Bách bệnh quản trị doanh nghiệp
Hiep Si
Gates có phát biểu rằng: “30 năm trước đây khi bắt đầu khởi nghiệp tôi
nghĩ mình khỏe mạnh, đến bây giờ khi đã trở thành tỷ phú tôi dường như
thấy mình không khỏe chút nào”. Điều gì đã xảy ra với Microsoft?”
Microsoft đang có “bệnh ”, ông Thành Nghĩa - Trưởng ban tư vấn Hội
Marketing Việt Nam (VMA) “tiên đoán” như vậy trong buổi hội thảo “Chẩn
bệnh quản trị các Doanh nghiệp Việt Nam” do VMA tổ chức vừa qua.
Bất kể doanh nghiệp nào, dù lớn hay nhỏ, dù thành công hay đang rất
thành công cũng ẩn chứa bên trong những mầm bệnh của quản trị. Với
kinh nghiệm tư vấn hơn 50 doanh nghiệp trong và ngoài nước, đã từng
đóng vai trò CEO cho một số công ty, 2 "bác sĩ" (ông Thành Nghĩa & ông
Phụng Hào thành viên lãnh đạo Ban tư vấn VMA) muốn chuyển tải những
băn khoăn, bức xúc đã đúc rút của mình để bày tỏ cùng các Doanh nghiệp
tham dự:</b>
1. "Chỉ cho tôi hướng đi" - Chiến lược
Ông Thành Nghĩa cho biết: Trong một lần gặp gở để tìm hướng tư vấn cho
một Công ty sản xuất bao bì có trong tay một số vốn đáng kể vài trăm
triệu đô la ông giám đốc cho chúng tôi một bài toán như đánh đố: các
anh hãy chỉ cho tôi một hướng đi. Câu chuyện này đã làm anh em trong
Ban tư vấn hết sức ngạc nhiên xen lẫn thất vọng. Một người tự hỏi
không biết sẽ phải làm gì với doanh nghiệp và ông giám đốc này? ông
sao quá mạo hiểm và thờ ơ khi có thể bỏ ra hàng trăm triệu đô la mà
không biết mình là ai và mình sẽ làm gì? Chúng tôi kết luận: “Không có
chiến lược".
Câu chuyện doanh nghiệp thiếu chiến lược là câu chuyện dài, không thể
kể hết. Trong quá trình tư vấn, ông Nghĩa đã thống kê được rằng có đến
85% Doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) không có chiến lược hoạt động quá hai
năm. Hầu hết họ chỉ xác định sản phẩm hoặc dịch vụ của mình là gì, khi
khách hàng yêu cầu, doanh nghiệp vô tư" cung cấp như những người rất
giỏi chuyên môn. Một năm sau nhìn lại ôi thôi không biết doanh nghiệp
mình đang ở đâu, sản phẩm thực thụ của mình là gì và con số kết quả
kinh doanh sao vẫn còn buồn thế, mặc dù đã cố gắng hết sức trong công
việc.
Vậy bệnh" quan trọng đầu tiên doanh nghiệp không nên mắc phải, đó là
phải xác định mình là ai? Và sẽ trở thành người như thế nào trong
tương lai gần và tương lai xa hơn nữa
2. “ Tôi giao nhiệm vụ mà dưới không hoàn thành” - Sản xuất
Quy định sản xuất hay cung cấp dịch vụ sẽ chỉ ra rất rõ ràng rằng: mỗi
nhân viên, phòng ban sẽ hoạt động, kiểm tra và báo cáo như thế nào cho
có hiệu quả. Theo lý thuyết, nếu xây dựng được đúng quy trình đó, con
người trong tổ chức làm việc sẽ rất nhịp nhàng, ăn ý. Bài học thành
công của mô hình Quản lý chất lượng đồng bộ TQM (Toàn Quality
Management) tại Nhật Bản hay hệ thống quản lý và đo lường chất lượng
ISO đã chứng minh rất rõ hiệu quả vô hình của nó. Tuy nhiên, tại nước
ta khi xu thế hô hào áp dụng ISO được đẩy lên cao trào thì thực chất
mô hình này có làm đúng theo tinh thần của nó hay không Thực tế đã quá
rõ:
Các DNVN làm việc rất tùy hứng, không trật tự, và không tự chịu trách
nhiệm cho phần việc của mình. Mạnh ai nấy làm, ganh đua tranh giành để
rồi hiệu quả là thước đo của chung. Tôi cũng đóng góp một phần nhưng
không rõ đó là phần nào.
