|
İktezathu’t-tabiat, yani, “Tabiat iktiza ediyor, tabiat
yapıyor.” İşte bu hükmün çok muhâlâtı var. Nümune için üçünü
zikrediyoruz.
BİRİNCİSİ
Eğer mevcudatta,
hususan zîhayatta görünen, basîrâne, hakîmâne olan san’at ve icad Şems-i
Ezelînin kalem-i kader ve kudretine verilmezse, belki kör, sağır,
düşüncesiz olan tabiata ve kuvvete isnad edilse, lâzım gelir ki, tabiat,
icad için her şeyde hadsiz mânevî makine ve matbaaları bulundursun;
veyahut her şeyde kâinatı halk ve idare edecek bir kudret ve hikmet derc
etsin. Çünkü, nasıl şemsin cilveleri ve akisleri, zemin yüzündeki zerrecik
cam parçalarında ve katrelerde görünüyor. Eğer o misalî ve aksî
güneşçikler semâdaki tek güneşe isnad edilmese, lâzım gelir ki, bir kibrit
başı yerleşmeyen bir zerrecik cam parçasında tabiî, fıtrî ve güneşin
hâsiyetlerine mâlik, zâhiren küçük, mânen çok derin bir güneşin haricî
vücudunu kabul ederek, zerrât-ı zücâciye adedince tabiî güneşleri kabul
etmek lâzım geldiği gibi; aynen bu misal gibi, mevcudat ve zîhayat
doğrudan doğruya Şems-i Ezelînin cilve-i esmâsına verilmezse, her bir
mevcutta, hususan her bir zîhayatta, hadsiz bir kudret ve irade ve
nihayetsiz bir ilim ve hikmet taşıyacak bir tabiatı, bir kuvveti, adeta
bir ilâhı, içinde kabul etmek lâzım gelir. Bu tarz-ı fikir ise, kâinattaki
muhâlâtın en bâtılı, en hurafesidir. Hâlık-ı Kâinatın san’atını mevhum,
ehemmiyetsiz, şuursuz bir tabiata veren insan, elbette yüz defa hayvandan
daha hayvan, daha şuursuz olduğunu gösterir.
|
Lügatler :
akis : yansıma
aksî : yansıyan,
akseden
aded :sayı,
tane
basîrâne : görerek
bâtıl
: gerçek dışı, boş
belki :bilakis, aslında
cilve
: görünme, yansıma
cilve-i esmâ : Allah’ın isimlerinin
görüntüsü, yansıması
derc etmek :
yerleştirmek
ehemmiyetsiz : önemsiz
fıtrî : doğal,
yaratılıştan gelen
hadsiz : sayısız
hakîmâne : hikmetli bir şekilde, herşeyin
belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde
olması
Hâlık-ı Kâinat
: evreni ve bütün varlıkları yaratan Allah
halk ve idare :
varlıkları yaratma ve idare etme
haricî : dışa
ait
hâsiyet : özellik
hikmet : herşeyin belirli
gayelere yönelik olarak, anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde
olması
hurafe : delile dayanmayan saçma inanış
hususan
: bilhassa, özellikle
icad : var etme,
yaratma
iktiza etme : gerektirme
irade
: dileme, tercih
isnad etme : dayandırma
kâinat :
evren, bütün yaratılmışlar
kalem-i kader : kader kalemi
katre
: damla
kudret : güç, kuvvet, iktidar
mâlik :
sahip
mânen : mânevî olarak
mevcudat :
varlıklar
mevhum : gerçekte olmadığı halde var
sayılan
misalî : yansıyan
muhal : imkansız, olmayacak
şey
muhâlât : imkansızlıklar, olmayacak
şeyler
nihayetsiz : sınırsız
nümune : örnek
semâ : gökyüzü
şems : Güneş
Şems-i
Ezelî : Ezelî Güneş, bu tabir ezelden beri bütün varlıkları aydınlatan
Allah için bir benzetme olarak kullanılır
şuursuz :
bilinçsiz
tabiat : doğa, maddî âlem
tabiî : doğal
tarz-ı fikir : düşünce şekli
vücuda
gelmek : ortaya çıkmak
zâhiren : görünürde
zemin :
yer, dünya
zerrât-ı zücâciye : camı oluşturan
atomlar
zerrecik : atom
zîhayat : canlı, hayat
sahibi
zikretmek : dile
getirmek
|
