Mantiq Ilmi

[Josephina]

Mantiq falsafasi --- mantiqning koʻlami va tabiatini oʻrganadigan falsafa sohasi. U mantiq tomonidan koʻtarilgan falsafiy muammolarni, masalan, mantiq nazariyalarida va ularni qoʻllashda koʻpincha bilvosita ishlaydigan prezaziyalarni oʻrganadi. Bu mantiqni qanday aniqlash kerakligi va turli mantiqiy tizimlar bir-biri bilan qanday bogʻlanganligi haqidagi savollarni oʻz ichiga oladi. U mantiq tomonidan qoʻllaniladigan fundamental tushunchalarning tabiatini va mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasini oʻrganishni oʻz ichiga oladi. Umumiy tavsifga koʻra, falsafiy mantiq mantiq falsafasining falsafiy muammolarga mantiqiy usullarni qoʻllashni oʻrganadigan qismi boʻlib, koʻpincha modal mantiq kabi kengaytirilgan mantiqiy tizimlar shaklida. Ammo boshqa nazariyotchilar mantiq falsafasi va falsafiy mantiq oʻrtasidagi farqni boshqacha koʻrsatadilar yoki umuman yoʻq. Metallogiya mantiq falsafasi bilan chambarchas bogʻliqdir, chunki mantiqiy tizimlarning izchillik va toʻliqlik kabi xususiyatlarini oʻrganadi.

Akademik adabiyotlarda mantiq tabiatining turli tavsiflari mavjud. Mantiq koʻpincha fikrlash qonunlari, toʻgʻri fikrlash, toʻgʻri xulosa chiqarish yoki mantiqiy haqiqatni oʻrganish sifatida qaraladi. Bu rasmiy fan boʻlib, xulosalar mavzudan neytral tarzda, yaʼni muhokama qilinadigan aniq mavzudan mustaqil ravishda qanday qilib binolardan kelib chiqishini oʻrganadi. Mantiqning tabiatini oʻrganishning shakllaridan biri turli mantiqiy rasmiy tizimlar oʻrtasidagi umumiyliklarga va ularning mantiqiy boʻlmagan rasmiy tizimlardan qanday farq qilishiga qaratilgan. Bu boradagi muhim mulohazalar, koʻrib chiqilayotgan rasmiy tizim fundamental mantiqiy sezgilarga mos keladimi yoki toʻliqmi. Mantiqning turli xil tushunchalari mantiqni toʻgʻri xulosani yoki mantiqiy haqiqatni oʻrganish sifatida belgilaydimi-yoʻqligiga qarab farqlanishi mumkin. Mantiq tushunchalari orasidagi yana bir farq sintaksis yoki semantika nuqtai nazaridan toʻgʻri xulosa va mantiqiy haqiqat mezonlari aniqlanganligiga asoslanadi.

Koʻpincha mantiqning turli xil turlari ajralib turadi. Mantiq odatda rasmiy mantiq sifatida tushuniladi va ushbu maqolaning aksariyat qismida shunday koʻrib chiqiladi. Rasmiy mantiq faqat rasmiy tilda ifodalangan argumentlar shakli bilan qiziqadi va deduktiv xulosalarga eʼtibor qaratadi. Boshqa tomondan, norasmiy mantiq deduktiv boʻlmagan argumentlarni oʻz ichiga olgan tabiiy tilda mavjud boʻlgan argumentlarning ancha keng doirasiga murojaat qiladi. Argumentlarning toʻgʻriligi ularning shakli yoki mazmuni yoki konteksti kabi boshqa omillarga bogʻliq boʻlishi mumkin. XX-asrda turli xil mantiqiy rasmiy tizimlar yoki mantiqlar ishlab chiqilgan boʻlib, ularni tasniflash, bir-biri bilan qanday bogʻliqligini koʻrsatish va qanday qilib koʻp qirrali boʻlishi mumkinligi muammosini hal qilish mantiq falsafasining vazifasidir. Mantiqlar bitta universal haqiqiy mantiqdan farqli oʻlaroq. Ushbu mantiqlarni klassik mantiqqa boʻlish mumkin, odatda birinchi tartibli mantiq, kengaytirilgan mantiq va deviant mantiqlar bilan aniqlanadi. Kengaytirilgan mantiqlar klassik mantiqning asosiy formalizmi va aksiomalarini qabul qiladi, lekin ularni yangi mantiqiy lugʻat bilan kengaytiradi.

