Re: [idistaro] La filozofio e la subjuntivo en Ido.

[Gonçalo Neves]

Kad Ido ne esas linguo richa, preciza, esprimiva, matura e pardevelopita? Ol certe esas tala. Kad ol bezonas experimenti, lexikal kaprici, idiolektal aventuri, bizara formi sen solidasusteno internaciona? Ol certe ne bezonas li.

Pluse, me ne povas aceptar la argumento ke linguo kun subjuntivo esus plu apta por filozofiado. No, mil-foye ne. La klasika Chiniana, exemple, havis nula subjuntivo (e, pluse, nula sintezala konjugado!), ma ol produktis tre richa filozofio. Altra lingui (exemple, la klasika Araba, la klasika Persiana) havis subjuntivo ma li tote ne dependis de ol por expresar hipotezi e produktar abstrakta nuancoza pensado. Anke li produktis tre richa filozofio.

Semblas a me ke, ofte, diskuti pri konjugado e verbala modi en Esperanto ed Ido departas de grava miskoncepto e de erora klasifiko. Advere, en Ido, la us-modo (quan Ido heredis tal qual de Esperanto) ne esas propre kondicionalo, malgre lo dicita en KGD (ed en analoga Esperanto-gramatiki). La us-modo esas la modo di lo imaginata. Ol esas modo hipotezala: ol inkluzas, kontenas ed expresas roli e funcioni quin, en Romanala lingui, on atribuus al subjuntivo, kande koncernesas agi pure hipotezala o ne-reala.

Kande on dicas en Esperanto Se mi estus riĉa, mi estus feliĉa, od en Ido, analoge, Se me esus richa, me esus felica, on expresas su tote simetre, same kam Latine (Si dives essem, beatus essem), Germane (Wenn ich reich wäre, wäre ich glücklich) e Ruse (Если бы я был богатым, я был бы счастлив), t. e. en Esperanto, Ido, Latina, Germana e Rusa on uzas la sama tempo e la sama modo en la du prepozicioni, quo esas tote naturala e tote logikoza, nam la du prepozicioni expresas lo ne-reala, lo hipotezala, sub la formo di kondiciono (se me esus richa) e rezulturo (me esus felica). Uropi sequas la exemplo di LGR ed anke uzas la sama tempo e la sama modo en la du prepozicioni: Is i sev ric, i sev felic. 

Ica simetreso mantenesas en Esperanto ed Ido kande on expresas altra nuanco: Se mi estos riĉa, mi estos feliĉa (Se me esos richa, me esos felica). Hike koncernesas posibla reala mondo, kontre ke antee koncernesis ne-reala hipotezala mondo. Diferanta mondi, ma la sama simetreso e koheranteso en Esperanto ed Ido, ed anke en la Rusa (Если я буду богатым, я буду счастлив), ma ca-foye, ne en la Germana (Wenn ich reich bin, werde ich glücklich sein), qua uzas la sama modo en la du prepozicioni (indikativo), ma ne la sama tempi (prezenta en la unesma, futura en la duesma).

Konseque, Ido, same kam Esperanto, uzas verbala sistemo tote simetra, koheranta e logikoza. On ne domajez ol per fantaziuri e supozata "artala" bezoni. Evidente singlu darfas makulizar sua Ido per idiolektala traiti, ma anke me darfas refuzar tala traiti e, fakte, me refuzos lektar plusa "artala" Ido-texti kontenanta idiolektala traiti.  

