Teslim Şekilleri ve Değişiklikleri

[Levent BAKIR]

Teslim Şekilleri

Dış ticarette teslim şekilleri standartlaştırılmış olup tüm ülkelerde aynı terimler kullanılmaktadır. Teslim şekilleri satıcının sorumluluğunun nereye kadar olduğunu (taşıma, yükleme boşaltma, gümrük işlemleri, sigorta, hasar vb) ve alıcının sorumluluğunun nerede başladığını belirtmektedir. Teslim şekli, dış ticaretle ilgili bir sözleşme yapıldığında, sözleşmede açık olarak belirtilmelidir. Şu noktada unutulmamalıdır ki, satıcı ne kadar fazla sorumluluk yüklenirse bunu fiyata yansıtır. Teslim şekilleri İngilizce kısaltmalarla ifade edilmektedir. Uluslararasında standart olarak kullanılan teslim şekilleri ve bunların taraflara yüklediği sorumluluklar aşağıda açıklanmıştır.

EXW (Exworks): İşyerinde teslim: Satıcı (ihracatçı) sözleşmede belirtilen ve alıcı ile mutabık kalınan işyerinde (fabrika, depo vb.) malları alıcıya (ithalatçı) teslim eder. Teslim yeri ihracatçının ülkesindedir ve teslim ihracatla ilgili gümrükleme işlemleri yapılmadan gerçekleşir. Bu teslim şeklinde satıcının sorumluluğu anlaşılan miktardaki malı, sözleşmede belirtilen yer ve zamanda hazır ederek alıcıya teslim etmektir.  Teslimden sonra tüm sorumluluklar alıcıya geçer. Dolayısıyla alıcı, ihracat ile ilgili gümrükleme işlemlerinden ve malların teslim yerinden varış yerine kadar taşınması ve sigortasından sorumlu olup bunlarla ilgili tüm masraflar da alıcıya aittir. Bu teslim şekli satıcıya en az, alıcıya en fazla sorumluluk yükleyen teslim şeklidir.

FCA (Free Carrier): Taşıyıcıya teslim: Satıcı ihracat gümrükleme işlemleri yapılmış malları alıcının belirttiği yerde ve alıcı tarafından belirtilen taşıyıcıya teslim eder. Teslim yeri yine ihracatçının ülkesindedir. Ancak bu teslim şeklinde, satıcı ihracat gümrükleme işlemlerini yaptırmaktan ve malları sağlam olarak taşıyıcıya teslim etmekten sorumludur. Bundan sonraki tüm sorumluluklar alıcıya aittir. Taşıma ücretini ve malların varış yerine kadar sigorta ücretini alıcı öder. Eğer mallar satıcıya ait bir yerde (işyeri, fabrika, depo vb.) araca teslim edilirse, malların yükleme sorumluluğu satıcıya aittir, aksi halde satıcı yüklemeden sorumlu değildir.

FAS (Free Alongside Ship): Gemi yanında teslim: Satıcı malları ihracat gümrükleme işlemleri tamamlanmış şekilde, alıcı tarafından belirlenen limanda, alıcının belirttiği geminin yanında hazır eder. Malları geminin yanında hazır etmekle satıcının sorumlulukları biter. Bu noktadan itibaren tüm sorumluluklar alıcıya aittir. Alıcı malları gemiye yükletmekten, varış limanında boşaltmaktan, ithalat gümrükleme işlemlerinden, buradan varış noktasına taşımaktan ve malları teslim aldıktan sonra tüm sigorta işlemlerinden sorumludur.  Bu terim sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

FOB (Free on Board): Gemide teslim: Bunun FAS’tan farkı teslimin gemi yanında değil, fakat malların geminin küpeştesini aşması ile gerçekleşmesidir. Bu da göstermektedir ki ayrılış limanındaki yükleme işlemleri de (mallar geminin küpeştesini aşıncaya kadar) satıcıya aittir. Bundan sonra alıcının yükümlülükleri başlar ve bunlar FAS teslim şeklinde olduğu gibidir. Bu terim de sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

CFR (Cost and Freight): Navlun (taşıma masrafı) ödenmiş olarak teslim: Bu teslim şeklinde navlunu (taşıma masrafını) satıcı öder. Dolayısıyla burada alıcının belirttiği varış limanına malları getirmek için taşıma sözleşmesini satıcı yapar ve taşıma masrafını da satıcı öder. Ancak satıcının malların ziyanı ve hasarı ile ilgili sorumluluğu FOB teslim şeklinde olduğu gibi, mallar gemi küpeştesini geçinceye kadardır. Bu noktadan itibaren ziyan ve hasarla ilgili tüm sorumluluklar alıcıya geçer. Bu nedenle malları gemi küpeştesinden itibaren ziyan ve hasara karşı sigortalamak ve sigorta masrafını ödemek alıcıya aittir. Varış limanında malların boşaltılmasından, ithalat gümrükleme işlemlerinden ve varış noktasına taşımaktan ve bunlarla ilgili tüm sigorta işlemlerinden yine alıcı sorumludur. Bu teslim şekli de sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

CIF (Cost, Insurance and Freight): Navlun ve sigorta masrafları ödenmiş olarak teslim: Bu teslim şeklinin CFR’den farkı mallar varış limanına gelinceye kadar deniz sigortasını yaptırmak ve bedelini ödemek sorumluluğunun da satıcıya ait olmasıdır. Varış limanından itibaren alıcının sorumlulukları aynen CFR teslim şeklinde olduğu gibidir. Ancak şu noktanın belirtilmesinde yarar vardır. Deniz sigortası satıcı tarafından yaptırılmış olmakla beraber malların teslimi, mallar gemi küpeştesini geçtiğinde gerçekleşmektedir. Satıcı, alıcı adına sigortayı yaptırmaktadır. Yani, risk gerçekleşirse sigortadan tazminat alınması ile ilgili işlemleri alıcı yürütmek durumundadır. Çünkü mallar geminin küpeştesini geçtiği anda, malların hukuki sahibi alıcı olmaktadır. Bu teslim şekli de sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

CPT (Carriage Paid To): Belirtilen varış yerine kadar navlunu ödenmiş olarak teslim: Burada satıcı, malları kendi seçtiği bir taşıyıcıya teslim eder ve alıcının belirttiği varış noktasına kadar taşıma masraflarını da karşılar. İthalat gümrüklemesi alıcıya aittir. Satıcının ziyan ve hasar sorumluluğu malları taşıyıcıya teslim etmesi ile biter. Bu noktadan itibaren ziyan ve hasar sorumluluğu, taşıma sigortasının yaptırılması ve sigorta bedelinin ödenmesi alıcıya aittir. Bu teslim şekli CFR’nin, deniz yolu hariç diğer taşıma türlerinde kullanılan şeklidir. Karma taşımada da (örneğin belirli bir yere kadar denizyoluyla, sonra demiryolu ve kara yoluyla gibi) CPT terimi kullanılır.

CIP (Carriage and Insurance Paid To): Navlun ve sigorta masrafları ödenmiş olarak teslim: CIF teslim şeklinin deniz yolu dışındaki taşımalarda ve karma taşımalarda kullanılan türüdür. CPT’den farkı taşıma sigortasını da satıcının yaptırması ve sigorta bedelini de satıcının ödemesidir.

DAF (Delivered at Frontier): Belirtilen sınırda teslim: Daha çok demiryolu ve karayolu taşımacılığında kullanılır. Satıcı taşıma aracını seçer, ihracat gümrük işlemlerini yapar, malları yükler, belirtilen yere kadar navlunu öder ve taşıma aracından boşaltılmamış olarak bitişik ülkenin gümrük sınırından önce olacak şekilde alıcıya teslim eder. Bu noktadan itibaren taşıma ve tüm diğer sorumluluk ve masraflar alıcıya aittir.

DES (Delivered Ex Ship): Belirtilen varış limanında gemide teslim: Burada mallar belirtilen varış limanında geminin bordasında alıcıya teslim edilmektedir. FOB, CFR ve CIF teslim şekillerinde, sigorta bedeli ödensin veya ödenmesinin teslim (malların hukuki mülkiyetinin el değiştirmesi) ilk yükleme limanında mallar küpeşteyi geçtiğinde alıcıya geçmekteydi. DES teslim şeklinde ise, malların alıcıya geçmesi varış limanında ve gemi bordasında olmaktadır. Dolayısıyla, burada varış limanına kadar tüm sorumluluk ve masraflar satıcıya aittir. Ancak teslim gemide gerçekleştiğinden boşaltma işlemleri dâhil bundan sonraki tüm işlem, sorumluluk ve masraflar alıcıya aittir. Bu terim sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

DEQ (Delivered Ex Quay): Belirlenen varış limanında rıhtımda teslim: DES teslim şeklinden farkı varış limanında boşaltma işlemlerinin de satıcı tarafından yaptırılmasıdır. Burada teslimat mallar gemiden boşaltıldıktan sonra rıhtımda gerçekleşir. Bu terim de sadece deniz taşımacılığında kullanılır.

DDU (Delivered Duty Unpaid): Belirtilen varış yerinde gümrük vergisi ödenmeden teslim: İthalat için gümrükleme işlemleri tamamlanmamış olarak malların belirtilen varış noktasında taşıma aracından boşaltılmadan alıcıya teslim edilmesini ifade eder. Teslimat gerçekleşinceye kadar tüm sorumluluk ve masraflar satıcıya aittir. Teslimat gerçekleştikten sonra tüm sorumluluk ve masraflar alıcıya geçer. Tüm taşıma şekilleri için kullanılabilir.

DDP (Delivered Duty Paid): Belirtilen varış yerinde gümrük vergisi ödenmiş olarak teslim: Bu teslim şeklinin DDU teslim şeklinden farkı malların ithalat gümrük işlemleri tamamlanmış olarak alıcıya teslimidir. Bu teslim şekli alıcıya en az, satıcıya en fazla sorumluluk yükleyen teslim şeklidir.

Teslim şekillerinin seçimi bir fayda-maliyet analizi yapılmasını gerektirir. Satıcı açısından sorumluluklar arttıkça (alıcının sorumlulukları azaldıkça), satıcının talep edeceği fiyat da artmaktadır. Öte yandan, satıcı açısından sorumluluklar azaldıkça (alıcının sorumlulukları arttıkça), satıcı tarafından talep edilen fiyat düşmektedir. Bu nedenle, eğer alıcı satıcı tarafından yerine getirilecek bazı işlemleri (örneğin taşıma) kendisi daha az maliyetle yerine getirebilirse daha fazla sorumluluk alabilir. Örneğin, Almanya’ya hem ihracat hem de ithalat yaptığınızı düşünelim. Almanya’ya malları götüren TIR’lar dönüşte ithal malları teslim alabilir. Dolayısıyla teslim şeklini bu hususu göz önüne alarak belirlemeniz daha akılcı olur. Örneğin, Hollanda’dan ithalat yapıyorsunuz. Aynı zamanda Bulgaristan’a da ihracat yapıyorsunuz. Malları Bulgar hududunda (Türkiye ile bitişik olmayan hududunda) teslim alabilirsiniz. Bu kararları verirken her teslim şeklinin fayda ve maliyetini değerlendirmeniz gerekir.

Teslim şekilleri belirlenirken bazı hukuki durumların da göz önüne alınması gerekir. Örneğin alıcı, ihracatçı ülkede ihracatla ilgili gümrükleme işlemlerini doğrudan veya dolaylı olarak yerine getiremiyorsa EXW teslim şeklini seçmemelidir. Benzer şekilde, ihracatçı, ithalatçının ülkesinde ithalatla ilgili gümrükleme işlemlerini doğrudan veya dolaylı olarak yerine getiremiyorsa DDP teslim şekli kullanılmamalıdır.

Yazı 1
Teslim şekilleri (INCOTERMS) değişiklikleri

Şefik ERGÖNÜL / İHRACAT SOHBETLERİ
07.12.2010 - 08:37

INCOTERMS simgesi ile anılan " International Commercial Terms / Uluslar arası Ticari Terimler " veya bizim kullandığımız gibi " Teslim Şekilleri " değişikliğe uğradı. Bundan önceki son değişikliği 2000 yılında yapılan INCOTERMS'in bazı kuralları 2011 yılbaşından itibaren geçerli olmak ve bundan böyle adı da INCOTERMS 2010 olarak anılmak üzere değiştirildi.

En radikal değişiklik dört kuralın yürürlükten kaldırılması oldu. DAF (Delivered at Frontier / Sınırda Teslim), DES (Delivered Ex Ship / Gemide Teslim), DEQ (Delivered Ex Quay / Rıhtımda Teslim), DDU (Delivered Duty Unpaid / Gümrük Resmi Ödenmeksizin Teslim) terimleri 2011 başından itibaren geçerli olmak kaydı ile yürürlükten
kaldırıldılar. Bunların yerine ise DAT (Delivered at Terminal / Terminalde Teslim) ve DAP (Delivered at Place / Belirlenen Yerde Teslim) olmak üzere yeni iki terim uygulamaya konuldu.

INCOTERMS ayrıca genel olarak iki gruba ayrıldı. Tüm taşıma türlerini kapsayan kurallar EXW - FCA - CPT - CIP - DAT - DAP - DDP olmak üzere yedi adet olarak belirlendi. FAS - FOB - CFR - CIF kuralları da sadece suyollarıyla yapılan taşıma türlerini kapsamak üzere "deniz ve içsu taşımalarına özgü kurallar" sınıflandırması adı altında toplandı.

Sonuç olarak daha önce 13 adet olan INCOTERMS, yapılan bu değişikliklerle 11 adede indirildi.

Getirilen iki kuraldan DAT simgesiyle ifade edilen (Delivered at Terminal / Terminalde Teslim) kuralı taşıma türü ne olursa olsun, farklı taşıma türlerinin bir arada kullanıldığı durumlarda da kullanılabilir. Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) 715 E sayılı yayınında belirtildiği üzere (DAT) "Terminalde Teslim" kuralı, satıcının malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde, gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bırakmakla malları teslim ettiğini ifade eder. Bu kuralın uygulanmasında, alıcı ile satıcı arasında çıkması olası uyuşmazlıkların baştan önlenebilmesi için, tarafların terminal sözcüğü ile ifade edilen varma yerini mümkün olabilen en açık şekliyle belirlemelerinde fayda vardır.

Yeni kurallardan ikincisi olan DAP (Delivered at Place / Belirlenen Yerde Teslim) DAT teriminde olduğu gibi, taşıma türü ne olursa olsun, farklı taşıma türlerinin bir arada kullanıldığı durumlarda da kullanılabilir. Bu kuralda DAT kuralının aksine, satıcı malları belirlenen varış yerine gelen aracın üzerinden boşaltmaz ve taşımacı
ile aksine bir sözleşmesi yoksa malların indirilmesiyle ilgili olarak bir yükümlülük taşımaz. Ayrıca DAT kuralında olduğu gibi, teslim yeri olarak belirlenecek noktanın uyuşmazlıklara meydan vermeyecek bir şekilde açıkça belirtilmesi gerekir.

Öte yandan FAS - FOB - CFR - CIF kuralları içeriğinde çok önemli bir değişiklik yapıldı. INCOTERMS 2000 çerçevesinde bu kurallar için geçerli olan teslim noktası "geminin küpeştesini aştığı nokta" olarak belirlenmişti. INCOTERMS 2010 belgesinde ise malların teslim yeri olarak "gemide" ifadesi kullanıldı.

Ayrıca bir diğer önemli değişiklik de, Avrupa Birliği ve benzeri birliklerin dünyanın değişik bölgelerinde kurulması sonucu gümrük işlemlerinin önemsiz hale gelmesiyle, INCOTERMS kurallarının hem iç hem de uluslararası satış sözleşmelerinde uygulanabilirliğinin vurgulanması olmuştur.

Ön koşul olarak satış şeklimize uygun olan INCOTERMS seçilmelidir. Hatırda tutulması gereken bir nokta da yerel hukukun emredici kurallarının, sözleşmemizin herhangi bir maddesini olduğu gibi, INCOTERMS kurallarının detaylarını da geçersiz kılabileceğidir.

Kaynak: http://www.dunya.com/teslim-sekilleri-incoterms-degisiklikleri-sefik-ergonul_74_107913_yazar.html

Yazı 2
INCOTERMS 2010 DAT (Terminalde Teslim)

Şefik ERGÖNÜL / İHRACAT SOHBETLERİ

28.12.2010 - 09:00

Sohbetimize katılan dostlarımızın birçoğu 2011 yılı başı itibariyle yürürlüğe girecek olan INCOTERMS 2010 kurallarını kapsayan kitapçığı nasıl bulacaklarını soruyorlar. Bu yayın Milletlerarası Ticaret Odası'nın yayını olup, ICC Türkiye ofisinden 715 numaralı yayın sorularak sipariş edilebilir. Yayının Türkçe ve İngilizce basımlarının her ikisi de buradan temin edilebilir. Milletlerarası Ticaret Odası'nın internet sitesine http://icc.tobb.org.tr adresi tıklanarak erişilebilir. Açılan ana sayfadan yayın listesi tıklanıp tüm yayınların Excel formatındaki listesine ve siparişin nasıl verileceği bilgilerine erişebilirsiniz.

Okurlarımızın bu konuya gösterdikleri ilginin bizleri ne kadar mutlu ettiğini söylemem gerekli. Çünkü daha önceki sohbetlerimde de sözünü ettiğim gibi, yurt dışına satış yapan bir kısım ticaret erbabının tabiriyle, " navlunu alan öderse FOB, satan öderse CF olur ve ihracat bu minvalde döner " şeklindeki eksik ve yanlış yönlendiren fikrin değiştiğini ve bilgiye gereken ilginin arttığını görüyoruz. Bu nedenle de bugünkü sohbetimizde, daha önce biraz değindiğimiz, yeni gelen iki kuraldan biri olan " DAT / Delivered at Terminal " terimini biraz mercek altına almak istiyoruz.

" DAT / Terminalde Teslim " kuralını taşıma türünün niteliğine bakmaksızın kullanabiliriz. Başka bir deyişle bu kural kara, hava, deniz, demiryolu ve/veya bunların bir kaçının bir arada kullanılması hali de dâhil olmak üzere kullanılabilir.

INCOTERMS kurallarının özü gereği, bu kuralda da masraf ve risk yüklenimine bakalım. DAT kuralı bir " D serisi kuralı, " başka bir deyişle varış yerinde teslim şartını içeren bir kural olduğundan, ihracatçının (satıcı) malları, belirlenen varış yerinde veya limanında, getiren taşıma aracından boşaltılmış bir vaziyette alıcının tasarrufuna bırakmakla teslim ettiğini ifade eder. Bu noktaya kadar yapılacak bütün masraflar ve bu süreç içerisinde olabilecek tüm riskler satıcının üzerindedir. Bu nedenle de " terminal " tanımının " DAT / Göztepe Konteyner Terminali İstanbul Türkiye / INCOTERMS 2010 " gibi mümkün olabilen en açık bir şekilde tanımlanmasında fayda vardır. Eğer mallar terminalden öte bir yere taşınmak veya elleçlenmek zorunda ise DAP ( Belirlenen Yerde Teslim) veya DDP ( Gümrük resmi Ödenmiş olarak teslim ) kurallarının kullanılması tavsiye edilmektedir.

İhracatçı (satıcı) malların ihracı için gereken tüm işlemleri yapmak, belgeleri hazırlamak ve varış yerine kadar geçeceği ülke geçişlerini temin etmekle yükümlüdür. Tüm bu süreçlerin masraf ve risk yükleri de ihracatçı (satıcı) üzerindedir. Alıcı bir varış terminali belirtmemiş ise, ihracatçı (satıcı) kendisine en uygun terminali belirleyebilir. İhracatçının (satıcı) Sigorta yükümlülüğü olmadığı için, alıcı sigorta yaptırmak isterse, gereken bilgileri alıcıya gönderir. İhracatçı (satıcı) kendi risklerini kapsayan sigortayı yaptırmakta serbesttir.

Kalite kontrol, ölçüm, tartım, sayım v.b. işlemlerden, ihracatçının ülkesinin zorunlu kıldıklarının masrafları ve riskleri ihracatçıya aittir. Ancak bu zorunlu olanların dışında alıcının istekleri var ise, anlaşma ile aksine bir hüküm belirlenmediyse bunlar alıcı tarafından karşılanacaktır.

INCOTERMS kurallarını kullanırken, mutlaka teslim noktasını belirleyen yeri açıkça belirtelim ve arkasına INCOTERMS 2010 yazalım ki sorun çıkması halinde, çözüme ulaşma çabaları hızlı ve baş ağrısız yürüyebilsin. Bir de hatırda tutulması gereken önemli bir konu var ki INCOTERMS bize ödeme şekilleri ve sorumlulukları ile ilgili hiçbir şey tanımlamaz ve belirlemez bu tamamen ayrı bir konudur.

Kaynak: http://www.dunya.com/incoterms-2010-dat-terminalde-teslim-sefik-ergonul_74_109900_yazar.html?


Levent BAKIR
Deniz Ulaştırma İşletme Müh.