Mantiq falsafasi mantiqning asosiy tushunchalarining tabiati va falsafiy oqibatlarini ham oʻrganadi. Bu haqiqat muammosini, ayniqsa, mantiqiy haqiqat muammosini oʻz ichiga oladi, bu faqat ishlatiladigan mantiqiy atamalarning maʼnolariga qarab haqiqat sifatida belgilanishi mumkin. Yana bir savol, binolar va xulosalarning tabiati, yaʼni ularni fikr, mulohazalar yoki jumlalar sifatida tushunish kerakmi va ular qanday qilib oddiyroq tarkibiy qismlardan tuzilganligi bilan bogʻliq. Binolar va xulosa birgalikda xulosani tashkil qiladi, u haqiqatni saqlovchi yoki yangi va ehtimol yolgʻon maʼlumotlarni kiritishiga qarab deduktiv va amplativ boʻlishi mumkin. Mantiqdagi asosiy masala deduktiv xulosaning haqiqiy yoki notoʻgʻri ekanligi. Haqiqiylik koʻpincha zarurat nuqtai nazaridan aniqlanadi, yaʼni xulosa faqat va agar asoslarning toʻgʻri boʻlishi mumkin boʻlmasa va xulosa notoʻgʻri boʻlsa, haqiqiy hisoblanadi. Boshqa tomondan, notoʻgʻri xulosalar va dalillar oʻz xulosalarini tasdiqlay olmaydi. Ular rasmiy yoki norasmiy mantiqqa tegishli ekanligiga qarab rasmiy yoki norasmiy notoʻgʻri deb tasniflanishi mumkin Mantiq asosan aniqlovchi qoidalar bilan, yaʼni argumentning toʻgʻri yoki notoʻgʻriligini qaysi xulosa qoidalari aniqlaydi, degan savol bilan shugʻullangan. Soʻrovning alohida mavzusi mantiqning strategik qoidalariga taalluqlidir:maʼlum binolar toʻplamini hisobga olgan holda moʻljallangan xulosaga qanday erishishni tartibga soluvchi qoidalar, yaʼni u erga kelish uchun qanday xulosalar chiqarish kerak.

Hozirgi paytda mantiqning formal mantiq, dialektik mantiq, matematik mantiq kabi yoʻnalishlari bor. Formal mantiq tafakkur strukturasini fikrning anik, mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda, nisbatan mustaqil ravishda oʻrganadi. Uning diqqat markazida muhokamani toʻgʻri qurish bilan bogʻliq qoidalar va mantiqiy amallar yotadi. Dialektik mantiq tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida hamda taraqqiyotida olib oʻrganadi. Matematik mantiq tafakkurni matematik metodlar yordamida tadqiq etadi. U hozirgi zamon mat. sining muhim yoʻnalishlaridan biri boʻlib, tafakkurni yuqori darajada abstraktlashgan va formallashgan sistemada tahlil qiladi. 20-asrda noanʼanaviy mantiqning turli yoʻnalishlari, xususan, koʻp qiymatli mantiqiy sistemalar (Y. Lukasevich, Geyting , Reyxenbaxning uch qiymatli mantiqiy sistemalari, Postning nqiymatli mantiqiy sistemasi va shahrik.), konstruktiv mantiq lar (A. N. Kolmogorov, A. A. Markov variantlari) va modal mantiq kabi nazariyalar vujudga keldi va rivojlandi.

Oʻzbekistonda mantiq masalalari bilan dastlab mantiq Mantiq Xayrullayev, E. Yu. Yusupov, V. Qobulov shugʻullangan. Keyinchalik I. Rahimov, mantiq Sharipov, O. Imomxoʻjayeva, D. Fayzixoʻjayeva va boshqa mantiqga oid ilmiy izlanishlar olib borishdi.

