3 Cü Sinif Diaqnostik Qiymətləndirmə
Stefanie Lebon
Formativ qiymətləndirmə Formativ qiymətləndirmə rəsmi qiymətləndirmə deyil. Şagirdin təlim fəaliyyətini izləməklə onun təlim nəticələrinə nail olmasını tənzimləyir. Formativ qiymətləndirmənin nəticələri rəqəmlərlə deyil, sözlə ifadə olunur və nəticədə şagird qiymət almaq üçün deyil, yaxşı nəticə göstərmək üçün çalışır.
Jurnalın sağ səhifəsindəki cədvəldə mövzunun adı, şagirdin fəaliyyətini davamlı izləmək üçün müəllim tərəfindən müəyyən edilmiş standartlar və həmin standartlar əsasında meyarlar və müşahidə aparmaq üçünistifadə edilən qiymətləndirmə üsulu və vasitə-sinin adı yazılır. Bir dərs müddətində müəllim şagirdin fəaliyyəti barədəki qeydləri onun soyadı və adının qarşısında sözlə yazır. Məsələn, yuxarıda verilən cədvələ uyğun olaraq, mətni ifadəli oxuduğu halda, mətndəki əsas fikrə sərbəst münasibət bildirə bilməyən şagird barədə qeydləri qısa şəkildə aşağıdakı kimi yazmaq olar: ifadəli oxuyur, əsas fikrə sərbəst münasibət bildirə bilmir.
Agar sozfor: Tahsilproqrami, kurikulum, fann kurikulumu, kurikulumun "blok-sxem"formasi, agird nailiyyatlarinin qiymatlandirilmasi, diaqnostik, formativ, summativ qiymatlandirma, maktabdaxili qiymatlandirma, analitik va holistik qiymatlandirma sxemi, qiymatlandirma vasitalari, qiymatlandirma standartlari
-orta tahsil saviyyasinda tahsilalanlarda ifahi nitq va yazi madaniyyatini, unsiyyat bacarigini, idrak faalligini, mantiqi tafakkurun inkiafini, tahsil proqramina daxil olan fanlar uzra va elaca da dunya sivilizasiyasinin inkiafi haqqinda muvafiq bilik va tasavvurlarin formaladirilmasini, muasir informasiya-kommunikasiya vasitalarindan istifada etmak qabiliyyatini, hadisalari qiymatlandirmak va oz galacak faaliyyat istiqamatlarini muayyanladirmak bacarigini tamin etmak; -tam orta tahsil saviyyasinda tahsilalanlarda istedad va qabiliyyatlarin realladirilmasini, mustaqil hayata va pea se9imina hazirlanmasini, faal vatanda movqeyinin, milli va umumbaari dayarlara, insan huquqlarina va azadliqlarina hormat hissinin va tolerantligin formaladirilmasini, muasir informasiya-kommunikasiya texnologiyalarindan va digar texniki vasitalardan sarbast istifada etmasini, iqtisadi biliklarin asaslarina yiyalanmasini, xarici dillarin birinda, yaxud bir ne9asinda unsiyyat saxlamasini va s. tamin etmak (daha atrafli malumat u9un bax:[2]).
Fanlar üzra mazmun standartlarinin müayyan olunmasinda asas maqsad hamin standartlarin har bir tahsilalan tarafindan manimsanilmasi istiqamatinda hadaflarin tayin edilmasidir. Qabul edilmi standartlara uygun bilik va bacariqlara nail olmaq ^ün har bir tahsilalanin faaliyyati fasilasiz stimullaçdirilmali, onlarin daha yüksak saviyyali standartlari manimsamasi üçün zaruri arait yaradilmalidir. Optimal vaziyyatda heç bir tahsilalanin tadris ili boyunca geri qalmasina imkan verilmamali, aksina, har bir öyrancinin iralilamasi diqqat markazinda olmalidir. Söylanilanlara ragman iddia etmak olar ki, tahsilin hayata keçirilmasi prosesinda qiymatlandirma mexanizmlarinin tatbiqi zaruratdir, baqa sözla, tahsilalanin nailiyyatlarinin qiymatlandirilmasi davamli, dinamik (bir çox hallarda rasmi olmayan) prosesdir. Bu prosesda tahsilveranlarin tahsialanlar üzarinda üzarinda müahidasi va baçar tacrübasinin zaruri hissasini manimsamak maqsadi ila faaliyyatini yönlandiranlarin (öyranmak istayanlarin-ümumtahsil maktablarinda çagirdlarin) sinif içlari va ev tapçiriqlarini yerina yetirmalari, yazili va çifahi cavablarinin diqqat markazina çakilmasi vacibdir. Burada maxsusi olaraq vurgulanmalidir ki, qiymatlandirma qrup hayatinin (koorporativ asasli faaliyyatin) ümda psixoloji problemlarindan biridir. Malum haqiqatdir ki, insanlarin bir-birina verdiklari emosional va ya intellektual, axlaqi va ya estetik qiymatlar nainki faaliyyat va ünsiyyat prosesinda çaxsiyyatin, ham da çaxsiyyatlararasi münasibatlarin formalaçdirilmasinda önamli rol oynayir. Pedaqoji qiymat, qiymatin özünamaxsus növü kimi meydana çixir. Uzun illar bundan önca sübut olunmuçdur ki, qiymat tarbiya vasitasi kimi böyük ahamiyyata malikdir. Müayyan edilmiçdir ki, qiymat takca çagirdin aqli içina deyil, ham da onun yaçadigi müvaffaqiyyat va ugursuzluq hisslari vasitasila affektiv-irada sahasina, iddia saviyyasinin, niyyatlarinin va münasibatlarinin formalaçmasina köklü tasir göstarir. Maktab tacrübasinda qiymat tarixan motivasiya yaratmaq vasitasi kimi amala galib.
