|
Ey insan! Bil ki, insanların ağzından çıkan ve dinsizliği
işmam eden dehşetli kelimeler var; ehl-i iman bilmeyerek istimal
ediyorlar. Mühimlerinden üç tanesini beyan
edeceğiz.
Birincisi: Evcedethu’l-esbab,
yani, “Esbab bu şeyi icad ediyor.”
İkincisi: Teşekkele
binefsihî, yani, “Kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor,
bitiyor.”
Üçüncüsü: İktezathu’t-tabiat, yani, “Tabiîdir,
tabiat iktiza edip icad ediyor.”
Evet, madem mevcudat var ve inkâr
edilmez. Hem, her mevcut san’atlı ve hikmetli vücuda geliyor. Hem madem
kadîm değil, yeniden oluyor. Herhalde, ey mülhid, bu mevcudu, meselâ bu
hayvanı, ya diyeceksin ki, esbab-ı âlem onu icad ediyor, yani esbabın
içtimaında o mevcut vücut buluyor; veyahut o kendi kendine teşekkül
ediyor; veyahut, tabiat muktezası olarak, tabiatın tesiriyle vücuda
geliyor; veyahut bir Kadîr-i Zülcelâlin kudretiyle icad
edilir.
Madem aklen bu dört yoldan başka yol yoktur. Evvelki üç yol
muhal, battal, mümteni, gayr-ı kabil oldukları kat’î ispat edilse,
bizzarure ve bilbedâhe, dördüncü yol olan tarik-i vahdâniyet şeksiz,
şüphesiz sabit olur.
|
Lügatler :
aklen : akıl bakımından
battal : bâtıl, boş,
hükümsüz
beyan etmek : açıklamak
bilbedâhe : açık bir şekilde
bizzarure :
zorunlu olarak
dehşetli : korkunç,
ürkütücü
ehl-i iman : Allah’a inananlar,
mü’minler
esbab : sebepler
esbab-ı âlem : bu âlemdeki
sebepler
evvelki : önceki, ilk baştaki
gayr-ı kabil :
imkânsız
hikmetli : belli bir amaç ve hedefe yönelik
olma
icad etmek : yaratmak
içtima : toplanma, bir
araya gelme
iktiza etmek :
gerektirmek
inkâr
:kabul
etmemek, karşı çıkmak, reddetmek
istimal etmek : kullanmak
işmam etmek : hissettirmek
kadîm : eski
Kadîr-i Zülcelâl : sonsuz
haşmet ve yücelik sahibi ve herşeye gücü yeten Allah
kat’î :
kesin
kudret : güç, kuvvet
mevcud : var
olan
mevcudat : varlıklar
muhal :
imkânsız
mukteza : bir şeyin gereği
mühim : önemli
mülhid : dinsiz
mümteni :
imkânsız
sabit olmak : kesinleşmiş olmak
şeksiz :
şüphesiz
tabiat : doğa, maddî âlem
tabiî : tabiat
gereği
tarik-i vahdâniyet : bütün varlıkların sadece Allah
tarafından yaratıldığını kabul etme yolu
tesir :
etki
teşekkül etmek : meydana gelmek, oluşmak
vücud
bulmak : var olmak
|
