DLACZEGO ODRZUCAMY APOKRYFY?
Pijus X
Jeden z przyjaciól, któremu w prezencie wreczylem Biblie, po pewnym czasie
zapytal mnie: "Dlaczego Biblia, która mi dales, nie jest kompletna? Dlaczego
nie zawiera wszystkich ksiag?" Na poczatku bylem zaskoczony. Po chwili
domyslilem sie, ze pewnie chodzi o apokryfy, czyli tzw. ksiegi
deuterokanoniczne. Co to sa apokryfy? Dlaczego je odrzucamy oraz traktujemy
jako ksiegi niekanoniczne i nienatchnione? Czy mamy na to wystarczajace
dowody?
Starotestamentowy kanon hebrajski nie obejmowal apokryfów, zwanych pózniej
takze ksiegami deuterokanonicznymi (wtórnokanonicznymi), które nie byly
natchnione i powstaly po niewoli babilonskiej za czasów Ezdrasza i
Nehemiasza. Apokryfy wystepuja jednak w Septuagincie, greckim przekladzie
Starego Testamentu. Najczesciej sa to nastepujace ksiegi: Ksiega Tobiasza,
Ksiega Judyty, Ksiega Madrosci, Madrosc Syracha, czyli Eklezjastyka, Ksiega
Barucha oraz I i II Ksiega Machabejska. O pismach tych wypowiedzial sie
bardzo wyraznie Józef Flawiusz: "Od Artakserksesa do naszych czasów zostala
spisana cala historia, lecz nie posiada wartosci równej sprawozdaniom
wczesniejszym, poniewaz nie pochodzi od proroków".
Czy sa wystarczajace argumenty przemawiajace za odrzuceniem apokryfów?
1. Zbiór ksiag Starego Testamentu, który uznal Jezus, i którym sie
poslugiwal, skladal sie z trzech czesci: prawa, proroków i pism (patrz Luk.
24,27.44). Ten podzial ksiag starotestamentowych wystepuje do dnia
dzisiejszego w Biblii hebrajskiej, która nie zawiera apokryfów!
2. Wszystkie ksiegi Pisma Swietego - 66 ksiag (39 Starego Testamentu i 27
Nowego Testamentu) - tworza harmonijna calosc. Jeden natchniony autor nie
moze przeciez przeczyc drugiemu, albowiem jeden boski Umysl natchnal
wszystkich pisarzy Biblii. Gdyby na przyklad apostol Jan napisal cos, co
byloby sprzeczne z wczesniej spisanymi, natchnionymi trzema ewangeliami, to
jego ksiega nie moglaby sie znalezc w zbiorze biblijnych ksiag natchnionych.
3. Apokryfy zawieraja nauki, które sa sprzeczne z pismami Mojzesza i innych
proroków. Z tego powodu nie znalazly sie wsród kanonu natchnionych ksiag
Starego Testamentu, który ostatecznie zamykaja ksiegi z czasów Ezdrasza.
4. Zarówno Chrystus, jak i apostolowie nigdy nie cytowali ani nie powolywali
sie na ksiegi apokryficzne. Hieronim dokonujac redakcji Biblii w jezyku
lacinskim i pewnych tlumaczen, takze ich nie uwzglednil. Przestrzegl tez
przed tym swoich nastepców: "Strzez sie wszelkich apokryfów a wiedz, iz nie
pochodza one od tych, których imiona uwidocznione sa w tytulach".
5. Dopiero pózniejsze sobory wypowiedzialy sie za kanonicznoscia apokryfów.
Poglad ten mimo licznych oporów - ostatecznie zatwierdzil w 1546 roku
sobór trydencki. Wszystkich tych, którzy nie uznaja apokryfów jako
pelnowartosciowej czesci Pisma Swietego, oblozyl klatwa. W pewnym sensie
potwierdzone to zostalo przez dwa sobory watykanskie - w roku 1870 i 1965.
6. Szesnastowieczna reformacja nawiazujac do nauki apostolskiej i
wczesnochrzescijanskiej odrzucila apokryfy. Dlaczego Kosciól Katolicki do
dnia dzisiejszego uznaje autorytet tych nienatchnionych ksiag? Poniewaz dla
pewnych swoich nauk - które nie maja poparcia w Pismie Swietym lub sa w
razacej sprzecznosci z nim znajduje poparcie w pismach apokryficznych.
Niektóre bledne nauki apokryfów.
1. Czary i magia. W ksiedze Tobiasza czytamy: "Wtedy powiedzial mu znowu
aniol: 'Rozplataj te rybe i wyjmij z niej zólc, serce i watrobe i zostaw je
przy sobie, a wnetrznosci odrzuc. Zólc bowiem, serce i watroba jej sa
pozytecznym lekarstwem' (...). A mlodzieniec zapytal aniola i rzekl mu:
Bracie Azariaszu, co za lekarstwo jest w sercu, w watrobie i w zólci ryby?'
A ten mu odpowiedzial: 'serce i watrobe ryby spal przed mezczyzna lub
kobieta, których opanowal demon lub zly duch, a zniknie opetanie i juz
nigdy nie zwiaze sie z nim" (Tob. 6,4.7.8 BT). Z zacytowanego tekstu wyplywa
nauka sprzeczna z Pismem Swietym. Serce i watroba ryby nie maja takiej
nadnaturalnej mocy. Jest rzecza niemozliwa, aby aniol przyslany przez Boga
mógl dac taka rade Tobiaszowi albo komukolwiek innemu. Chrystus powiedzial,
ze tylko w mocy Jego imienia zle duchy beda wypedzane (patrz Mar. 16,17).
Apostol Pawel powiedzial do dziewczyny opanowanej przez zlego ducha tak:
"Rozkazuje ci w imie Jezusa Chrystusa, zebys z niej wyszedl" (Dz. 16,18).
Przytoczone przyklady z natchnionych ksiag Biblii nie sa zgodne z tym, co
czytamy w Ksiedze Tobiasza.
2. Odpuszczenie grzechów za jalmuzne. "Jahnuina uwalnia od smierci i
oczyszcza z kazdego grzechu. Ci, którzy daja jalmuzne, nasyceni beda
zyciem" (Tob. 12,9 BT). Podobna mysl zawiera inna apokryficzna ksiega,
Madrosc Syracha, czyli Eklezjastyka: "Woda gasi plonacy ogien, a jalmuzna
gladzi grzechy" (Syr. 3,30 BT). Jesli jalmuzna oczyszcza nas z grzechów,
niepotrzebna jest krew Jezusa. Apostol Piotr napisal jednak: "Wiecie bowiem,
nie z waszego, odziedziczonego po przodkach, zlego postepowania zostaliscie
wykupieni nie czyms przemijajacym, srebrem lub zlotem, ale drogocenna krwia
Chrystusa, jako baranka niepokalanego i bez zmazy" (I Piotra 1,18.19 BT).