Ảnh hưởng dây chuyền theo hệ thống đó, những người làm quản trị cũng
quên luôn quy trình kiểm tra, báo cáo. Hiệu quả công việc được hiểu là
đã hoàn thành còn chất lượng đạt yêu cầu đến đâu doanh nghiệp không hề
có một tiêu chí nào có thể đo lường được. Và cuối cùng không có cơ sở
nào cho việc xây dựng những bài học kinh nghiệm đắt giá về sau. Ta cứ
làm rồi ta sửa. Như vậy, doanh nghiệp đã mắc thêm một 'lệnh bệnh" hiểm
nghèo trong kinh doanh - "Không có quy trình sản xuất”.
Ông Lý Trường Chiến -với tư cách là đại diện VMA tham dự trong buổi
hội thảo cũng đã góp ý một định nghĩa rất hay về "thông lượng của
doanh nghiệp" ông ví thông lượng như một nút thắt cổ chai. Nước đang
chảy đều gặp phái bộ phận nào có thông lượng bé nhất cổ chai), tự động
năng suất lao động cuối cùng của doanh nghiệp cũng sẽ giảm theo. Vì
vậy, doanh nghiệp cần xác định được cho mình một quy trình làm việc,
sản xuất và quản lý hợp lý, rõ ràng. Từ đó, doanh nghiệp chắc chấn sẽ
dễ tìm ra bộ phận nào có "thông lượng" thấp để thông ống cho toàn bộ
hoạt động của doanh nghiệp”
3. “Con số tài chính của tôi nói lên điều gì” - Tài chính
Lại là một hậu quả nữa từ "không có quy định": những con số kinh
doanh, thống kê về tài chính ghi nhận thiếu, hoặc không chinh xác để
tìm ra điểm khuyết", đánh giá chu trình hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp. Thông thường, khi bắt đầu công tác tư vấn cho một đơn vị, các
nhà tư vấn thường đi một vòng, tiếp xúc, ghi nhận thông tin từ tất cả
thành viên trong tổ chức. Tiếp đến đánh giá quá trình và tiềm năng dựa
trên các con số nhất định (tất nhiên là do doanh nghiệp cung cấp) để
xác định hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, do "quy trình sản xuất không
hoàn hảo, thiếu minh bạch" trong các chứng từ sổ sách tài chính, nhà
tư vấn không thể có đủ thông tin để giải quyết vấn đề. Và cuối cùng
đành phải kết luận, vấn đề nằm ở đâu đấy trong tổ chức, nhưng thực tế
nhìn chung các bộ phận đều có "bệnh".
Một điểm nữa của sự thiếu minh bạch về tài chính sẽ làm mọi người hồ
nghi lẫn nhau trong cùng một tổ chức. Sếp giấu giếm con số với nhân
viên là tự giảm đi quyền được biết, được hiểu và được thông cảm cùng
doanh nghiệp của họ. Tất nhiên, những cái được coi là bí mật kinh
doanh không phải bàn ở đây mà những bí mật tài chính cần được xem như
là bí quyết, là "bùa" để giám đốc tìm ra phương cách quản lý, giải
quyết Công ty vượt qua khó khăn, qua khủng hoảng chứ không phải chỉ là
các con số mơ hồ. Nếu như được công khai, minh bạch về tài chính các
nhân viên sẽ thônga cảm cùng với cấp trên về thời kỳ khó khăn, thắt
lưng buộc bụng, từ đó nhân viên tự khắc sẽ cố gắng phấn đấu để vượt
qua. Đó là một ví dụ rất giá trị cho thấy tầm quan trọng của sự minh
bạch trong tài chính doanh nghiệp
4. “Tôi luyện nhìn qua headhunter” - Nhân sự
Trong các buổi hội thảo trước do VMA tổ chức cũng đã có rất nhiều câu
hỏi và vấn đề được bàn cãi xung quanh vấn đề nhân sự: thực trạng thừa
mà vẫn thiếu như hiện nay". Các Công ty luôn có mơ ước họ sẽ tìm được
một vị cứu tinh với một lý lịch trích ngang bài bản để có thể vực dậy
toàn bộ doanh nghiệp mình, đưa doanh nghiệp mình cất cánh, thông qua
các dịch vụ săn đầu người (headhunter).
