|
Haydi, farz-ı muhal
olarak, tabiata bir matbaa nazarıyla baktık. Fakat bir matbaaya ait olan
tanzim ve basmak, yani, muayyen intizamını kalıba sokmaktan başka, o
tanzimin icadından, icadları yüz derece daha müşkül bir zîhayatın
cismindeki maddeleri aktâr-ı âlemden mizan-ı mahsusla ve has bir intizamla
icad etmek ve getirmek ve matbaa eline vermek için, yine o matbaayı icad
eden Kadîr-i Mutlakın kudret ve iradesine muhtaçtır. Demek bu matbaalık
ihtimali ve farzı, bütün bütün mânâsız bir hurafedir.
İşte bu saat
ve kitap misalleri gibi, Sâni-i Zülcelâl, Kadîr-i Külli Şey, esbabı halk
etmiş, müsebbebâtı da halk ediyor. Hikmetiyle, müsebbebâtı esbaba
bağlıyor. Kâinatın harekâtının tanzimine dair kavânîn-i âdetullahtan
ibaret olan şeriat-ı fıtriye-i kübrâ-yı İlâhiyenin bir cilvesini ve
eşyadaki o cilvesine yalnız bir âyine ve bir mâkes olan tabiat-ı eşyayı,
iradesiyle tayin etmiştir. Ve o tabiatın vücud-u haricîye mazhar olan
veçhini, kudretiyle icad etmiş ve eşyayı o tabiat üzerinde halk etmiş,
birbirine mezc etmiş. Acaba gayet derecede mâkul ve hadsiz burhanların
neticesi olan bu hakikatin kabulü mü daha kolaydır? Acaba vücub
derecesinde lâzım değil midir? Yoksa câmid, şuursuz, mahlûk, masnu, basit
olan o sebep ve tabiat dediğiniz maddelere, herbir şeyin vücuduna lâzım
hadsiz cihazat ve âlâtı verip hakîmâne, basîrâne olan işleri kendi
kendilerine yaptırmak mı daha kolaydır? Acaba imtinâ derecesinde imkân
haricinde değil midir? Senin o insafsız aklının insafına havale
ediyoruz.
Münkir ve tabiatperest diyor ki: “Madem beni
insafa davet ediyorsun. Ben de diyorum ki: Şimdiye kadar yanlış gittiğimiz
yol hem yüz derece muhal, hem gayet zararlı ve nihayet derecede çirkin bir
meslek olduğunu itiraf ediyorum. Sabık tahkikatınızdan, zerre miktar şuuru
bulunan anlayacak ki, esbaba, tabiata icad vermek mümtenidir,
muhaldir. Ve herşeyi doğrudan doğruya Vâcibü’l-Vücuda vermek vâciptir,
zarurîdir. Elhamdü lillâhi ale’l-îmân 1 deyip iman
ediyorum.
Dipnotlar - Arapça İbareler - Haşiyeler
:
1
:
Bize ihsan ettiği iman nimeti sebebiyle Allah’a hamd
olsun.
|
Lügatler
:
aktâr-ı âlem : âlemin dört bir yanı
âlât :
âletler, organlar
basîrâne : görerek
burhan : güçlü ve
sarsılmaz delil
câmid : cansız
cihazat : cihazlar,
organlar
cilve : görünme, yansıma
cisim :
beden
esbab : sebepler
eşya : varlıklar
farz
: var sayma
farz-ı muhal : varsayım
hadsiz :
sayısız
hakikat : gerçek, esas
hakîmâne : bir maksat
ve gayeye yönelik bir şekilde
halk etmek :
yaratmak
harekât : hareketler
hikmet : ilim, yüksek
bilgi
hurafe : delile dayanmayan saçma inanış
ibaret :
meydana gelen, oluşan
icad : var etme, yaratma
imtinâ
: imkânsızlık
insafsız : vicdansız
intizam :
düzen
irade : dileme, isteme
Kadîr-i Külli Şey : her
şeye gücü yeten, sonsuz kudret sahibi olan Allah
Kadîr-i Mutlak
: herşeye gücü yeten, sınırsız güç ve kuvvet sahibi Allah
kâinat
: evren
kavânîn-i âdetullah : Allah’ın kâinatta uyguladığı
kanunlar
kudret : güç, kuvvet, iktidar
mahlûk :
yaratılmış
mâkes : yansıma yeri
mâkul : akla
uygun
masnu : sanatla yapılmış
mazhar olan : sahip
olan
mezc etmek : karıştırmak
mizan-ı mahsus : özel
ölçü
muayyen : belirli
muhal : imkansız
mümteni : imkânsız
münkir : Allah’a
inanmayan, inkar eden
müsebbebât : sebeplerle meydana gelen
şeyler, sebeplerin sonuçları
müşkül : zor
nazar :
bakış
nihayet : son
sabık : önceki
Sâni-i
Zülcelâl : büyüklük ve haşmet sahibi olan ve her şeyi san’atlı bir
şekilde yaratan Allah
şeriat-ı fıtriye-i kübrâ-yı İlâhiye :
kainattaki düzen ve intizamı sağlayan, bütün varlıkların tabi olduğu
büyük, İlâhi kanunlar
şuur : bilinç, anlayış
şuursuz :
bilinçsiz, akılsız
tabiat : canlı cansız bütün varlıklar,
doğa
tabiat-ı eşya : varlıkların özelliği,
tabiatı
tabiatperest : herşeyin tabiatın tesiriyle meydana
geldiğini iddia eden
tahkikat : araştırmalar
tanzim :
düzenleme
tayin etmek : belirlemek
Vâcibü’l-Vücud : varlığı gerekli olan, var olmak için
hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah
vâcip : mutlaka gerekli
olan
veçh : yön
vücub : kesinlik
vücud :
varlık
vücud-u haricî : maddî varlık
zarurî : zorunlu, gerekli
zerre miktar : çok
az miktar
zîhayat : canlı
|