Warto takze zacytowac slowa Judy: "Temu zas, który moze was ustrzec od
upadku i stawic nienagannymi i rozradowanymi wobec swej chwaly, jedynemu
Bogu, Zbawcy naszemu przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego, chwala, majestat,
moc i wladza..." (Juda 24 BT).
3. Modlitwa i dary za zmarlych. W II Ksiedze Machabejskiej czytamy:
"Zolnierze Judy przyszli zabrac ciala tych, którzy polegli, i pochowac razem
z krewnymi w rodzinnych grobach. Pod chitonem jednak u kazdego ze zmarlych
znalezli przedmioty poswiecone bóstwom (...), chociaz Prawo tego Zydom
zakazuje. Dla wszystkich wiec stalo sie jasne, ze oni to i z tej wlasnie
przyczyny zgineli. Wszyscy zas wychwalali Pana, sprawiedliwego Sedziego,
który rzeczy ukryte czyni jawnymi, a potem oddali sie modlitwie i blagali,
aby popelniony grzech zostal calkowicie wymazany (...). Uczyniwszy zas
skladke pomiedzy ludzmi, poslal do Jerozolimy okolo dwu tysiecy srebrnych
drachm, aby zlozono ofiare za grzech. Bardzo pieknie i szlachetnie uczynil,
myslal bowiem o zmartwychwstaniu. Gdyby bowiem nie byl przekonany, ze ci
zabici zmartwychwstana, to modlitwa za zmarlych bylaby czyms zbednym i
niedorzecznym (...). Dlatego wlasnie sprawil, ze zlozono ofiare przeblagalna
za zabitych, aby zostali uwolnieni od grzechu" (II Mach. 12,39-45 BT).
Zgodnie z nauka Slowa Bozego umarli nic nie moga uczynic i nic dla nich
uczynic nie mozna: "Zaiste, nie Szeol Cie slawi, ani Smierc wychwala Ciebie;
nie ci ogladaja sie na Twoja wiernosc, którzy w dól zstepuja" (Iz. 38,18
BT). W Ksiedze Kaznodziei Salomona (Koheleta, czyli Eklezjastesa) czytamy:
"Zyjacy wiedza, ze umra, a zmarli niczego zgola nie wiedza, zaplaty tez
wiecej juz zadnej nie maja, bo pamiec o nich idzie w zapomnienie. Tak samo
ich milosc, jak równiez ich nienawisc, jak tez ich zazdrosc - juz dawno
zanikly, i juz nigdy wiecej udzialu nie maja zadnego we wszystkim, cokolwiek
sie dzieje pod sloncem (...) Bo nie ma zadnej czynnosci ni rozumienia, ani
poznania, ani madrosci w Szeolu, do którego ty zdazasz" (Koh. 9,5.6.10 BT).
Ten nieswiadomy sen bedzie trwal az do zmartwychwstania. "A nie chcemy,
bracia, abyscie byli w niepewnosci co do tych, którzy zasneli, abyscie sie
nie smucili, jak drudzy, którzy nie maja nadziei (...). A to wam mówimy na
podstawie Slowa Pana, ze my, którzy pozostaniemy przy zyciu az do przyjscia
Pana, nie wyprzedzimy tych, którzy zasneli. Gdyz sam Pan na dany rozkaz, na
glos archaniola i traby Bozej zstapi z nieba; wtedy najpierw powstana ci,
którzy umarli w Chrystusie, potem my, którzy pozostaniemy przy zyciu, razem
z nimi porwani bedziemy w oblokach w powietrze, na spotkanie Pana; i tak
zawsze bedziemy z Panem" (I Tes. 4,13.15-17).
Apokryficzna Ksiega Madrosci naucza takze o tych rzeczach, które pozostaja w
razacej sprzecznosci z nauka Pisma Swietego. Wskazuje na meki piekielne po
smierci: "Dusze sprawiedliwych sa w reku Boga i nie dosiegnie ich meka"
(Madr. 3,1 BT).
Judyta zabija wodza Holofernesa (patrz Judyty 13,2-10).
4. Dlugi post Judyty. Judyta poscila przez caly okres swego wdowienstwa
(trzy lata i cztery miesiace): "Na dachu swego domu postawila sobie namiot,
nalozyla wór na biodra i nosila na sobie swoje wdowie szaty. Poscila przez
wszystkie dni swojego wdowienstwa" (Judyty 8,5.6). Jej historia przypomina
opowiesci o sredniowiecznych swietych, zyciu których towarzyszyly niezwykle
cuda.
5. Pochwala egoizmu i okrucienstwa. Apokryficzna Madrosc Syracha, czyli
Eklezjastyka powiada: "Dobrze czyn biednemu, a nie dawaj bezboznemu, odmów
mu chleba swego i nie uzyczaj mu, aby przypadkiem nie wzial góry nad toba.
Znajdziesz w dwójnasób zlo za wszystko dobro, które bys mu wyswiadczyl. Gdyz
i u Najwyzszego budza odraze grzesznicy, wymierzy On tez kare bezboznym.
Dawaj dobremu, a nie pomagaj grzesznikowi" (Syr. 12,5-7). Zupelnie cos
przeciwnego doradza Chrystus w Kazaniu na Górze: "A Ja wam powiadam:
Milujcie nieprzyjaciól waszych i módlcie sie za tych, którzy was
przesladuja, abyscie byli synami Ojca waszego, który jest w niebie, bo
slonce jego wschodzi nad zlymi i dobrymi i deszcz pada na sprawiedliwych i
niesprawiedliwych. Bo jeslibyscie milowali tylko tych, którzy was miluja,
jakaz macie zaplate? Czyz i celnicy tego nie czynia? A jeslibyscie
pozdrawiali tylko braci waszych, cóz osobliwego czynicie? Czyz i poganie
tego nie czynia?" (Mat. 5,44-47).
W ksiegach apokryficznych jest o wiele wiecej tego typu niebiblijnych nauk.