Điều đó đúng, các nhà tư vấn kết luận, song sự đúng phải nằm trong
phạm trù phù hợp: có nghĩa là nhân sự mới phải thực sự "hợp" với doanh
nghiệp về nhiều mặt: cái tâm, cái đức và cái tài, ông Nghĩa cho rằng:
các Công ty nghĩ rằng nên tìm một chuyên gia nước ngoài về điều hành
Công ty Việt Nam là rất sai lầm, bởi họ không hề biết về bản chất Việt
Nam, không thông thạo tiếng Việt và đó là những rào càn rất lớn trong
kinh doanh, ông cho rằng sẽ lý tưởng hơn nếu có thể chọn những Việt
kiều có tâm, có đức. Họ hội đủ kiến thức từ các nước phát triển mà
không phải mất nhiều thời gian để thích nghi, để làm quen với văn hóa
và tiếng Việt.
Rất nhiều trường hợp tại các Công ty săn đầu người như
PriceWaterHouse, Enrt & Young cho hợp thấy: "Nhân tài đang là một vấn
nạn". Câu đầu tiên khi được hỏi, ứng viên sẽ hỏi rằng: “Tôi sẽ được
trả bao nhiêu ? Những lợi ích khác của tôi là gì?” mà họ không nghĩ sẽ
có một cách tiếp cận khác thông minh hơn: “ Tôi sẽ cố gắng hết sức để
mang về doanh thu là 1 tỷ USD…”
Cũng chính từ cách rập khuôn sáo rống, một bộ máy tổ chức không phù
hợp cũng dược các doanh nghiệp du nhập vào Công ty mình mà không có sự
lý giải. Rút cuộc lại một sự không phù hợp nữa sảy ra, Công ty cảm
giác có sự trùng lắp, chỗ dư, chỗ thiếu mà không biết nguyên nhân do
từ đâu. Và thế là quy trình sản xuất kinh doanh bị gãy đổ theo những
cải tổ điên rồ.
5. "Tôi thích đi dựng thương hiệu” - Marketing
Marketing cũng lại là một vấn nạn nữa trong bách bệnh quản trị doanh
nghiệp. Nhà nhà làm marketing, người người làm marketing, doanh nghiệp
cũng vậy. Họ thấy đối thủ mình làm, mình không làm là mình yếu thế. Do
chiến lược và kiến thức định vị thị trường
yếu, sản phẩm tự dưng chuyển thể sang một hình ảnh lạ lùng không nhất
quán. Và đặc biệt chưa doanh nghiệp nào thực hiện đo lường hiệu quả
của hoạt động marketing sau khi thực hiện. Tiền vẫn tốn mà hiệu quả
không biết được bao nhiêu.
Tóm lại, bệnh doanh nghiệp là một hiệu ứng dây chuyền, bệnh chỗ này sẽ
rất dễ lây lan sang các chỗ khác. Vì vậy ông Lê Phụng Hào rút thành
một hình ảnh khái quát rất “đắt” dành cho doanh nghiệp: "Không sợ
bệnh, chỉ sợ thấy bệnh mà không chữa, bệnh trở thành tật lúc đó vô
phương cứu chữa"