Pedaqoji qiymatin obyektivliyi masalasi hamiça aktual olmuçdur. Pedaqogika va fanlarin tadrisi metodikalarinda qiymat meyarlarina na qadar ahamiyyat verilsa da, subyektiv amillar qiymatlandirma prosesinda önamli rol oynayir. Unudulmamalidir ki, pedaqoji qiymatin effektlari
Qiymatlandirma va talim proseslarina tahsilin qailiqli alaqada olan iki tarafi kimi baxilir. Sistemli proses olan qiymatlandirma - talim naticalari ila maraqli taraflar arasinda samarali aks-alaqa vasitasidir. Qiymatlandirmanin ahata etdiyi komponentlar aagidakilar: 1) Malumatlarin toplanmasi; 2) Qiymatlandirma naticalari; 3) Qiymatlandirma malumatlari; 4) Qiymatlandirma standartlari.
Azarbaycan ümumtahsil maktablarinda kurikulum modelinin tatbiqi ila bagli yeni qiymatlandirma sistemiminin gündama galmasi artlanmidir. Yeni qiymatlandirma sisteminin yaradilmasini zaruri edan amillar bunlardir: 1) Tahsil faaliyyatinin samaralilik saviyyasinin müayyan edilmasi; 2) Tahsil standartlarinin talabata uygunlugunun monitorinqinin hayata ke9irilmasi; 3) Ölka üzra agirdlarin nailiyyatlari barada obyektiv malumatlarin alda edilmasi; 4) Talim prosesinin takmilladirilmasi va keyfiyyatinin yüksaldilmasi.
Qiymatlandirilma prosesinin hayata ke9irilmasinda bir sira prinsiplara diqqat markazinda saxlanilmalidir. Qiymatlandirmanin aparilmasinda alda rahbar tutulan prinsiplar aagidakilardir: 1) maqsadauygunluq; 2) toplanmi malumatlarin keyfiyyatca müvafiqliyiyinin va etibarliginin tamin olunmasi; 3)t alim faaliyyatinda qiymatlandirma naticalarinin inkiafetdirici rolunun tamin olunmasi; 4) nailiyyatlarin va tahsil imkanlarinin qariliqli dayarlandirilmasi; 5) qiymatlandirmada affafliq, adalatlilik, qariliqli razilima va amakdaliq.
Maxsusi olaraq vurgulayaq ki, milli va beynalxalq qiymatlandirma tahsilda perspektivlari müayyanladirmak ü9ün aparilan qiymatlandirma tadqiqatlaridir va xüsusi qurumlar tarafindan hayata ke?irilir. Maktabdaxili qiymatlandirma rasmi qiymatlandirmadir va agirdlarin sinifdan-sinfa, bir tahsil saviyyasindan digar tahsil saviyyasina ke9irilmasina xidmat edir. Beynalxalq qiymatlandirma: a)Beynalxalq standartlara asaslanir; b) Camiyyatda inteqrasiya proseslarinin naticasidir; c) Har bir olkanin vatandaina digar olkalarda tahsil almaq imkani yaradir; 9) Beynalxalq va milli ekspertlar tarafindan ke9irilir.