Tresc tych ksiag oraz ich przeslanie wskazuja, ze nie sa one pochodzenia
Bozego. "'Do objawienia i do swiadectwa!' Jesli nie beda mówic zgodnie z tym
haslem, to nie ma dla nich jutrzenki" (Iz. 8,20 BT). Ponad wszelka
watpliwosc nalezy stwierdzic, ze apokryfy nie sa czescia Slowa Bozego. Nie
maja potwierdzenia: "Tak mówi Pan!"
Vargard
> DLACZEGO ODRZUCAMY APOKRYFY?
>
> (...) Po chwili domyslilem sie, ze pewnie chodzi o apokryfy, czyli
> tzw. ksiegi deuterokanoniczne.
Kolejny protestant na grupie. Mylisz apokryfy z księgami
deuterokanonicznymi.
Z dalszego kontekstu wynika że masz na myśli księgi deuterokanoniczne ST,
których to protestanci nie uznają, gdyż tak nakazał im katolicki ksiądz
Luter.
Przykłady apokryfów ST to np Apokalipsa Abrahama, Apokalipsa Barucha,
Wyrocznie Sybilli itd jest tego znacznie więcej. Do apokryfów NT zalicza się
np Protoewangelię Jakuba, Ewangelię Filipa czy Judasza itd tego też jest
znacznie
więcej.
> Starotestamentowy kanon hebrajski nie obejmowal apokryfów, zwanych
> pózniej takze ksiegami deuterokanonicznymi (wtórnokanonicznymi),
Bzdury waść gadasz. Tzw starotestamentowy kanon hebrajski, jak rzekłeś
powstał w latach 90-95 n.e., więc za późno żeby być jakimś odniesieniem
do chrześcijaństwa. Rabini nie mogli wybaczyć Machabeuszom że zawarli
kiedyś sojusz z Rzymem (1 Mch 8), który jakieś 20 lat wcześniej zburzył
Jerozolimę.
Wykreślili więc z kanonu księgi Machabejskie, i w konsekwencji i inne
księgi.
> (...) Apokryfy wystepuja jednak w Septuagincie, greckim
> przekladzie Starego Testamentu. Najczesciej sa to nastepujace ksiegi:
> Ksiega Tobiasza, Ksiega Judyty, Ksiega Madrosci, Madrosc Syracha, czyli
> Eklezjastyka, Ksiega Barucha oraz I i II Ksiega Machabejska. O pismach
> tych wypowiedzial sie bardzo wyraznie Józef Flawiusz: "Od Artakserksesa
> do naszych czasów zostala spisana cala historia, lecz nie posiada
> wartosci równej sprawozdaniom wczesniejszym, poniewaz nie pochodzi od
> proroków".
A co tu ma do rzeczy Józef Flawiusz ? To był jakiś wielki rabbi Izraela
czy co ?
> Czy sa wystarczajace argumenty przemawiajace za odrzuceniem apokryfów?
Nie ma - dla tych ksiąg które wymieniłeś.
> 1. Zbiór ksiag Starego Testamentu, który uznal Jezus, i którym sie
> poslugiwal, skladal sie z trzech czesci: prawa, proroków i pism (patrz
> Luk. 24,27.44). Ten podzial ksiag starotestamentowych wystepuje do dnia
> dzisiejszego w Biblii hebrajskiej, która nie zawiera apokryfów!
Dlaczego nie ma już napisałem wyżej. Porównaj sobie daty powstania
Biblii hebrajskiej z datą powstania LXX i wyciągnij wnioski.
> 2. Wszystkie ksiegi Pisma Swietego - 66 ksiag (39 Starego Testamentu i
> 27 Nowego Testamentu) - tworza harmonijna calosc. Jeden natchniony autor
> nie moze przeciez przeczyc drugiemu, albowiem jeden boski Umysl natchnal
> wszystkich pisarzy Biblii. Gdyby na przyklad apostol Jan napisal cos, co
> byloby sprzeczne z wczesniej spisanymi, natchnionymi trzema
> ewangeliami, to jego ksiega nie moglaby sie znalezc w zbiorze biblijnych
> ksiag natchnionych.
A jeśli ktoś odpowiada na pytanie "I tak i nie" to sam sobie przeczy,
czy też chce przekazać pewną bardziej złożoną prawdę dotyczącą
ludzkiej psychiki ? To raz, a dwa mimo tego nie ma w 73 księgach Biblii
prawd wzajemnie sprzecznych przy poprawnej interpretacji tekstu.
Jeśli jest mowa o tym samym wydarzeniu, to są to relacje uzupełniające
się a nie wykluczające. Co do nauki moralnej, to nie da się ukryć, że
NT głosi surowszą naukę moralną niż ST, ale nie z nią sprzeczną.
> 3. Apokryfy zawieraja nauki, które sa sprzeczne z pismami Mojzesza i
> innych proroków. Z tego powodu nie znalazly sie wsród kanonu
> natchnionych ksiag Starego Testamentu, który ostatecznie zamykaja ksiegi
> z czasów Ezdrasza.
Apokryfy - tak, ale księgi deuterokanoniczne - nie.
> 4. Zarówno Chrystus, jak i apostolowie nigdy nie cytowali ani nie
> powolywali sie na ksiegi apokryficzne.
Nieprawda. Apostoł Juda w swoim liście cytuje tekst który
zachował się w księdze etiopskiego Henocha.
[Jud 14-15 <- HenEt 1,9].
> 5. Dopiero pózniejsze sobory wypowiedzialy sie za kanonicznoscia
> apokryfów. Poglad ten mimo licznych oporów - ostatecznie zatwierdzil w
> 1546 roku sobór trydencki. Wszystkich tych, którzy nie uznaja apokryfów
> jako pelnowartosciowej czesci Pisma Swietego, oblozyl klatwa. W pewnym
> sensie potwierdzone to zostalo przez dwa sobory watykanskie - w roku
> 1870 i 1965.
I bardzo dobrze.
> Niektóre bledne nauki apokryfów [?]
>
> 1. Czary i magia. W ksiedze Tobiasza czytamy: (Tob. 6,4.7.8 BT). Z zacytowanego tekstu
> wyplywa nauka sprzeczna z Pismem Swietym. Serce i watroba ryby nie maja
> takiej nadnaturalnej mocy. Jest rzecza niemozliwa, aby aniol przyslany
> przez Boga mógl dac taka rade Tobiaszowi albo komukolwiek innemu.
Nie rozumiesz waść całego kontekstu dzieła jakim jest księga Tobiasza.
