Memetyka w językoznawstwie
Marcin Ciesielski
Na początek przytoczę trochę informacji o memetyce, żeby wyjaśnić osobom nie
będącym w temacie, co to jest:
"Memetyka (ang. memetics) to badania ewolucji memów, czyli najmniejszych
jednostek informacji kulturowej będących jako całość przedmiotem powielania.
Termin meme został zaproponowany przez Richarda Dawkinsa w książce Samolubny
Gen (wydanej w 1976) i zdefiniowany jako replikator kulturowy, analogiczny
do replikatora w biologii, jakim jest gen. Istnieje tu pewna rozbieżnośc,
gdyż wg niektórych memetyków, to nie geny, a informacja zapisywana w genach
jest replikatorem. Memy inaczej niż geny replikują się pośrednio, nie na
drodze chemicznej zachodzącej w mózgu, lecz dzięki interakcjom możliwym
poprzez sygnały dochodzące do posiadających narządy percepcyjne jednostek.
Przykładem replikacji memów mogą być rozprzestrzeniające się ideologie, ale
także melodie używane przez niektóre gatunki ptaków, sposoby noszenia czapki
baseballowej. Memetyka postuluje stosowanie metod analogicznych jak w
genetyce populacyjnej na gruncie kultury (przede wszystkim w odniesieniu do
kultury ludzkiej). Za pomocą modeli matematycznych i symulacji
komputerowych, opartych w szczególności na teorii gier, próbuje wyjaśnić
kontrowersyjne tematy, takie jak religie i systemy polityczne, rozwój nauki,
a niekiedy porusza problemy wychodzące zarówno poza proste analogie do
zjawisk biologicznych jak i poza nauki społeczne i wchodzące w zakres
"ogólnej teorii replikatorów" np.problem wąskiego gardła.Terminologia
memetyki jest w znacznym stopniu stworzona poprzez zamianę gen na mem w
istniejących terminach biologicznych. Np. pula memowa, memotyp, inżynieria
memetyczna, mempleks , socjotyp. Niektóre pojęcia bliskie są podejściu
semiologii - np. pojęcie memu bliskie jest pojęciu semu".
(http://pl.wikipedia.org/wiki/Memetyka)
Podam pewien bardzo uproszczony przykład:
Dwie równorzędne formy jakiegoś wyrazu (na przykład dwie konkurujące ze sobą
formy dopełniacza czy biernika niektórych wyrazów) można by uznać za dwa
allele tego samego memu. Z jakichś powodów większość ludzi preferuje jedną z
form - tak więc dany allel jest bardziej rozpowszechniony - ten, który
częściej ulega replikacji (np. dzieci uczą się od rodziców używania jednej z
form). Być może dałoby się dla niektórych wyrazów zaobserwować prawidłowość
polegającą na tym, że jeśli dowolna osoba znałaby kilka form damego wyrazu,
preferowałaby jedną z nich, przy czym dla prawie wszystkich osób byłaby to
ta sama forma - wtedy można by powiedzieć, że jeden z alleli danego memu
jest dominujący (oczywiście nie byłaby to dominacja zupełna, tak jak w wielu
przypadkach w genetyce).
Chodzi jednak o to, żeby za pomocą algorytmów memetycznych, podobnych do
algorytmów genetycznych, próbować przewidzieć wystąpienie jakichś zjawisk
językowych w przyszłości lub próbować odtworzyć przebieg dawnych procesów
językowych (jeśli posiadane dowody historyczne są niepewne i istnieją na
temat jakiegoś zjawiska różne hipotezy, można by w ten sposób
uprawdopodobnić jedną z nich).
Właśnie tutaj chciałbym zadać pytanie: czy takie próby były już podejmowane
w Polsce?
Czy znane są przypadki stosowania memetyki do wyjaśniania zjawisk językowych
przez polskich językoznawców?
mac_rys
> przez polskich językoznawców?
A czy znane sa przypadki stosowania memetyki do wyjasniania zjawisk jezykowych
przez jezykoznawcow na swiecie?
--
Wysłano z serwisu OnetNiusy: http://niusy.onet.pl
Bartłomiej Kowal
> jezykowych
> przez jezykoznawcow na swiecie?
Szukałem jakiś miesiąc temu w sieci:
Nikolaus Ritt "Selfish Sounds and Linguistic Evolution: A Darwinian Approach
to Language", Cambridge University Press, 2004.
Oprócz tego można znaleźć w sieci jeszcze kilka jego artykułów.
W polskich bibliotekach namierzyłem tylko w Poznianiu, będę to próbował
sprowadzić do Warszawy po wakacjach.
Czytałem też ściągnięty gdzieś z netu artykuł o "The Leiden theory of
language evolution", ale Ritt wygląda bardziej zachęcająco. Na tyle, że go
przeczytam. A może Wy macie coś więcej?
Wydaje mi się, że memetyka na razie nie trafiła na językoznawcę, który
odważyłby się nią zająć. A może trafiła, tylko efekty były zniechęcające?
Pozdrawiam,
bartukas
piotrpanek
>
> Wydaje mi się, że memetyka na razie nie trafiła na językoznawcę, który
> odważyłby się nią zająć. A może trafiła, tylko efekty były zniechęcające?
>
Ja tam się na memetyce nie znam (Dawkinsa lepiej znam jako autora
POPULARNO-naukowych pogawędek niż jako twórcę rewolucyjnej teorii ;-) ),
ale czy memetyka gdziekolwiek dała niezniechęcające wyniki?
Chyba jest ona w takich powijakach, że trudno oczekiwać czegoś
poważnego. Zbyt wiele zmiennych, a zbyt mało poznanych podstaw - to
chyba problem wszystkich nauk kognitywnych, ale taka neurobiologia, czy
psychologia i tak już mają niezły warsztat, a memetyka...
Chociażby ten przykład z listu inicjującego ten wątek - kwestia allelu
dominującego i regresywnego. W genetyce dominacja wynika z prostych praw
chemii - np. produkt jednego allelu na zasadach powinowactwa chemicznego
przyłącza się do innego allelu i blokuje jego ekspresję albo przyłącza
się do produktu tego allelu i zmienia jego właściwości itp. Chemia
jednak jest rozwijana intensywnie od ponad dwustu lat (a za sobą ma
prehistorię w postaci alchemii) i w miarę łatwo jest badać cząsteczki
kwasów nukleinowych i białek. Czy jest znany analogiczny materiał w
memetyce? Czy da się tak jednoznacznie zdefiniować "wzorzec kulturowy",
czyli coś, co w zasadzie jest starszą nazwą memu?
W genetyce łatwo stwierdzić, gdzie dany gen jest eksprymowany, a gdzie
nie i z czego to wynika (oprócz prostej dominacji alleli zarysowanej
wyżej, np. organizacja chromatyny, wyciszanie genów przez dołączanie do
nich różnych substancji itd.) W memetyce można się posługiwać analogiami
do tych mechanizmów, ale żeby wyniki były jakiekolwiek (zachęcające lub
zniechęcające), trzeba odejść od analogii i rozwinąć własny warsztat.
> Pozdrawiam,
>
> bartukas
>
>
pzdr
piotrek
--
Trol to też stworzenie boże
że inaczej żyć nie może,
że cię czasem w zadek utnie -
nie postępuj z nim okrutnie