|
Aynen
öyle de, âciz bir abd, namazında “Ettahiyyâtü lillâh” der. Yani, “Bütün
mahlûkatın hayatlarıyla Sana takdim ettikleri hediye-i ubûdiyetlerini, ben
kendi hesabıma, umumunu Sana takdim ediyorum. Eğer elimden gelseydi, onlar
kadar tahiyyeler Sana takdim edecektim. Hem Sen onlara, hem daha fazlasına
lâyıksın.” İşte şu niyet ve itikad, pek geniş bir şükr-ü
küllîdir.
Nebâtâtın tohumları ve çekirdekleri, onların niyetleridir.
Meselâ, kavun, kalbinde, nüveler suretinde bin niyet eder ki, “Yâ Hâlıkım!
Senin Esmâ-i Hüsnânın nakışlarını yerin birçok yerlerinde ilân etmek
isterim.” Cenâb-ı Hak, gelecek şeylerin nasıl geleceklerini bildiği için,
onların niyetlerini bilfiil ibadet gibi kabul eder. “Mü’minin niyeti
amelinden hayırlıdır” 1 şu sırra işaret eder.
Hem
سُبْحَانَكَ
وَبِحَمْدِكَ
عَدَدَ
خَلْقِكَ
وَرِضَاۤءَ
نَفْسِكَ
وَزِنَةَ
عَرْشِكَ
وَمِدَادَ
كَلِمَاتِكَ
وَنُسَبِّحُكَ
بِجَمِيعِ
تَسْبِيحَاتِ
اَنْبِيَاۤئِكَ
وَاَوْلِيَاۤئِكَ
وَمَلٰۤئِكَتِكَ 2
gibi
hadsiz adetle tesbih etmenin hikmeti şu sırdan anlaşılır.
Hem nasıl bir
zabit bütün neferâtının yekûn hizmetlerini kendi namına padişaha takdim
eder. Öyle de, mahlûkata zabitlik eden ve hayvânat ve nebâtâta kumandanlık
yapan ve mevcudat-ı arziyeye halifelik etmeye kabil olan ve kendi hususî
âleminde kendini herkese vekil telâkki eden insan, اِيَّاكَ
نَعْبُدُ
وَاِيَّاكَ
نَسْتَعِينُ 3 der,
bütün halkın ibadetlerini ve istiânelerini kendi namına Mâbûd-u Zülcelâle
takdim eder.
Dipnotlar - Arapça İbareler -
Haşiyeler
:
1 : bk. el-Münâvî, Feyzü’l-Kadîr, 6:291.
2 : “Mahlûkatının sayısınca, Zâtına lâyık
şekilde, Arşının ağırlığınca ve kelimelerinin mürekkebi miktarınca
hamdinle Seni her türlü noksandan tenzih ederiz.” (Müslim, Zikir: 79; Ebû
Dâvud, Vitir: 24; Tirmizi, Daavât: 103; Nesâî, Sehv: 94; Müsned, 1:258,
353, 6:325, 430.) Bütün peygamberlerinin, evliyalarının ve meleklerinin
tesbihatlarıyla Seni kusurdan tenzih ederiz.
3
: “Ancak Sana kulluk eder, ancak Senden yardım dileriz.” Fatiha
Sûresi, 1:5.
|
Lügatler :
abd : kul
âlem : dünya
biçare :
çaresiz
bilfiil : fiilen, gerçekte
Cenâb-ı Hak :
Hakkın ta kendisi olan, şeref ve azamet sahibi yüce Allah
Esmâ-i
Hüsnâ : Allah’ın güzel isimleri
hadsiz :
sayısız
Hâlık : herşeyi yaratan Allah
halife :
yeryüzünde Allah namına hareket eden insan
hayvanât :
hayvanlar
hediye-i ubûdiyet : kulluk hediyesi
hikmet :
herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli
yerinde olması
hususî : özel
istiâne : yardım
dileme
itikad : inanç
kabil :
kabiliyetli
küllî : büyük, kapsamlı
liyakat : layık
olma
Mâbûd-u Zülcelâl : sonsuz haşmet ve heybet sahibi ve
herşeyin kendisine ibadet ettiği Allah
mahlûkat :
yaratıklar
mevcudât-ı arziye : dünyadaki
varlıklar
mü’min : inanan
nakış : işleme,
dokuma
nam : ad
nebâtât : bitkiler
neferât :
askerler, erler
nüve : çekirdek
suret : şekil,
biçim
şükr-ü küllî : umumî ve kapsamlı bir
şükür
tahiyye : selam, hediye
takdim etmek :
sunmak
telâkki etmek : kabul etmek
tesbih : Allah’ı
her türlü kusurdan yüce tutarak şanına layık ifadelerle
anma
umum : bütün
yekûn : bütün,
toplam
zabit : subay
|