Wcześniej czytamy :
Tb 3,16 I tej godziny modlitwa obojga została wysłuchana wobec majestatu
Boga. 17 ->I został posłany Rafał5, aby uleczyć obydwoje: Tobiasza, aby
mu zdjąć bielmo z oczu, tak, aby oczyma swymi znowu oglądał światło
Boże, i Sarę, córkę Raguela, aby ją dać Tobiaszowi, synowi Tobiasza, za
żonę i odpędzić od niej złego ducha Asmodeusza<-, ponieważ Tobiaszowi
przysługuje prawo otrzymać ją w dziedzictwie przed wszystkimi, którzy ją
pragną poślubić.
Ryba to tylko kamuflaż Rafaela, żeby go za wcześnie nie rozpoznano.
Jak dalej czytamy - zapach ryby z błogosławieństwem Anioła dał się we
znaki demonowi :
Tb 8,3 Zapach ryby powstrzymał demona i uciekł aż on aż do Górnego
Egiptu1. A Rafał poszedł za nim, związał go tam w oka mgnieniu i
unieszkodliwił go1.
<<"Do Górnego Egiptu" - to przysłowie i znaczy tyle co nasz "kraniec
świata". "Związał go... i unieszkodliwił", tj. w znaczeniu przenośnym
moralnie zmusił go do przebywania z dala od ludzi.>> - przypis BT.
Tak więc w wyniku obietnicy i działalności Anioła Rafaela pokonano złego
ducha.
Żadne czary.
> (...) Przytoczone przyklady z
> natchnionych ksiag Biblii nie sa zgodne z tym, co czytamy w Ksiedze
> Tobiasza.
Bzdury waść gadasz, nie rozumiesz lub nie chcesz zrozumieć nauk
płynących z Biblii.
> 2. Odpuszczenie grzechów za jalmuzne. "Jahnuina uwalnia od smierci i
> oczyszcza z kazdego grzechu. Ci, którzy daja jalmuzne, nasyceni beda
> zyciem" (Tob. 12,9 BT). Podobna mysl zawiera inna apokryficzna ksiega,
> Madrosc Syracha, czyli Eklezjastyka: "Woda gasi plonacy ogien, a
> jalmuzna gladzi grzechy" (Syr. 3,30 BT).
Czyli twierdzisz że źle jest pomagać biednym przez jałmużnę ?
Jak czytamy w Mt 6,1nn jałmużna jest uczynkiem pobożnym,
i jako taka jest dobra, a jeszcze lepsza gdy dokonuje się w ukryciu.
Co do tych wypowiedzi z ST to są to oczywiste metafory, zachęcające
do częstego dawania jałmużny.
> Jesli jalmuzna oczyszcza nas z
> grzechów, niepotrzebna jest krew Jezusa. (...)
Nie rozumiesz waść prostych metafor ST.
> 3. Modlitwa i dary za zmarlych. (...) (II Mach.
> 12,39-45 BT).
>
> Zgodnie z nauka Slowa Bozego umarli nic nie moga uczynic i nic dla nich
> uczynic nie mozna:
W Ap czytamy o duszach ściętych dla świadectwa Słowa Bożego,
których modlitwa przynosi karę Bożą na świat Ap 6,9n.
Co do ofiar za zmarłych to poczytaj sobie o praktyce "chrztu za zmarłych",
która to jest analogiczna do praktyki odpustów zupełnych. [1 Kor 15,29].
> (Iz. 38,18 BT).
Nie na temat. Wyciąłeś kawałek hymnu dziękczynnego Ezechiasza.
> (Koh. 9,5.6.10 BT).
Tak mówił mędrzec, który nie mógł pójść do Nieba ponieważ
Chrystus nie przyszedł jeszcze by odkupić ludzkość. Stąd sceptycyzm
Koheleta.
> (...)
> Ksiega Madrosci naucza takze o tych rzeczach, które
> pozostaja w razacej sprzecznosci z nauka Pisma Swietego. Wskazuje na
> meki piekielne po smierci: "Dusze sprawiedliwych sa w reku Boga i nie
> dosiegnie ich meka" (Madr. 3,1 BT).
Coś ci się pomyliło. O mękach piekielnych jest np tu :
Iz 33,14;Iz 66,25.
Nie mówiąc o tekstach z Ap i Ewangelii.
> Judyta zabija wodza Holofernesa (patrz Judyty 13,2-10).
> 4. Dlugi post Judyty. (Judyty 8,5.6). Jej
> historia przypomina opowiesci o sredniowiecznych swietych, zyciu
> których towarzyszyly niezwykle cuda.
Toś chyba w ogóle nie czytał tej księgi. Judyta tak jak i Estera
to typ dzielnej niewiasty, zasłużonej dla całego narodu Wybranego.
Co ci się tu nie podoba ?
> 5. Pochwala egoizmu i okrucienstwa.
Kto ci takich bzdur nagadał ?
> (...)Madrosc Syracha, czyli
> Eklezjastyka powiada: "Dobrze czyn biednemu, a nie dawaj bezboznemu,
> odmów mu chleba swego i nie uzyczaj mu, aby przypadkiem nie wzial góry
> nad toba. Znajdziesz w dwójnasób zlo za wszystko dobro, które bys mu
> wyswiadczyl. Gdyz i u Najwyzszego budza odraze grzesznicy, wymierzy On
> tez kare bezboznym. Dawaj dobremu, a nie pomagaj grzesznikowi" (Syr.
> 12,5-7).
I taka jest prawda o zatwardziałych grzesznikach, jak faryzeusze.
Chrystus Pan postępował tak z nimi, jak jest tu napisane.
Chleb rozmnożył dla biednego tłumu który szedł za Nim,
a nie dał błogosławieństwa złym faryzeuszom, lecz ich krytykował,
jako nieczyste groby pobielane. Za dobro które wyświadczył całemu
ludowi - jego naród skazał go na krzyż. Ze zła jednak - za sprawą Boga -
wynikło dobro i zbawienie. A że nauka moralna NT jest surowsza niż z ST,
o tym już wspominałem.
> W ksiegach apokryficznych jest o wiele wiecej tego typu niebiblijnych
> nauk. (...)
Ale nie w księgach deuterokanonicznych. Naucz się czytać ze zrozumieniem,
bo umiesz powtarzać tylko stereotypy typowe dla protestanta.
