NUR ÇEŞMESİ-45-ÜÇÜNCÜ HÜCCET-İ İMANİYE-TABİAT RİSALESİ(DEVAMI)

[Erhan Patlak]

                                                                           NUR ÇEŞMESİ

 

7.6.ÜÇÜNCÜ HÜCCET-İ İMANİYE-TABİAT RİSALESİ(DEVAMI)

BİRİNCİ YOL-ÜÇÜNCÜ MUHAL

اَلْوَاحِدُ لاَ يَصْدُرُ اِلاَّ عَنِ الْوَاحِدِ kaide-i mukarreresiyle, “Bir mevcudun vahdeti varsa, elbette bir vâhidden, bir elden sudur edebilir.” Hususan o mevcut, gayet mükemmel bir intizam ve hassas bir mizan içinde ve câmi bir hayata mazhar ise, bilbedâhe, sebeb-i ihtilâf ve keşmekeş olan müteaddit ellerden çıkmadığını, belki gayet kadîr, hakîm olan bir tek elden çıktığını gösterdiği halde; hadsiz ve câmid ve cahil, mütecaviz, şuursuz, karmakarışıklık içinde, kör, sağır esbab-ı tabiiyenin karmakarışık ellerine—hadsiz imkânat yolları içinde ve içtima ve ihtilâtla o esbabın körlüğü, sağırlığı ziyadeleştiği halde—o muntazam ve mevzun ve vâhid bir mevcudu onlara isnad etmek, yüz muhali birden kabul etmek gibi akıldan uzaktır. Haydi, bu muhalden kat-ı nazar, esbab-ı maddiyenin elbette tesirleri, mübaşeretle ve temasla olur. Halbuki, o esbab-ı tabiiyenin temasları, zîhayat mevcutların zâhirleriyledir. Halbuki görüyoruz ki, o esbab-ı maddiyenin elleri yetişmediği ve temas edemedikleri o zîhayatın bâtını, on defa zâhirinden daha muntazam, daha lâtif, san’atça daha mükemmeldir. Esbab-ı maddiyenin elleri ve âletleriyle hiçbir cihetle yerleşemedikleri, belki tam zâhirine de temas edemedikleri küçücük zîhayat, küçücük hayvancıklar, en büyük mahlûklardan daha ziyade san’atça acip, hilkatçe bedî bir surette oldukları halde, o câmid, cahil, kaba, uzak, büyük ve birbirine zıt olan sağır, kör esbaba isnad etmek, yüz derece kör, bin derece sağır olmakla olur.

Lügatler : acip : hayret verici bâtın : görünmeyen, gizli bedî : güzel; benzersiz belki :bilakis, aslında bilbedahe :açık olarak, aşikar câhil :bilgisiz câmi : kapsamlı, geniş câmid : cansız, katı cihet : yön, taraf esbab : sebepler esbab-ı maddiye : maddî sebepler esbab-ı tabiiye : tabiî, doğal sebepler hadsiz : sınırsız, sayısız hakîm : her işini hikmetle ve belli bir gaye ile yapan hilkat : yaratılış hususan : bilhassa, özellikle içtima : toplanma, bir araya gelme ihtilât : karışıklık imkânat : olabilirlikler; varlığı ile yokluğu imkân dahilinde olanlar intizam : tertip, düzen isnad etmek : dayandırmak kadîr : güç ve kudret sahibi kaide-i mukarrere : kesinleşmiş kural kat-ı nazar : görmezden gelme keşmekeş : karışıklık lâtif : güzel, hoş mahlûk : varlık mevcut : varlık muhal : imkânsız muntazam : düzenli, tertipli mazhar : erişme, sahip olma mevzun : ölçülü, dengeli mizan : terazi, ölçü mübaşeret : doğrudan temas müteaddit : birden fazla, çok sayıda mütecaviz : saldırgan, haddi aşan sebeb-i ihtilâf : anlaşmazlık ve uyuşmazlık sebebi sudur etmek : ortaya çıkmak suret : biçim, görünüş şuursuz : bilinçsiz tesir : etki vahdet : birlik vâhid : bir olan ve birliği herşeyi kaplayan zahir : açık, görünen zîhayat : canlı ziyade : çok