Ilmu Pengetahuan mencapai puncak perkembangan dengan baik pada era kejayaan peradaban Islam, pada saat itu bukan hanya ilmu-ilmu islam yang berkembang tetapi juga ilmu-ilmu dibidang lain. Hal ini disebabkan pengaruh ilmu Mantiq atau Logika sehingga menyebabkan banyaknya Ilmuwan yang muncul dengan segala karyanya yang berkualitas bagus. Penelitian ini menggunakan metode Library Research (studi pustaka), dimana Penulis mengambil referensi dari buku dan jurnal ilmiah. Hasil penelitian ini menunjukkan bahwa ilmu Mantiq sangat berpengaruh terhadap kajian-kajian ilmu Islam karena hal itu dapat menjadi bahan evaluasi terhadap kajian ilmu islam dimasa selanjutnya atau dimasa yang akan datang karena Mantiq sendiri merupakan aturan berpikir secara rasio atau logika, meliputi analogi, deduktif, induktif dan silogisme. Hasilnya dapat digunakan sebagai bahan acuan terhadap perkembangan ilmu-ilmu islam terkhusus mengenai kelebihan dan kekurangan pada perkembangannya.

No warranties are given. The license may not give you all of the permissions necessary for your intended use. For example, other rights such as publicity, privacy, or moral rights may limit how you use the material.

Setiap manusia telah diberikan keupayaan berfikir yang berkembang sejajar dengan pertumbuhan jasmani dan akali. Keupayaan berfikir ini mempunyai berbagai bentuk bergantung kepada tahap-tahap pertumbuhan yang berlainan. Pemikiran seseorang dibentuk oleh persekitarannya dan ini dapat dilihat pada rupa bentuk dan kaedah yang tertentu. Dengan kesungguhan seseorang berupaya membina pemikirannya menjadi matang dan bernas sehingga mengatasi pemikiran terdahulu. Semua itu hanya berlaku melalui pentaakulan dan penghujahan.

Bolehlah dikatakan bahawa kemunculan Mantiq semulajadi, falsafah, dan pemikiran secara umumnya adalah bersekali dengan kewujudan manusia, yakni bermula dengan kelahirannya. Mantiq, yang ditakrifkan sebagai peraturan-peraturan berfikir yang betul, melalui kefahaman (inference) yang menghasilkan kesimpulan-kesimpulan yang benar dan sahih, menjadi panduan kepada manusia dalam soal berfikir dan gerak daya yang berkaitan dengannya.

Secara jujur Kaum Muslimin telah bekerja keras mendalami Mantiq Aristotle dan menguasainya dengan cemerlang berbanding bidang-bidang lain. Semua ini mungkin disebabkan oleh hakikat bahawa karya Mantiq beliau telah di terjemah berkali-kali.

Merujuk kepada karya-karya sejarahwan, al-Hujayri percaya bahawa Mantiq dan falsafah yang dikembangkan oleh Aristotle secara berhati-hati melalui kaedah penyusunan dan pengkategorian, pada hakikatnya telah diwarisi oleh orang-orang Parsi, yang kemudiannya menulisnya secara tersusun dan formal.

Kalau kita melihat kepada sejarah sains dan falsafah, kita dapati para failasuf Greek menekankan prinsip-prinsip Mantiq sebelum kedatangan Aristotle lagi, dan menggunakan prinsip-prinsip Mantiq sebelum kedatangan Aristotle lagi, dan menggunakan prinsip-prinsip Mantiq dalam penyelesaian masalah. Sebagai contoh, Sarton menyatakan dalam History of Philosophy bahawa Zeno menyiapkan kerja-kerja Parmenides dari segi ruang-lingkup, kaedah dan pembuktian. Beliau mengesahkan bahawa sekiranya seseorang mengambilkira perubahan dan sifat berubah alam ini sebagai suatu hakikat dia pasti akan menemui kesimpulan yang Mantiqi. Mungkin disebabkan oleh pendekatannya yang tersusun dan teratur beliau mampu memandu orang-orang yang datang kemudian. Aristotle menamakannya pengasas Mantiq dan hujah dialektikal.

Zeno adalah failasuf aliran pemikiran Aela. Beliau dilahirkan pada 486 SM. Beliau hidup selepas Parmenides, dua kurun sebelum Aristotle. Beliau meyakini dan mengajar bahawa mustahil dua hakikat yang saling bercanggah disatukan. Prinsip ini digunakan bagi membuktikan kesatuan alam. Beliau dianggap orang yang banyak berbicara tentang Mantiq.

Segala bukti yang dikemukakan oleh Zeno digunakan bagi menyokong teori kesatuan alam dan bagi menolak kemungkinan pergerakan dan perubahan. Semua bukti-bukti ini disandarkan kepada undang-undang percanggahan.

c80f0f1006