Poza tym takie rzeczy jak Kult Maryjny (i świętych), analogiczny do
Kultu Arki Przymierza
(i Przybytku) czy w ogóle kult jaki się należy Bogu w odróżnieniu od
bałwochwalstwa,
czy też ważność tradycji ustnej wynika tak z ST jak i NT.
Tak to protestanci wykroczyli przeciw porządkowi i podpadli pod
następujący tekst :
2 Tes 3,6 Nakazujemy wam, bracia, w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa,
abyście stronili od każdego brata, który postępuje wbrew porządkowi,
a nie według tradycji, którą przejęliście od nas.
--
Vargard von Wallenrod
Pwt 32,39-42
Patrzcie teraz, że Ja jestem, Ja jeden,
i nie ma ze Mną żadnego boga.
Ja zabijam i Ja sam ożywiam,
Ja ranię i Ja sam uzdrawiam,
że nikt z mojej ręki nie uwalnia.
Podnoszę rękę ku niebu i mówię:
Tak, Ja żyję na wieki.
Gdy miecz błyszczący wyostrzę
i wyrok wykona ma ręka,
na swoich wrogach się pomszczę,
odpłacę tym, którzy Mnie nienawidzą.
Upoję krwią moje strzały,
mój miecz napasie się mięsem,
krwią poległych i uprowadzonych,
głowami dowódców nieprzyjacielskich.
Pijus X
siegnij do innych zrodel niz katolickie pierdoly...trzeba miec czas zeby to
twoje siano komentowac...
a kiedy powstal kanon katolicki? cha cha
Pijus X
lecz Tego, który ich natchnął. Profesor Anna Świderkówna z Uniwersytetu
Warszawskiego tak odpowiedziała na podobne pytanie:
"Nam się na ogół wydaje, że Księga Święta to jest opowiadanie o samych
świętych ludziach. Często właśnie ludzie niewierzący, a zwłaszcza wojujący
ateiści wykorzystywali Biblię w ten sposób, że powoływali się na jakieś
historie czy to bardzo krwawe, czy też - jakbyśmy dzisiaj powiedzieli -
niemoralne. Dla nas świętość wiąże się z doskonałością moralną, natomiast
święty po hebrajsku oznacza pierwotnie oddzielony, zupełnie inny i dotyczy
tylko Boga. Tylko Bóg jest święty. Może w pewnym sensie było to bliskie
naszemu słowu transcendentny? Przedmiot albo jakiś człowiek jest natomiast
święty na tyle, na ile należy do Boga. Warto zajrzeć na przykład do obu
Listów do Koryntian św. Pawła, w których nazywa swoich adresatów świętymi. Z
treści listu wynika, że oni świętymi bynajmniej nie byli, wręcz przeciwnie.
Naznaczeni jednak pieczęcią chrztu św. należeli do Boga i w tym sensie byli
świętymi. Księga jest święta tak, jak każdy przedmiot, który należy do Boga.
Nie jest to wcale historia świętych ludzi, lecz świętego Boga, który ma
okropne kłopoty z bardzo nieświętymi ludźmi, zupełnie podobnymi do nas."1
KANON STAREGO TESTAMENTU
Słowo "kanon" pochodzi od hebrajskiego kaneh, które oznaczało "kij
mierniczy" i było używane w sensie standardu lub normy. []
Starotestamentowy kanon tworzyło 39 ksiąg.2 Liczbę tę znamy z zapisków
Flawiusza,3 uchwał synodu rabinów w Jamni, który go zatwierdził pod koniec I
wieku n.e., oraz z Talmudu Babilońskiego.4 Wierzący już w starożytności
uważali te księgi za Pismo Święte. W II w. p.n.e. wspominał o tym Syrach.5
Wynika to także ze słów Pana Jezusa: "Musi się wypełnić wszystko, co
napisane o Mnie w Prawie Mojżesza, u Proroków, i w Psalmach" ŁUK. 24,44.6 Z
tej wypowiedzi Jezusa, a także z pism Józefa Flawiusza i Filona z
Aleksandrii wynika, że za kanon Starego Testamentu uważano trzy grupy pism:
Tora, czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy; Nawiim, czyli Prorocy; Ketuwim, czyli
Pisma dydaktyczne (np. Psalmy). Całość Żydzi zwą Tanak, co jest akronimem
pierwszych sylab trzech części Pisma (Tora, Nawiim, Ketuwim). Kapłan Ezdrasz
miał je zebrać w całość po niewoli babilońskiej.
Żydzi mieli oprócz ksiąg wchodzących w trzy części Starego Testamentu wiele
innych pism religijnych, które nazywamy apokryfami lub pseudoepigrafami.
Niektóre cieszyły się sporą popularnością także wśród chrześcijan, ale nie
miały takiego statusu, jak owych 39 ksiąg. Jezus i apostołowie z pewnością
je znali, ale "Pismem" nazywali tylko księgi kanoniczne, często się na nie
powołując JAN 10,31-36.
Księgi apokryficzne powstały między 200 r. p.n.e. a 200 r. n.e., a więc
znacznie później, niż kanoniczne. Nazwa apokryfów bierze się od greckiego
słowa apocryphos, które oznacza księgi ukryte, sekretne, okultystyczne. Z
kolei nazwa pseudoepigrafów odnosi się do ksiąg, które naśladowały biblijne
gatunki literackie, a ich autorzy przybierali imiona postaci biblijnych, aby
dodać im autorytetu. Między innymi z tych względów wczesny Kościół odrzucił
pseudoepigrafy.7
Kanon składający się z 39 ksiąg starotestamentowych oraz 27
nowotestamentowych bibliści nazywają protokanonem (pierwszym kanonem). Jest
on wspólny dla katolików, prawosławnych i protestantów.
Niektóre z kościołów dodały do niego kilka pism, nazywając je
deuterokanonicznymi (drugokanonicznymi).8 Kościół katolicki dołączył księgi:
Tobiasza, Judyty, 1 i 2 Machabejską, Mądrości, Syracha, Barucha, modlitwę
trzech młodzieńców i dwa końcowe rozdziały w księdze Daniela. Decyzję o tym
przegłosowano niewielką liczbą głosów podczas soboru trydenckiego 8 kwietnia
1546 roku. Księgi te zawierają wiele cennych informacji historycznych,
kulturowych, religijnych i moralnych, dlatego nie należy negować ich
wartości. Wiele jednak przemawia przeciwko traktowaniu ich na równi z
księgami pierwszokanonicznymi. Zwróćmy uwagę na poniższe fakty: []
a.. Nie było ich w hebrajskim kanonie zwanym Tanak.
b.. Manuskrypty księgi Daniela z Qumran nie zawierają dodatków
drugokanonicznych, które sobór w Trydencie dołączył do niej w XVI wieku.