'Alexandre Xavier Casanova Domingo' via Idistaro <idis...@googlegroups.com> escreveu (quarta, 29/04/2026 à(s) 14:34):
>
> La filozofio e la subjuntivo en Ido.
>
>
>             Hola ad omni.
>             Recente, Partaka e Gonçalo Neves diskutis pri la yen oportuneso (segun Partaka) o yen desoportuneso (segun Gonçalo Neves) de la subjuntivo kom formo verbala en Ido.
>             Ica mesajo traktas plu la filozofio kam la linguistiko, ma me propozas solvuro linguala por la subjuntivo en Ido; do me agregas kopiuro de mea mesajo aden la listo Linguo.
>             En prozo filozofiala per Ido (qua esas mea uzo tipa de Ido) la problemo pri la yen realeso yen desrealeso de la mondo esas konstanta, do la uso verbala de la subjuntivo, la kondicionalo, la aoristo ed altra simila formi esas ofta filozofiante per la lingui qui ica formin verbala prizentas. La sistemo verbala di Ido esas tre komplexa, quankam reguloza; do me uzas tipe la formo verbala simpla, se me ne bezonas precizar plu.
>             Ka ni bezonas subjuntivo en Ido? Yes e ne. La kondicionalo e la imperativo suficas tipe, kun min o plu perifrazi, por indikar ica nuanco verbala. Do Gonçalo Neves justeskas... teorie. La problemo esas ke la lingui reala ne esas nur teorio. En poezio o, generale, literaturo, la uzo konstanta de perifrazi o sintagmi adicionala por indikar la funciono de la subjuntivo esas, esus, pezoza e poke apta. Kom maestro literaturala nuntempala di Ido, Partaka bezonas la subjuntivo... e, segun me, ico esas nula atako kontre la Kompleta Gramatiko Detaloza o la komprenado generala di Ido. La problemon ni povas solvar facile.
>             Unesme, existas la solvuro subjuntiva sinteza, qua esas la solvuro praktikata da Partaka. Ico esas aceptabla, ma ico longigas la ja longa formi verbala de Ido kun olua multa nuanci verbala per interfixi e sufixi. En Ido literaturala, la formi verbala kun du interfixi ed un sufixo ne esas rara; e ne nur formi simpla, sed anke formi verbala kompozata. Ico, ya, esas aceptebla... por uzanti tre habila de la linguo Ido. Sincere, me ne esas uzanto tre habila de la linguo da Beaufront e Couturat, do icon me evitus ed evitas. Kom filozofo, la justa konceptin me volas expresar, vice la maxim bela paroli o frazi.
>             Duesme, existas, existos, existus od existez la solvuro subjuntiva analisa. Ica solvuro uzus la formo verbala prezenta kun partikulo od adverbo fixa, specifa. La adverbo wirde, inspirata ek plura lingui Germanoida tre parolata, esas quik adoptebla vorto. Yen, do, ica formo per la exempli da Partaka.
>
>
>             Se me wirde esas richa, me esus jeneroza.
>             Me esus jeneroza, se me wirde esas richa.
>
>             Me opinionas ke la solvuro analiza esas plu facila. Ma me aceptus, me wirde aceptas, me acepterus, amba formi de kondicionalo: la formo analiza e la formo sinteza.
>
>             Filozofiante per Ido, la vera problemo esas tre diferanta. Yen exemplo ek ideo tre polemika filozofie o filozofiale, per plura formi verbala... e sempre konprenebla frazo.
>
>             (a) Se ni volas esar richa homi, ni omna e samatempe, ni devas esar poka homi en nia planeto.
>             (b) Se ni volus esar richa homi, ni omna e samatempe, ni esez poka homi en nia planeto.
>             (c) Se ni volerus esar richa homi, ni omna e samatempe, ni eserus poka homi en nia planeto.
>             (d) Se ni wirde esar richa homi, ni omna e samatempe, ni wirde esar poka homi en nia planeto.
>
>             Existas altra solvuri; exemple.
>
>             (e) ni eserus richa homi, ni omna e samatempe, do ni eserus poka homi en nia planeto.
>
>             La problemo, kande me filozofias per Ido, esas ke yen per ica formo verbala, yen per ita formo verbala, la koncepto di ica frazo ne diskutesas. Me ne trovas, kande mi asertas ke ica frazo esas frazo vera, nek aproburo nek rifuzuro... sed silenco.
>             E, reale, filozofiar ne esas monologar. Filozofiar esas dialogar.
>             Quale, reale (e ne nur teorie, hipoteze, subjuntive) filozofiar per Ido?
>              Amike, Aleshandre Shavier Kasanova Domingo, e-postobuxo raamonraa @ zohomail . eu (raamonraa arobo zohomail punto eu, sen spaci).
>

[Gonçalo Neves]

En mea jusa mesajo, lektez:

prepozicioni > propozicioni