Programe Per Te Rritur
Sanna Pospicil
Qeveria ka miratuar n datn 29 Korrik 2022, Aktin Normativ nr. 12, pr ndryshimin e Plan Buxhetit 2022. Ky Akt Normativ sht i dyti me ndryshime n Buxhetin e Shtetit pr 2022. Me hert me akt normativ nr 3, Buxheti u Ndryshua n Mars 2022. Shpenzimet Buxhetore n Planin fillestar shnonin 637.69 miliard lek, n Mars Qeveria planifikoi rritjen 10 miliard nga Plani Fillestar, me aktin e Korrikut rriten edhe 13 miliard lek t tjera. Tashm shpenzimet jan 3.6% m shum se plani fillestar dhe jan t Planifikuara me Akt Normativ n masn 660.69 Miliard Lek.
N total shpenzimet jan rritur, por vetm disa programe buxhetore kan shnuar rritje. Qeveria ka planifikuar m pak buxhet dhe tkurrje shpenzimet pr disa programe t tjera, mes tyre edhe katr programet baz t sektorit publik Shndetsi.
Rritje buxhetore krahasuar me Planin e fundit Buxhetor, ka shnuar e-Qeverisja apo Agjencia Kombtare e Shoqris s Informacionit me 2.2 miliard lek shtes ose 37% m shum se Plani i mhershm. Ky program mesa duket ka nevoj pr ndrhyrje emergjente pas riskut t lart n hakerim, dhe nevojs pr siguri m t mir pr t dhna dhe shrbime t e-Albania.
Programi Buxhetor Ekzekutimi i Pagesave t Ndryshme buxhet pr Ministrin e Financave dhe Ekonomis rritet me 1.82 miliard. Kjo rritje dhe kto pagesa lidhen me Kosto Shtes n Buxhet pas vendimmarrjes s Qeveris pr Kompensim Financiar t mimit pr disa materiale ndrtimi, sipas prcaktimeve n kontratat publike pr pun, pasoj e situats s veant t krijuar n treg gjat vitit 2022. Pr kt Qeveria ka miratuar Akt Normativ nr 10 n muajin Maj dhe prllogaritjet e aplikimeve pr Kompensim Financiar nga Kontraktort publik pritet t shoqrohet me shpenzime shtes gjat gjith 2022.
Skema e Sigurimeve Shndetsore ka prmirsuar planin e t ardhurave pas vendimmarrjes t Qeveris pr t rritur pagn minimale, me pasoj rritjen e detyrimeve pr kontribute shoqrore t paguara nga pundhnsi dhe punmarrsi. Pr kt arsye buxhetit ju kursyen fonde dhe po paksohet zri shpenzime me minus 4.78 miliard Lek.
Shndetsia ka nj tkurrje rreth 2 miliard lek ku secili nga programet ka paksimin e tij konkretisht Shrbimet e Shndetit Publik me minus 14%, Shrbimet e Kujdesit Parsor me 10%, Shrbimi i Kujdesit Dytsor me minus 1% dhe Shrbimi Kombtar i Urgjencs me nj ulje modeste. Ve shndetsis tkurrje me minus 42% e shpenzimeve t planifikuara m hert ka psuar INSTAT me Programin Statistikor. Kjo tkurrje v n dyshim procesin e Census q pritet t mbahet kt vit.
Totali i shpenzimeve t institucioneve buxhetore rritet me rreth 3.1 miliard lek ose plus 1 % e shpenzimeve t mparshme. Nse identifikojm institucionet (pra jo programet) na rezultojn me rritje portofoli pr shpenzime buxhetore Ministria e Infrastrukturs dhe Energjetiks; AKSHI; Fondi Shqiptar i Zhvillimit dhe Ministria e Arsimit, Rinis dhe Sportit.
Ky sht akti i dyt normativ me ndryshime t Buxhetit t Shtetit pas planit fillestar me t cilin filloi zbatimi buxhetor nj 1 Janar 2022. Qeverit ndryshojn Plan Buxhetet disa her n vit ndikuar nga performanca n mbledhje t t ardhurave dhe shpenzimeve, nevojat sipas emergjencave, prioriteteve dhe fleksibilitetit n realizim.