9
c.. Wszystkie powstały po okresie profetycznym, zamkniętym przez
Malachiasza, który zapowiedział, że kolejnym prorokiem będzie dopiero Jan
Chrzciciel
MAL. 3,23-24; MAT. 11,13-14.
d.. Wczesnochrześcijańscy Ojcowie Kościoła nie cytowali apokryfów jako
Pisma Świętego, choć wiele z nich zawierał grecki przekład Starego
Testamentu zwany Septuagintą.
10
e.. Księgi deuterokanoniczne zawierają poważne błędy historyczne,
geograficzne, chronologiczne oraz teologiczne,
11 które poddałyby w wątpliwość natchnienie Pisma Świętego, gdyby
stanowiły jego część.12
Z powyższych względów Towarzystwa Biblijne, które wydają Pismo Święte na
potrzeby wszystkich kościołów i chrześcijan, zwykle je pomijają, albo dodają
na końcu pod hasłem "Apokryfy".
KANON NOWEGO TESTAMENTU
Nowy Testament powstał, gdy kościołów chrześcijańskich przybywało, a
naocznych świadków życia Jezusa ubywało. Liczył 27 ksiąg. Katolicy,
protestanci i prawosławni akceptują je jako natchnione.
Pierwsze cztery nazywamy Ewangeliami, gdyż opowiadają o Dobrej Nowinie B
zbawieniu z grzechów przez wiarę w Chrystusa. Koncentrują się one na służbie
mesjańskiej Jezusa. Piąta księga nosi nazwę Dziejów Apostolskich i obejmuje
okres około 30 lat po ukrzyżowaniu Jezusa. Resztę Nowego Testamentu tworzą
listy apostołów. Trzynaście z nich napisał Paweł z Tarsu. Dziewięć do
różnych kościołów,13 a cztery do indywidualnych adresatów.14 List do
Hebrajczyków jest anonimowy, ale od początku dołączano go do listów Pawła.
Po nim następują: list Jakuba, Judy, dwa listy apostoła Piotra, trzy listy
Jana oraz Apokalipsa.
Już w 140 roku istniała kompilacja, składająca się z czterech Ewangelii,
Dziejów Apostolskich, listów Pawła, Listu do Hebrajczyków i Apokalipsy.15 W
II wieku nawet tak zróżnicowani pisarze, jak Ireneusz, Tertulian i Orygenes
wymieniają jako kanoniczne zasadniczo te same księgi nowotestamentowe, które
są w naszych Bibliach.
W jaki sposób księgi nowotestamentowe stawały się częścią Pisma Świętego?
Otóż, były czytane w pierwszych kościołach chrześcijańskich wraz ze Starym
Testamentem, co przyczyniało się do traktowania ich podobnie, a więc jako
części Pisma Świętego. Taki status miały już z pewnością w połowie II
wieku,16 a zapewne znacznie wcześniej, skoro już apostoł Paweł cytował
Ewangelię wg Łukasza jako Pismo na równi z księgami Mojżeszowymi 1 TYM.
5,18.17 Z kolei apostoł Piotr uważał za Pismo listy apostoła Pawła 2 PIOTRA.
3,16. []
Proces formowania się kanonu miał kilka faz, z których najbardziej widoczna
jest dopiero ta najpóźniejsza - zatwierdzenie go przez sobór w IV wieku.
Potrzeba sformułowania go pojawiła się jednak znacznie wcześniej i wynikała
z wyzwań, przed jakimi stanął wczesny Kościół.
W pierwszych wiekach pojawili się "apostołowie" ustalający własny kanon
Pisma Świętego. Do najbardziej znanych należał Marcjon (zm. 160), który pod
wpływem gnostycyzmu odrzucił cały Stary Testament i większość Nowego
Testamentu, która nie pasowała do jego nauki, że chrześcijanie już nie są
"pod prawem", dlatego z wyjątkiem prawa miłości powinni odrzucić wszystkie
pozostałe nakazy Boże.
W II wieku krążyły też pisma naśladujące styl i formę Ewangelii czy
Apokalipsy. Nosiły one imiona apostołów, na przykład Tomasza, Piotra czy
Filipa, choć powstały zbyt późno, aby wyjść spod ich ręki. Z tego względu
niektóre pisma, które naprawdę wyszły spod ręki apostołów musiały czekać na
włączenie ich do kanonu, dopóki nie upewniono się co do ich autorstwa, a
także natchnienia, sądząc między innymi po owocach, jakie wydawały w życiu
wierzących i Kościoła.18
Jakie kryteria determinowały, które księgi weszły w kanon Nowego Testamentu?
Po pierwsze, autorem musiał być apostoł lub jego uczeń. Po drugie, ich treść
musiała opierać się na sprawozdaniu naocznych świadków. Po trzecie, nie
mogły być sprzeczne ze Starym Testamentem. Po czwarte, musiały zgadzać się z
naukami Jezusa i apostołów. Po piąte, powinny wydawać dobre owoce w życiu
wierzących i Kościoła. Po szóste, musiały mieć szeroką akceptację ze strony
kościołów chrześcijańskich na całym świecie.19
Intrygującym fenomenem jest to, że większość ksiąg, które tworzą kanon
Nowego Testamentu, już w pierwszych dwóch wiekach cieszyła się jednomyślną
akceptacją wśród zróżnicowanych kościołów rozsianych od Wielkiej Brytanii po
Mezopotamię i od Egiptu po Macedonię, co wydaje się faktem bez precedensu.20
Kanon Pisma Świętego nie był więc wyborem jakiegoś człowieka, Kościoła czy
soboru, lecz rezultatem autorytetu, jaki niektóre pisma wyrobiły sobie w
ciągu wieków. Tak synod rabinów w Jamni w I wieku n.e. w sprawie kanonu
starotestamentowego, jak sobory chrześcijańskie w Laodycei (363 r.) i
Kartaginie (397 r.) w sprawie kanonu nowotestamentowego, nie obdarzyły ksiąg
biblijnych innym autorytetem od tego, jakim cieszyły się od dawna.
przypisy:
1. Polityka, 27 grudzień (1997): 71-2.
2. Zamiast 39 ksiąg Żydzi podają liczbę 24 (lub 22, gdy Rut liczono razem
z księgą Sędziów a Treny z księgą Jeremiasza). Z tym, że księga Ezdrasza
występuje tam z księgą Nehemiasza, pisma 12 proroków (zwanych Młodszymi,
albo Mniejszymi) tworzą jedną księgę, zaś 1 i 2 Samuela, 1 i 2 Królewska
oraz 1 i 2 Kronik są połączone ze sobą. Inaczej mówiąc, hebrajski kanon
obejmuje te same księgi pierwszokanoniczne, co nasze Biblie, tyle że w innym
układzie. Otwiera go księga Rodzaju, a kończy 2 Kronik, dlatego Jezus,
mówiąc o prześladowaniach, wspomniał zabitego Abla i Zachariasza, a więc
zbrodnię wymienioną na początku księgi Rodzaju i na końcu 2 księgi Kronik,
zamykającej kanon (Mat. 23,35).
