|
İşte, şu
âyetler, haşrin kabulüne zihni müheyyâ etti, kalbi de hazır etti. Çünkü
nezâirini dünyevî ef’âl ile de gösterdi.
Hem kâh oluyor ki, ef’âl-i
uhreviyesini öyle bir tarzda zikreder ki, dünyevî nezâirlerini ihsas
etsin, tâ istib’âd ve inkâra meydan kalmasın. Meselâ 1اِذَا
الشَّمْسُ
كُوِّرَتْ ilh., ve 2 اِذَا
السَّمَاءُ
انْفَطَرَتْ ilh.,
ve
3 اِذَا
السَّمَاۤءُ
انْشَقَّتْ İşte, şu sûrelerde, kıyamet ve haşirdeki inkılâbât-ı azîmeyi
ve tasarrufât-ı rububiyeti öyle bir tarzda zikreder ki, insan onların
nazirelerini dünyada, meselâ güzde, baharda gördüğü için, kalbe dehşet
verip akla sığmayan o inkılâbâtı kolayca kabul eder. Şu üç sûrenin meâl-i
icmâlîsine işaret dahi pek uzun olur. Onun için birtek kelimeyi nümune
olarak göstereceğiz.
Meselâ 4 اِذَا
الصُّحُفُ
نُشِرَتْ kelimesi ifade eder ki, haşirde herkesin bütün a’mâli bir
sahife içinde yazılı olarak neşrediliyor. Şu mesele, kendi kendine çok
acaip olduğundan, akıl ona yol bulamaz. Fakat sûrenin işaret ettiği gibi,
haşr-i baharîde başka noktaların naziresi olduğu gibi, şu neşr-i suhuf
naziresi pek zâhirdir. Çünkü, her meyvedar ağacın, çiçekli bir otun da
amelleri var, fiilleri var, vazifeleri var, esmâ-i İlâhiyeyi ne şekilde
göstererek tesbihat etmişse ubûdiyetleri var. İşte, onun, bütün bu
amelleri tarih-i hayatlarıyla beraber umum çekirdeklerinde,
tohumcuklarında yazılıp, başka bir baharda, başka bir zeminde çıkar.
Gösterdiği şekil ve suret lisanıyla, gayet fasih bir surette, analarının
ve asıllarının a’mâlini zikrettiği gibi, dal, budak, yaprak, çiçek ve
meyveleriyle, sahife-i a’mâlini neşreder. İşte, gözümüzün önünde bu
hakîmâne, hafîzâne, müdebbirâne, mürebbiyâne, lâtifâne şu işi yapan Odur
ki, der: اِذَا
الصُّحُفُ
نُشِرَتْ Başka noktaları buna kıyas eyle, kuvvetin varsa istinbat et.
Sana yardım için bunu da söyleyeceğiz:
Dipnotlar - Arapça İbareler -
Haşiyeler :
1 : “Güneş dürülüp toplandığında.” Tekvir
Sûresi, 81:1.
2 : “Gök yarıldığında.” İnfitar Sûresi,
82:1.
3 : “Gök yarıldığında.” İnşikak Sûresi,
84:1.
4 : “Defterler açılıp neşredildiğinde.”
Tekvir Sûresi, 81:10. |
Lügatler :
a’mâl : davranışlar, işler
acaip :
şaşırtıcı, hayret verici
amel : davranış, iş
dünyevî :
dünyaya ait
ef’âl : fiiller, işler
ef’âl-i uhreviye :
âhirete ait işler
esmâ-i İlâhiye : Cenab-ı Allah’ın
isimleri
fasih : güzel, düzgün ve açık konuşan
güz :
sonbahar
hafîzâne : koruyup gözeterek, esirgeyerek ve
saklayarak
hakîmâne : hikmetli bir şekilde
haşir :
öldükten sonra âhirette yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda
toplanma
haşr-i baharî : bahardaki diriliş, bahar mevsiminde
bitkilerin ve hayvanların dirilişi
ihsas :
hissettirme
inkılâbât : büyük değişimler
inkılâbât-ı
azîme : çok büyük değişimler
istib’âd : akıldan uzak
görme
kâh : bazen
lâtifâne : hoş ve güzel bir
şekilde
meâl-i icmâlî : kısaca açıklama
müdebbirâne :
tedbirli bir şekilde, herşeyi önceden düşünerek
müheyyâ :
hazırlanmış
mürebbiyâne : terbiye ederek ve
yetiştirerek
nazire : benzer, örnek
neşretmek :
yaymak
neşr-i suhuf : haşir zamanı, insanların hesaplarının
görülmesi için amel defterlerinin meydana çıkarılıp herkesin hesabının
görülmesi
nezâir : benzerler, örnekler
sahife-i a’mâl
: iş ve davranışların yazıldığı sahifeler
suret : tarz,
biçim
tarih-i hayat : hayatının tarihi
tasarrufât-ı
Rabbâniye : herşeyi terbiye ve idare eden Allah’ın fiil ve
icraatları
tesbihat : Allah’ı öven ve kusurdan yüce tutan sözler
ve varlıkların hal diliyle bu anlamı ifade etmesi
ubûdiyet :
kulluk
umum : bütün
zâhir :
açık |