TIRANE- Problemi i transmetimit t pornografis n stacionet televizive, ka prodhuar nj tjetr problematik n shoqri, si sht ndrydhja e brezit t ri, pr t'i mbajtur larg ktyre programeve. Mjekja pediatr Lira Gjika i sugjeron prindrve q t flasin me fmijt pr t'i shpjeguar rndsin e jets dhe krijimit t saj nprmjet aktit seksual, por duke i br t qart q jet nuk nis vetm nga organet por nga ndjesit dhe marrdhniet njerzore.
Numri i studentve kosovar t regjistruar n universitetet gjermane ka arritur n 3 mij e 472 gjat semestrit dimror 2017/18, nj rritje e konsiderueshme prej 11 prqind krahasuar me semestrin dimror paraprak.
Gjermania sht prej destinacioneve m t preferuara t studentve kosovar jasht vendit. Nj numr relativisht i lart prej 3 mij e 472 studentsh nga Kosova kan qen t regjistruar n universitetet gjermane gjat semestrit dimror 2017/18.
Shprehur n prqindje i bie q numri i kosovarve q jan duke ndjekur studimet n Gjermani sht rritur pr 11 prqind sipas statistikave t siguruara nga Studying-in-Germany.org, nj platform online e informimit t studentve ndrkombtar.
N ann tjetr, universitetet tjera numruan 1 mij e 59 student kosovar. Thn ndryshe, 67 prqind e studentve kosovar jan duke ndjekur universitetet teknike, kundrejt 33 prqind t regjistruar nuniversitetet tjera gjermane.
Programet studimore n fushn e inxhinieris dhe biznesit mbeten m t preferuarat pr studentt kosovar. N semestrin pr t cilin po flasim, 674 student kosovar ishin duke studiuar n programet inxhinierike dhe 387 n drejtimet biznesore.
Statistikisht, dallimi n numrin e studentve femra dhe meshkuj n Gjermani nga Kosova sht shum i ngusht. N semestrin dimror 2017/18, universitetet gjermane numruan 1,719 studente femra dhe 1,753 student meshkuj nga Kosova.
Ashtu si mund t jet pritur numri i studentve meshkuj n universitetet teknike (Hochschule). Numerikisht, raporti femrave dhe meshkujve kosovar n kto universitete sht 1 mij e 223 student meshkuj kundrejt 1 mij e 90 studentve femra. E, n ann tjetr, numri i studenteve femra tejkalon at t meshkujve (530 student meshkuj kundrejt 629 studenteve femra).
Aktualisht Gjermania renditet n mesin e pes vende vendeve m atraktive n bot pr studentt ndrkombtar. Bazuar n statistikat e fundit zyrtare, mbi 378 mij student te huaj jan duke ndjekur studimet universitare n Gjermani.
Mundsit e shklqyeshme pr zhvillim karriere dhe ngritje akademike, kostoja e prballueshme e studimeve dhe jetess, reputacion global dhe programe moderne studimore jan vetm disa prej arsyeve q i bjn universitetet gjermane kaq t dshirueshme pr studentt e talentuar nga Kosova.
Shpenzimet globale pr arm brthamore vlersohet se jan rritur pr 13 pr qind dhe kan shkuar n shifr rekorde prej 91,4 miliard dollarsh m 2023, sipas prllogaritjeve t Fushats Ndrkombtare pr Heqjen e Armve Brthamore.
Gjat pes viteve t kaluara, nga koha kur ky grup e kishte nisur hulumtimin, shpenzimet pr arm brthamore jan rritur pr 34 pr qind dose pr 23,2 miliard dollar. Shpenzimet nga Shtetet e Bashkuara jan rritur pr 45 pr qind gjat ksaj periudhe, ndrsa n Britani pr 43 pr qind.
Gazeta Nacionale prbhet nga gazetar profesionist e me prvoj n jetn publike t vendit q prbashkohen nga ideali i ruajtjes s liris s shprehjes dhe vlerave tjera baz t demokracis. Nacionale do t ofroj artikujt e saj origjinal online n forma t ndryshme kreative prfshir 'podcastet', video-lajmet, artikujt shpjegues etj.
Ministria e Arsimit, e Shkencs dhe e Teknologjis (MAShT) vitet e fundit ka ndrmarr nj varg hapash pr reformim t sistemit t arsimit. Nj ndr hapat konkret sht edhe Arsimi pr t Rrritur, q tashm sht pjes e PSAK-2022-2026, q ka t bj me zhvillimin e mtutjeshm t ARr-s gjat 5 viteve t ardhshme n Kosov, pasi q sht nj ndr komponentt mjaft t rndsishm n sistemin arsimor t nj vendi. Arsimi pr t Rritur n Kosov sht i rregulluar me an t bazs ligjore dhe dokumenteve tjera strategjike, q mundsojn zbatueshmrin dhe funksonimin e Arsimit pr t Rritur. Ligji pr Arsim dhe Aftsim e t Rriturve Nr. 04/L-143. Qllimi i ktij ligji sht t rregulloj trsin e proceseve pr arsimimin dhe aftsimin e t rriturve, si pjes prbrse e sistemit arsimor n Kosov. N kt kontekst rregullimi dhe ofrimi i kurseve afatshkurtra e ka bazn fillestare n kt ligj.
Gjithashtu, ekziston edhe UA NR. 07-2016 kushtet dhe kriteret e vlersimit te kandidateve te arsimit pr te rritur. Prmes ktij UA, caktohet mnyra e organizimit, prmbajtja, kushtet, kriteret dhe procedurat e provimit t maturs shtetrore pr kandidatt e arsimit pr t rritur. Ligji pr Kualifikime Kombtare Nr. 03/L-060 thekson q MAShT apo edhe institucionet tjera prgjegjse mund t krkojn programe publike t arsimit dhe aftsimit, q ojn vetm te kualifikimet e caktuara, t aprovuara nga AKK. Kjo rregullohet me akt nnligjor, q nxirret nga institucionet prgjegjse.
Korniza Kombtare e Kualifikimeve (KKK) sht dokumenti kryesor pr rregullimin e llojeve dhe niveleve t kualifikimeve q jepen n kuadr t sistemit t arsimit dhe aftsimit profesional formal dhe joformal ne institucionet publike dhe private. Prpos niveleve tjera me KKK rregullohet edhe prshkrimi i niveleleve pr ARr, kriteret hyrse dhe dalse pr to.
M pas, sht zgjedhur edhe Bordi Drejtues dhe udhheqsja e Bordit te Rrjetit te ri te ARr ( ALENK) n Kosov, i cili njihet edhe me shkurtesn zyrtare ALENK (Adult Learning and Education Network in Kosova). Rrjeti ALENK mbetet i hapur pr t gjitha organizatat tjera shtetrore dhe jo-shtetrore t cilat merren me arsimin formal, jo formal, dhe informal, t t rrituve n Kosov.
Kur John Connaughton u largua nga nj shoqri konsulence n firmn e investimit t kapitalit privat, Bain Capital, n vitin 1989, mentort e kshilluan se ky ishte nj vendim i gabuar. Ata than se nuk do t zgjas.
Tani, ai drejton biznesin global t kapitalit privat t Bain. Ai ka ndihmuar n arritjen e marrveshjeve t mdha si formimi i IQVIA-s, nj grup me vler 47 miliard dollar, n fushn e krkimit mjeksor. Bain Capital menaxhon asete me 155 miliard dollar.
Kapitali privat sht zhvilluar shum n tre dekadat e fundit. Kompani t tjera kan vendosur synime edhe m t larta se Bain Capital. Blackstone, m e madhja, dshiron t mbledh nj rekord prej 30 miliard dollarsh pr fondin e ardhshm. CVC, Hellman & Friedman dhe Apollo Global Management kan krijuar programe prej 20 miliard dollarsh ose m shum. Fondet jo vetm q jan m t mdha, por edhe formohen m shpejt.
Cikli i ortakve t prgjithshm, t cilt menaxhojn fondet e kapitalit privat, duke mbyllur nj fond dhe duke hapur nj fond tjetr, sht shkurtuar nga pes vjet, n dy vite e gjysm, thot David Perdue nga PJT Partners, nj bank investimi. Investitort institucional, si fondet universitare, fondet e pasuris sovrane dhe planet e pensioneve, jan gjithnj e m t prir pr kapital privat dhe alternativa t tjera ndaj tregjeve publike.
Vlera globale e blerjeve t shpalosura ka arritur n 1.2 trilion dollar n vitin 2021, shum m tepr se rekordi i mparshm prej 800 miliard dollarsh n vitin 2006. Kapitali privat prbnte nj t pestn e t gjitha fuzioneve dhe blerjeve, prqindja m e lart pr t paktn nj dekad.
c80f0f1006