3. Józef Flawiusz, Przeciw Apionowi, 1:8.
4. Baba Bathra, 14b-15a.
5. Mądrość Syracha, Prolog, 22-28.
6. Wyjątkiem byli saduceusze, którzy za natchnioną uważali tylko Torę.
7. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościoła, 3, 25:4-7.
8. W języku polskim wiele informacji na temat ksiąg deuterokanonicznych,
biblijnego kanonu, przekładów oraz procesu kształtowania się tekstu Pisma
Świętego znaleźć można w znakomitej pracy prof. Zachariasza Łyko pt. Wstęp
do Pisma Świętego.
9. Np. 1QDana; 4QDana; 4QDanb.
10. Hieronim korzystał z Septuaginty w swym tłumaczeniu, niemniej uważał,
że chrześcijański kanon Starego Testamentu powinien być taki sam, jak
hebrajski, a więc bez apokryfów. Naciskany przez kościelnych zwierzchników
Hieronim przetłumaczył śpiesznie księgi Tobiasza i Judyty, ale pozostałe
apokryfy włączone do Wulgaty nie były nawet jego tłumaczeniem (J. T.
Barrera, The Jewish Bible and the Christian Bible, s. 355).
11. Druga księga Machabejska zachęca do praktyk obcych Biblii, a
mianowicie do modlitw i ofiar za zmarłych (12,41-45), zaś księga Tobiasza do
pewnych praktyk czarnoksięskich (6,1-8; 12,9). Inne apokryfy wspierają naukę
o zbawieniu z uczynków (2 Ezdrasz 8,33; Tobiasz 12,9; Eklezjastyk 3,14).
Księga Mądrości promuje platoński dualizm i typowo helleński koncept
nieśmiertelności duszy (9,15).
12. Na przykład obie księgi Machabejskie zawierają liczne sprzeczności
chronologiczne. Księga Tobiasza twierdzi, że król asyryjski Sancheryb był
synem Salmanasara V (1,15), podczas gdy był on synem Sargona II. Mówi też,
że Niniwę podbił Nabukadnezar i Achaszwerosz (14,15), choć uczynili to
Nabopolasar i Kyaksares. Ta sama księga rekomenduje użycie magicznych
środków i głosi, że dobre uczynki zmazują grzechy, podczas gdy Biblia stoi
na stanowisku, że to łaska Boża przez "krew Jezusa Chrystusa, Syna jego,
oczyszcza nas od wszelkiego grzechu" (1Jana 1,7). Księga Judyty błędnie
dopatruje się w królu babilońskim Nabukadnezarze króla asyryjskiego i
pochwala wątpliwą moralność (Jud.9-11).
13. Do Rzymian, 1 i 2 do Koryntian, do Galacjan, do Efezjan, do Filipian,
do Kolosan, 1 i 2 do Tesaloniczan.
14. Do Filemona, 1 i 2 do Tymoteusza, do Tytusa.
15. Philip Comfort, The Origins of the Bible, s. 71.
16. Zob. Justyn Męczennik, Pierwsza Apologia, 67.
17. 5 Mojż. 25,4; Łuk. 10,7.
18. List Jakuba, Apokalipsa wg Jana, List do Hebrajczyków, 2 List Piotra,
2 i 3 List Jana, List Judy.
19. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościoła, 3, 25:4-7.
20. Listę 27 ksiąg Nowego Testamentu znaleźć można w pismach Euzebiusza z
Cezarei (260-340), a także Liście Atanazjusza do kościoła w Aleksandrii z
367 roku.
Pijus X
maniaka twierdzisz że nie. Pisałem wiele razy i zapamiętaj sobie że NT mówi
o pismach, zakonie i prorokach, czyli trzech częściach żydowskiego kanonu
jerozolimskiego; TORAH, NEBIIM i KETUBIM . Ten kanon był znany od Ezdrasza i
wyznawany przez Żydów do czasów krzyża i później. To jest lista ponieważ
trzy części były znane od Ezdrasza i zawierały te same księgi co dzisiaj.
Wypociny katolickich soborów nie maja tu żadnego znaczenia, ponieważ w KRK
nie ma Ducha.
Pijus X
kanonu hebrajskiego. Przyjmuje się, że nastąpiło to pomiędzy II w. p.n.e., a
II w. n.e. Po ustaleniu kanonu hebrajskiego działalność rozpoczęli Masoreci,
którzy bardzo dokładnie kopiowali księgi – dzięki temu dysponujemy dzisiaj
hebrajskimi tekstami, które są identyczne z tymi, których używano w czasach
Chrystusa.
