Bualo Poeziya Sənəti Pdf
Alfonzo Liebenstein
İctimai-sosial mhit, həyatın z həmişə ədəbiyyata mvzu verib. Yazıılar cəmiyyət hadisələrinə biganə qalmayıb, əsərlərini həyatdan aldıqları təsir əsasında yaradıblar. XVII əsr Fransada cərəyan edən hadisələr də ədəbiyyata təsirsiz tşmədi. Cəmiyyətdə burjuaziyanın stnly, kral hakimiyyətinin gclənməsi, narazı xalq ktlələrinin etirazları-XVII əsr Fransanın sosial həyatının mənzərəsini təşkil edir.
İncəsənətin btn sahələri, eləcə də ədəbiyyat cəmiyyətdə baş verən dəyişikliklərə biganə qalmadı. Məyyən ideya-bədii cəhətlərinə grə bir-birinə yaxın olan yazıı və şairlər bir qrup ətrafında toplaşdılar. Onlar təkcə yaratmır, həm də necə yaradacaqları haqda dşnrdlər. Və bu dşncələr əsasında yeni cərəyanın mumi prinsipləri meydana gəldi.
Klassisizm cərəyanının prinsiplərinin formalaşmasında Malerbin byk xidmətləri var. Fransua Malerb hər şeydən əvvəl fransız dilini latın, yunan, italyan, alman kimi əcnəbi dillərdən təmizləməyi tələb edirdi. Onun fikrincə forma zərində ciddi işlənməli, poeziyada hkmən məntiqi aydınlıq və ahəngdarlıq olmalı idi.
Şairlərə hər bir szn mənasını dzgn bilməyi, ifadə vasitələrini yerində işlətməyi, poetik dili daha da zənginləşdirməyi tvsiyə edirdi. Şair ədəbi dili sabitləşdirərkən canlı danışıq dilinə stnlk verirdi. Malerbin gstərişləri təkcə poeziyaya yox, nəsrə də aid idi. Bu nəzəri fikirlər Fransa Akademiyasının salonlarında byk rəğbətlə qarşılanmış və Malerb ədəbiyyatda klassisizm tendensiyalarının banisi kimi məşhurlaşmışdı.
1637-ci ildə tamaşaya qoyulan əsər byk uğur qazansa da, tənqidilərin hədəfinə evrilir. Xsusilə də o dvrdə məşhur yazıı Georgies de Skuderinin mətbuatdakı yazıları Fransa Akademiyası tərəfindən əsərin yenidən incələnməsinə gətirib ıxarır. Titul vərəqində əsərin janrı tragikomediya kimi yazılmışdı. Klassistlər isə bu janrı kəskin tənqid edərək, qarışıq hesab edirdilər. Əsərin sjeti orta əsrlərə aid ispan eposundan gtrldyndən Fransa hakim dairələri tərəfindən də etirazla qarşılanmışdı. nki həmin dvrdə Fransa ilə İspaniya arasında uzun illərdən bəri davam edən mharibə gedirdi. Kornelin əsərində isə ispanlar mehriban və xeyirxah təsvir olunmuşdu. Tənqidilər həm də əsərdə klassisizmin nəmli prinsiplərindən olan 3 vəhdət qanuna əməl edilmədiyini, əxlaqi cəhətdən də yetərsiz olduğunu bildirmişdilər. Lakin klassisizm cərəyanın digər nmayəndəsi Molyerin yaradıcılığı bu prinsipləri kkl şəkildə dəyişdi.
Bu mddət ərzində o, xalq həyatını dərindən yrənərək, gələcək əsərləri n zəngin material toplayır. Yaradıcılığa truppası n xalq farsları səpgisində yazdığı şən əhval-ruhiyyəli komediyalarla başlayır. Truppanın repertuar qıtlığı da Molyerin dramaturji fəaliyyətinə təkan verir. Parisə qayıtdıqdan sonra kral XV Ldoviqin təqdirlərini qazanan Molyer, onun himayəsi altında işlərinə davam edir. Qısa mddətə Parisin ən grkəmli teatr xadiminə evrilir.
Molyer əsərlərində feodal-zadəgan təbəqəsini satirik tənqidə tutur, cəmiyyətin atışmazlıqlarını təsvir edirdi. Onun komediyaları psixoloji təsiri, sosial satirası və humanist ruhu ilə əvvəlki komediyalardan tamamilə seilirdi.
Azərbaycan ədəbiyyatında klassisizm cərəyanı demək olar ki mşahidə olunmur. Onun tendensiyalarına yalnız byk dramaturq Mirzə Fətəli Axundzadənin bəzi məqalələrində və publisistik əsərlərində rast gəlinir.
Klassisizm cərəyanı zndən sonra yaranan digər sənət cərəyanlarının formalaşmasına və inkişafına byk zəmin yaradıb. Onun nəzəri prinsiplərinə romantizm, realizm, modernizm və başqa cərəyanlarda da rast gəlmək olar.
59fb9ae87f