Rol va vazifalarQiymatlandirma çagirda qiymat yazmaq kimi qabul olunurdu; çagird yalniz qiymat almaq namina oxuyurdu; tadris prosesinin yalniz müayyan bir hissasinda tatbiq edilirdi.Qiymatlandirma tahsilin keyfiyyatinin yüksaldilmasina yönaldilir va onu idaraedan vacib amil kimi meydana çixir, tadris prosesinin bütün marhalalarinda tatbiq edilir.
Meyarlar, göstaricilarMövzulara asaslanan nailiyyatlarin qiymatlandirilmasidir.Daha çox kamiyyat göstaricilari nazara alinir.Qiymatlandirma standartlarina asaslanir. Keyfiyyat göstaricilari nazara alinir.
maqsadi çagirdin fann üzra zaruri bilik va bacariqlari haqqinda malumat toplamaqdir; 6) bu zaman müallim agirdin har hansi bir bahs va bölma üzra bilik va bacariqlanni yoxladigina göra tapçiriqverma, müsahiba, layiha kimi qiymatlandirma üsullarindan va müvafiq olaraq çaliçma, çifahi sual-cavab, taqdimat vasitalarindan istifada edir. [5; 294-299]
Maktabdaxili qiymatlandirmanin asas mahiyyatini artlandiran formativ qiymatlandirma agirdin talim faaliyyatinin daim izlanilmasi va talim prosesinin har hansi bir marhalasi ûçûn müayyan olunmuç mazmun standartlarindan irali galan bilik va bacariqlara yiyalanmasi saviyyasinin qiymatlandirilmasidir. Formativ qiymatlandirma çagirdin qabul edilmi standartlarin reallaçmasina yönalmi iralilamalarini va gerilamalarini izlamak, bu zaman qariya çixan problemlari aradan qaldirmaq va tahsilalani istiqamatlandirmak maqsadila aparilir. Bu prosesda tahsilalanlar qiymatlandirma meyarlari ila avvalcadan tani olurlar. Formativ qiymatlandirma sinifda har bir tahsilalanin inkiafinin sistemli akilda izlanilmasini tamin edir. Müallim bu qiymatlandirma vasitasila tadris prosesini tanzimlayir, ugur qazana bilmayan agirdlarin ehtiyaclarini öyranarak onlara alava kömak göstarir. Formativ qiymatlandirma agirdlarin talim naticalarina nail olmasi va naticada summativ qiymatlandirmada müvaffaqiyyat qazanmasina kömak maqsadila aparilir. Elmi manbalarda bu prosesda qarçiya qoyulan maqsadlar açagidaki kimi formula edilir.Tahsilalanin: 1) bilik va bacarigini formaladirmaqla onun talim naticalarina nail olmaq; 2) talim ehtiyaclarini öyranmak; 3) talim sahasinda iralilayiçlarinin izlanilmasini tamin etmak; 4) ugur qazana bilmamasinin sabablarini aradirmaq va onun inkiçafini tamin etmak; 5) har bir fann üzra mazmun standartlarinda gözlanilan asas bilik va bacariqlar alda etmasini izlamak; 6) özünüqiymatlandirma bacarigini inkiçaf etdirmak va nahayat, 7)Tadris prosesinin düzgün istiqamatlandirilmasini va samaraliliyini tamin etmak.
Summativ qiymatlandirma kiçik, böyük va yekun summativ qiymatlandirmadan ibaratdir. Kiçik va böyük summativ qiymatlandirma talim prosesinda müayyan marhalaya yekun vurmaqla müvafiq mazmun standartlarina uygun qiymatlandirma standartlari asasinda hazirlanmiç vasitalarla çagirdin nailiyyat saviyyasini ö^mak maqsadila aparilir. Summativ qiymatlandirma tahsilin har hansi marhalasinda (bahs va ya bölmanin, yarimilin va ilin sonunda) çagirdlarin standartlar üzra alda etdiklari nailiyyatlarin qiymatlandirilmasidir. Summativ qiymatlandirmanin an mühüm cahati çagirdlarin alda etdiyi biliklarin tatbiqina hansi saviyyada nail oldugunu açkar etmakdan ibaratdir. Summativ qiymatlandirma mazmun standartlarinin manimsanilma saviyyasinin etibarli göstaricisidir. Summativ qiymatlandirma prosesinda qarçiya qoyulan maqsadlar: 1) Har hansi marhala üzra çagirdin nailiyyatinin saviyyasini müayyan edib qiymat yazmaq; 2) Müallimin tadris faaliyyatini izlamak; 3) Talim va tadris prosesinin monitorinqini hayata keçirmak (iralilama va gerilamani müayyanladirmak; 4) Maktabda talimin taçkili içinin saviyyasini müayyanladirmak.
7c6cff6d22