Prawo – Tora (Pięcioksiąg Mojżesza)
1. Księga Rodzaju – Bereszit ("Na początku")
2. Księga Wyjścia – Welle szemot ("Oto imiona")
3. Księga Kapłańska – Wajjikra ("I zawołał")
4. Księga Liczb – Wajedabber ("I mówił") a. Bemidmar ("Na pustyni")
5. Księga Powtórzonego Prawa – Elle Haddewarim ("Oto słowa")
Prorocy – Newiim
6. Księga Jozuego – Jehoszua
7. Księga Sędziów – Szoftim
8. 1-2 Księgi Samuela – Szemuel
9. 1-2 Księgi Królów – Melachim
10. Księga Izajasza – Jeszajahu
11. Księga Jeremiasza – Jiremijahu
12. Księga Ezechiela – Jichzekel
13. Dwunastu Proroków Mniejszych – Trej Asar (תרי עשר)
Księga Ozeasza
Księga Joela
Księga Amosa
Księga Abdiasza
Księga Jonasza
Księga Micheasza
Księga Nahuma
Księga Habakuka
Księga Sofoniasza
Księga Aggeusza
Księga Zachariasza
Księga Malachiasza
Pisma – Ketuwim
14. Księga Psalmów – Tehilim
15. Księga Przysłów – Miszlei
16. Księga Hioba – Ijow
17. Pieśń nad pieśniami – Szir Haszirim
18. Księga Rut – Rut
19. Lamentacje Jeremiasza – Eika
20. Księga Koheleta – Kohelet
21. Księga Estery – Ester
22. Księga Daniela – Daniel
23. Księgi Ezdrasza i Nehemiasza – Ezra wuNechemia
24. 1-2 Księgi Kronik – Diwrej Hajamim
Kanony chrześcijańskie [edytuj]
Chrześcijanie bardzo długo nie mieli ustalonego kanonu Starego Testamentu,
gdyż uważali go za odziedziczony po żydach i przez nich skompletowany.
Ponadto – inaczej niż Żydzi – tradycyjnie dzielili księgi Biblii na
historyczne, dydaktyczne i prorockie. W V w. powstała Wulgata, przekład
Starego Testamentu z hebrajskiego i greki (oraz Nowego Testamentu z greki),
dokonany przez Hieronima, który za źródło przyjął hebrajskie oryginały pism,
ale posiłkował się Septuagintą. Sam Hieronim nie uważał jednak ksiąg później
nazwanych deuterokanonicznymi za część natchnionego kanonu. Podobne opinie
istniały wśród wielu chrześcijańskich uczonych i duchownych aż do XVI w.
Jednym z odrzucających księgi deuterokanoniczne był papież Grzegorz Wielki.
zrodlo WIKIPEDIA
Pijus X
trzydenckim, jako reakcję na masowo wydawane Biblie w językach narodowych,
które były solą w oku klerowi katolickiemu, bo obnażały zakłamanie i
straszny grzech kaltickiej hierarchii.
Powtarzasz się w swoich kłamstwach, każdy z punktów ktore napisałeś to
zwykły fałsz, kłamstwo urobione przez kler żeby usprawiedliwić swoje
grzeszne działanie wobec Slowa Bożego. Przez ponad 1000 lat Biblia była na
indeksie ksiąg zakazanych, a kiedy pojawiły się niezależne wydania, to KRK
robił wszystko żeby Biblię zniszczyć i nie dopuścić żeby ludzie się
dowiedzieli co na prawde Biblia mówi. Biblię palono razem z ludźmi którzy ją
czytali.
Bardzo prosto, w żydowskich domach modlitwy, synagogach używano wyłącznie
kanonu który przechowywali z wielką pieczołowitością faryzeusze i to w
językach oryginalnych. apokryfy były spisane po grecku i nigdy nie weszły do
kanonu żydowskiego.Kanon jerozolimski jest znany wszystkim, wystarczy
popatrzeć na spis treści dowolnej protestanckiej Biblii.
Piotrek
>
> Jeden z przyjaciól, któremu w prezencie wreczylem Biblie, po pewnym czasie
> zapytal mnie: "Dlaczego Biblia, która mi dales, nie jest kompletna? Dlaczego
> nie zawiera wszystkich ksiag?" Na poczatku bylem zaskoczony. Po chwili
> domyslilem sie, ze pewnie chodzi o apokryfy, czyli tzw. ksiegi
> deuterokanoniczne. Co to sa apokryfy? Dlaczego je odrzucamy oraz traktujemy
> jako ksiegi niekanoniczne i nienatchnione? Czy mamy na to wystarczajace
> dowody?
>
ustalonego wcześniej porządku, niewygodne z punktu widzenia treści księgi
pomijano-taka manipulacja. Cóż by się bowiem stało gdyby nagle odnaleziono
jakiś tekst, który całkowicie modyfikuje sens wcześniej uznanych ksiąg,
opacznie rozumianych przez wierzących z uwagi na niekompletność?
Za przykład wystarczy wziąć np. ujawnioną kilka lat temu księgę Judasza, która
w zupełnie nowym świetle stawia swojego tytułowego bohatera. Aż strach myśleć
co by się stało gdyby w jakiejś innej "nieuznanej" księdze (a być może celowo
wyciętej przy tworzeniu tzw. kanonu) pojawiły się np.
imiona tych, którzy na początku ST stworzyli ludzi na swój obraz i okazałoby
się, że stwórców ani nie było trzech, ani nie są tam określani jako Bóg
Ojciec, Syn Boży i Duch Święty :)
Oczywiście przed takimi sytuacjami należało się odpowiednio zabezpieczyć, co,
rzecz jasna, uczyniono wprowadzając pojęcie tzw. "natchnienia księgi", którego
definicja jest następująca: księgi natchnione to te, które są na rękę
kościołowi, a te, które natchnione nie są, to cała reszta.
Możesz być pewien, że choćby w przyszłości odnaleziono jakiś tekst pasujący
jak ulał do któregoś fragmentu jednej z zaaprobowanych przez kościół ksiąg i
istniałyby niezbite dowody na to, że stanowi część tej samej księgi, ale jego
treść byłaby sprzeczna z wymyślonymi dotychczas dogmatami, to zostałby
natychmiast olany jako "nienatchniony", a zapewne jego czytelnicy i
popagatorzy zostaliby jak zwykle postraszeni ogniem piekielnym.
Zwierzchnikom kościelnym na niczym tak bardzo nie zależy jak na utrzymaniu
tzw. kanonu w niezmienionej postaci, nawet za cenę prawdy (która mogłaby się
okazać niebezpieczna).
--
Wysłano z serwisu OnetNiusy: http://niusy.onet.pl
Pijus X
nie znasz wasc tematu...slyszales o Qumran?
i nie tylko...radze wiecej poczytac
Vargard
> Nie zaciemniaj historii, (...)
Bzdury waść wypisujesz. Sam fakt, że wszystkie cytaty w NT pochodzą z LXX,
a nie z hebrajskiego kanonu ustalonego na synodzie w Jamni w 90-95 ne.
przez zaślepionych żydowskich rabbich. Nie znasz się i umiesz tylko
demonstrować technikę crtl+c plus ctrl+v. Zero myślenia, tylko tendencyjne
poglądy zerżnięte z propagandowych stron sekt protestanckich.
Taka prawda bracie protestancie-nieuku.