Hem
nasıl, zemin bir ordugâh, bir meşher, bir talimgâh vaziyetiyle ve nebatat
ve hayvanât fırkalarında bulunan dört yüz bin muhtelif milletlerin ayrı
ayrı cihazatları muntazaman verilmesiyle, Senin rububiyetinin haşmetine ve
kudretinin herşeye yetişmesine delâlet eder. Öyle de, hadsiz bütün
zîhayatın ayrı ayrı rızıkları, vakti vaktine, kuru ve basit bir topraktan,
rahîmâne, kerîmâne verilmesi ve hadsiz o efradın kemâl-i musahhariyetle
evâmir-i Rabbâniyeye itaatleri, rahmetinin herşeye şümulünü ve
hâkimiyetinin herşeye ihatasını gösteriyor.
Hem zeminde değişmekte
bulunan mahlûkat kàfilelerinin sevk ve idareleri, mevt ve hayat
münavebeleri ve hayvan ve nebatatın idare ve tedbirleri dahi, herşeye
taallûk eden bir ilimle ve herşeyde hükmeden nihayetsiz bir hikmetle
olabilmesi, senin ihata-i ilmine ve hikmetine delâlet eder.
Hem
zeminde kısa bir zamanda hadsiz vazifeler gören ve hadsiz bir zaman
yaşayacak gibi istidat ve mânevî cihazatla techiz edilen ve zemin
mevcudatına tasarruf eden insan için, bu talimgâh-ı dünyada ve bu muvakkat
ordugâh-ı zeminde ve bu muvakkat meşherde bu kadar ehemmiyet, bu hadsiz
masraf, bu nihayetsiz tecelliyat-ı rububiyet, bu hadsiz hitabât-ı
Sübhâniye ve bu gayetsiz ihsanat-ı İlâhiye, elbette ve herhalde, bu
kısacık ve hüzünlü ömre ve bu karışık kederli hayata, bu belâlı ve fâni
dünyaya sığışmaz. Belki, ancak başka ve ebedî bir
ömür
ve bâki bir dâr-ı saadet için olabildiği cihetinden, âlem-i bekàda bulunan
ihsânat-ı uhreviyeye işaret, belki şehadet eder.
|
Lügatler :
âlem-i
bekà : devamlı ve kalıcı olan âhiret
âlemi
bâki : devamlı ve
kalıcı
bedahet : açıklık
cihazat : cihazlar,
donanımlar
cihet : yön
dâr-ı
saadet : mutluluk yurdu, âhiret
delâlet etmek : delil olmak,
işaret etmek
ebedî : sonu olmayan, sonsuz
efrad :
fertler, bireyler
ehadiyet : Allah’ın birliğinin herbir varlıkta
ayrı ayrı tecellî etmesi
ehemmiyet : önem
evâmir-i
Rabbâniye : Allah’ın idare ve terbiyeye dair emirleri
fâni :
geçici, yok olucu
fırka : grup, taife
gayetsiz :
sonsuz
hadsiz : sayısız
hâkimiyet : egemenlik,
hükümranlık
haşmet : büyüklük, görkem
hayvanât :
hayvanlar
hikmet : herşeyin belirli gayelere yönelik olarak,
mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratılması
hitâbât-ı
Sübhâniye : her türlü kusur ve noksanlıktan uzak olan Allah’ın kendine
has hitap ve konuşmaları
ihata : içine alma,
kapsama
ihata-i ilim : ilminin kuşatıcılığı ve
genişliği
ihsanat-ı İlâhiye : Allah’ın lûtuf ve
bağışları
ihsânat-ı uhreviye : âhiretteki ihsanlar,
bağışlar
istidat : ruhî özellik, yetenek
kemâl-i
musahhariyet : tam bir boyun eğmişlik
kerîmâne : lütufkâr ve
cömert bir şekilde
kudret : güç ve iktidar
mahlukât :
yaratılmışlar
meşher : sergi yeri
mevcudat :
varlıklar
mevt : ölüm
muhtelif : çeşit
çeşit
muntazaman : düzenli olarak
muvakkat : gelip
geçici
münavebe : nöbetleşe iş görme
nebatat :
bitkiler
nihayetsiz : sonsuz
ordugâh : ordunun barınıp
konakladığı yer
ordugâh-ı zemin : ordunun barınıp konakladığı
yer; dünya
rahîmâne : merhametli bir şekilde
rahmet :
İlâhî şefkat, merhamet
rızık : Allah’ın ihsan ettiği nimetler,
yiyecekler
rububiyet : Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan
egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi
sekene :
sakinler, oturanlar
sikke : damga, mühür
şehadet etmek
: şahitlik etmek
şümûl : kapsamlılık, kuşatıcılık
taallûk
eden : alâkalı olan, ilgilendiren
talimgâh : öğrenim
yeri
talimgâh-ı dünya : öğrenim yeri olan dünya
tasarruf
eden : kullanan
tecelliyat-ı rububiyet : Allah’ın bütün
varlık âlemini kuşatan egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiye
edişinin tecellileri, yansımaları
teçhiz etmek :
donatmak
vahdet : Allah’ın birliği
zemin :
yeryüzü
zîhayat : canlı, hayat sahibi
|
