, Ռա աստծուդ նեղիր,-

Ձայնեց առվույտին թառած հարցուկը,-

Եվ իմ աղոթքից Աստծուս մի շեղիր-

Խաղ չէ իմ` հոգու մասին հարցմունքը:

Չէ որ քիչ առաջ արուիս կերա`

/Երբ շնանում եմ- խիստ եմ գրգռվում/,

Եվ աղոթում եմ, որ հոգին նրա

Հանկարծ չխարկվի դժոխքի բովում:

Կուզե’ս ինձ օգնել- դա հեշտ է արվում.

Երկու ոտքերդ շփում ես իրար

Եվ աղոթքին ես ողջ հոգով տրվում:

Իզուր չե’ն կոչում ինձ աղոթարար:

-Ու’ֆ-ու’ֆ, հաղթեցինք թմբին, գոհ եմ, Տեր,

Վայրեջքը խաղ է- մնում է վազես…

Հիմա ձագերիս և’ քունջ կա, և’ կեր:

Սա’ է- մե’ր կյանքն է- ուզես թե չուզես…

-Լսի’ր, այդպե’ս չեն աղոթում, բզեզ…

ԹՈՒՆԱՎՈՐ ԱՐՔԱՆ

Ցեղին միշտ պետք է եղել առաջնորդ.

/Հարցմունք է արված զուլուին, ինկին/…

Սնկերն էլ ահա խորհրդով միջնորդ,

Արքա ընտրեցին կեղծ կոճղասնկին:

Դա մի հիվանդոտ ու վտիտ սունկ էր-

Ճիշտ նման վերջին փարավոններին:

Մաղձոտ էր, չուներ բարեկամ, ընկեր

Եվ ոխակալ էր, ինչպես անարին:

Եվ ահա ինքը մե’ծ է, թագավո’ր…

-Հե’յ, ո’վ կա այդտեղ, իմ ոտքը բերեք

Սպիտակ սնկին: <<Հիշում է. մի օր

Ագարիկոնը իրեն մեծ “Մեծ պարեկ-

Մատնոցագլուխ քայլացուպ” կոչեց:

Իսկ կաղամախու այդ քոց թնջու’կը.

- Գնա իմ կոխքից,- դշխոն ամաչեց:

Գնաց: Եկել է ձեր “Լղրճուկը”>>:

-Գրի’ր, ժանտասունկ, սույն հրամանը.

Մորխը գլուխն է գործադիր մարմնի:

Իսկ պուտպուտուրիկ ճանչասպանը

Թող օրենքների բեղմնիկներ ցանի:

<<Օ~, ես կդարձնեմ այս անդաստանը

Մանրէական մի հզոր տիրություն:

Դե իսկ փտած կոճղ իմ այս ոստանը

Կկոչեմ Ծառասնկակոճղաթույն>>:

-Գրի’ր, ես թույնս, /ընտրասերում է/,

Անթույն սնկեր, ձեր հյութին եմ խառնում:

Սունկ ես, թե թնջուկ- վատ համարում է,

Երբ քեզ ուտում ու ձեռաց չեն մեռնում:

Իսկ նա, ով դեմ է այս դրույթներին,

Թեկուզ և լերկ ենք, բուրդ է իր բանը:

<<Ում թույնը թունդ է- նա է անթերին>>.

Ահա մեր անշեղ նշանաբանը:

Վերջ: Հե’յ, ճանճասպան, եկ այս դեկրետը

Կնքեմ քո նախշած գլուխ- կնիքով,

Որ վավերանա ամեն մի կետը,

Որ և սպա’նդը լինի օրենքով:

Ու ծայր առավ մի անլուր հալածանք.

Գետնի տակ լաց էր, գետնի վրա` կոծ:

Օրենքը ողբ էր քամում, հեծեծանք,

Իսկ գործադիրը սփռում չոռ ու խոց…

ՑԱՍԿՈՏ ՀՆԴԿԱՀԱՎԸ, ԶԱՐՄԱՑԱԾ ՇՆԻԿՆ

ՈՒ <<ՀԻԱՑԱԾ>> ԿԱՏՈՒՆ

Շնիկը հաչեց: Եվ հնդկահավի

Դեմքը ցասումից արյունով լցվեց

Ու նա ղլղլաց: Եվ` հանիրավի.

Փոքրիկը վախից բուն մտավ- կծկվեց:

Շնիկը անմեղ- մեղավորի պես,

Կեռիկ հոնքերն էր վերուվար անում

Եվ իր մեղրագույն աչիքներով հեզ,

Այդ շատ բարկացկոտ քեռուն էր զննում:

Դա շատ հուզիչ էր, և սրտաշարժվեց

Նույնիսկ շների թշնամի կատուն:

Ու հնդկահավի կողմը նա շրջվեց.

Դեմքին նենգ ժպիտ, ինքն էլ` մե~ծ գիտուն:

-Ասա’, բարեկամ, ձեր ջունգլիներում

Օ’ձն է քեզ տվել մոգության դասեր:

Գլուխս եմ քո առջև խոնարհում.

Այդքա’ն հնդկահավ և այդքա~ն ծեսեր…

Ինչպե’ս ես անում, որ բարկանալիս

Ալ ուլունքներ ես մերկ վզիդ խռնում:

Եվ ասա, ո’նց ես դառնում փքվելիս

Փետրավոր փուչիկ ու չես համբառնում:

Ա~խ, ո~նց կուզեի ես էլ քեզ նման,

Մի օր շամփրվել, դրվել մանղալին

Ու տաք թշթշալ… Բայց կատվի լուման

Սոսկ մլավոցն է- հողը մեր հալին:

<<Ռեփ-փոփ>> հոպոպը

Հոպոպը նստեց քարին: -Պու-պու.

Լսեք, դրկիցներ, լոր, արռույտ, բու,

Ձեր մեջ ես թիվ մեկ հմայիչն եմ,

Նորաձևության վերջին ճիչն եմ:

Նայեք հագուստիս դաջերին թանկ,

Հիացեք գլխիս սանրվածքով <<պանկ>>:

Հապա թռիչքիս վերն ու վարը

Ուղղորդող իմ պոչ -սև հովհա’րը,

Իսկ երգս…զուր չեմ կոչվում հոպոպ.

Հանրահայտ աստղ- երգիչ եմ <<փոփ>>:

Բայց միշտ չի <<ղառ>>-ը բերում սև գույժ,

Այն ունի նաև խրատի ուժ.

Եվ մայր ագռավը.- իմ լոթի ճիժ,

Այո’, դու <<պանկ>> ես, <<փոփ-ռեպ>>-ի գիժ:

Եվ սակայն տոհմը ձեր փառավոր,

Միայն երգով չի նշանավոր.

Հիշում եմ. պապս մեկ դար առաջ

/Դեռ օրիորդ էի տեսքո~վ, սևա~չ/,

Ագռավաժողով հրավիրեց

Եվ մեծ ու փոքրիս խիստ պատվիրեց.

-Այդ հոպոպներից հեռու կացեք,

Աչքներդ դրանց վրա` գոցեք:

Ի’մ զարմ, թոռ ու ծոռ, դրանց բնում

Սատանան ի’նքն է հոտեր հանում:

Արդ` կուզես բաց թող ֆալցետի սի,

Ճախրի մեջ դարձիր թռչող ափսե,

Սակայն քո բնից, ըստ իմ պապի,

Շան հո’տ չի փչի- այն` հոպոպի: