Informatika Nezeriyyesi Pdf

0 views

Skip to first unread message

Message has been deleted

Arnau Cyr

unread,

Jul 13, 2024, 4:10:23 PM7/13/24

to pedimixfoi

İnformatika elminin əsas tədqiqat obyekti cəmiyyətin informasiyalaşdırılması və kompterləşdirilməsidir. Bu elmin nəzəri əsasını informasiya, alqoritm, ehtimal nəzəriyyəsi, riyazi statistika, riyazi məntiq, kombinator analiz, formal qrammatika və s. znn məxsusi blmələrini isə əməliyyat sistemləri, EHM arxitekturası, nəzəri proqramlaşdırma, verilənlər bazası nəzəriyyəsi və digərləri təşkil edir.

informatika nezeriyyesi pdf

Download Zip https://miimms.com/2ySgIM

İnformatikanın əsasını təşkil edən bu elm sahələrini ox vaxt hardware (aparat), software (proqram), brainware (beyin) təminatları şəklində qruplaşdırırlar. İnformatikanın inkişaf istiqamətləri aşağıdakılardır;

İnformatikanın əsas tərkib hissəsi olan kompter texnikası kompterlərin yaranması və inkişaf mərhələlərini, təsnifatını və arxitekturasını, aparat və proqram vasitələrini əhatə etdiyinə grə İnformatikanın inkişaf tarixi də kompter texnikasının inkişaf tarixinə uyğundur.

İlk dəfə Blez Paskal (Fransa) 1642-ci ildə cəmləyici maşın hazırlamışdır; 1675-ci ildə Vilhelm Leybnis (Almaniya) hesab əməllərini yerinə yetirən mexaniki arifmometr yaratmışdır; 1830-cu ildə arlz Bebbic (İngiltərə) proqramla işləyən hesablama maşını (analitik maşın) yaratmağa cəhd gstərmişdır. Bebbicin ideyaları sonralar universal kompterlərin yaradılmasının əsasını qoymuşdur; 1930-cu ildə A. Trinq (İngiltərə) və (ABŞ) tərəfindən universal kompterlərin yaradılmasının nəzəri əsasları inkişaf etdirilmişdir. Masir kompterlərin əsas iş prinsipləri XX əsrin 40-cı illərində Amerika alimləri Con Fon Neyman, və tərəfindən verilmişdir. Həmin prinsiplər 1946-cı ildə ABŞ-də ENIAC adlı universal kompterin yaradılması ilə həyata keirilmişdir ki, həmin tarix də masir kompter texnikasının yaranma tarixi hesab olunmuşdur. Elə həmin vaxtdan da başlayaraq kompter texnikası və texnologiyası yksək srətlə inkişaf etməyə başlamışdır və element bazasına grə aşağıdakı mərhələlərdən kemişdir:

Superkompterlər ox baha başa gəldiyindən, onlar n xsusi şərait və personal tələb olunduğundan dnya zrə onların sayı ox azdır. Ona grədə son zamanlar virtual superkompterlərin yaradılması istiqamətində bir ox ETİ aparılır. Qeyd etdiyimiz kimi informatikanın inkişaf tarixi də, onun bir elm sahəsi kimi formalaşması mərhələləri də yuxarıda təhlil etdiyimiz kompter texnikasının inkişaf tempinə uyğundur. Ona grədə 1960-cı illərdən sonrakı dvrlərdə informatika nəinki bir elm sahəsi kimi formalaşmış, həm də artıq o, fundamental elm sahəsinə evrilərək bir ox yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Misal n nəzəri informatika, informasiya nəzəriyyəsi, texniki informatika, iqtisadi, bioloji, sosial, hquqi, tibbi informatika və s. Bundan başqa bir ox lkələrin ali məktəblərində informatikaya aid olan oxlu sayda ixtisaslar və fənlər tədris olunmağa başlanılmışdır.

İnformatikanın son dvrlərdəki inkişafı onu hesablama texnikasının kməyi ilə verilənlərin emalının sul və vasitələri haqqında olan texniki bir fənndən, nəinki texniki sistemlərdə, həminin təbiətdə və cəmiyyətdə informasiya və informasiya prosesləri haqqında olan fundamental elmə evirdi. İnformatika həminin elmlər sistemində birləşdirici funksiyasını yerinə yetirərək bir sıra yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına və inkişafına səbəb olmuşdur. İnformatikanın ox tətbiq olunan sahələrindən biri iqtisadiyyat olduğundan və iqtisadi sahələrə aid daha ox informasiyaların emalına xsisi ehtiyac yarandığından informatika ilə iqtisadiyatın ox cəhətli qarşılıqlı əlaqələrinin yrənilməsi digərlərindən daha nmunəvi xarakter daşıyır. Ona grə də burada iqtisadiyyat elminin nmunəsində İnformatikanın tətbiqi məsələlərinin təhlilinə baxılır. Riyaziyyatın iqtisadiyyata tətbiqi ilə bağlı iqtisadi-riyaziyyatın, iqtisadi-riyazi sul və modellərin inkişafı da informatikanın iqtisadiyyatda tətbiqinə geniş yol adı və informatikanın xsisi blməsi kimi iqtisadi informatika formalaşdı. İnformatika və iqtisadiyyat arasında sintez prosesləri daha mrəkkəb xarakter alır. Əvvəla informatika iqtisadiyyatda tətbiq olunaraq, onun inkişafına təkan verir və iqtisadi informatika yaranır. Bundan başqa, informatika elmi və masir informasiya texnologiyaları iqtisadiyyata o qədər nfuz etmişdir ki, artıq iqtisadiyyat z də bir elm olaraq dəyişmiş və yeni anlayışlar meydana gətirmişdir. Belə ki, informasiya texnologiyalarının tətbiqinin masir səviyyəsi yeni infrastrukturun, yeni iqtisadi mhitin yaranmasına səbəb olmuşdur ki, bu zaman iqtisadiyyat z də yeni forma və məzmun kəsb etmişdir. Bu sahə artıq bazar iqtisadiyyatı anlayışlarına mvafiq olaraq elektron və ya rəqəmsal iqtisadiyyatı adını almağa başlamışdır. Bunlarla yanaşı iqtisadiyyat z informatikaya təsir edir, onu yrənir, ona iqtisadi obyekt kimi baxır. Bununla bağlı yaranan problemlərin yrənilməsi isə informatikanın iqtisadiyyatı blməsinin zərinə dşr. Son illərdə isə informatika və ya informasiya texnologiyaları demək olar ki, cəmiyyətin və elmin btn sahələrinə ktləvi şəkildə tətbiq olunmağa başlandığından onun sahələr zrə tətbiqi informatika blmələri formalaşmağa başlamışdır. Nəticədə riyazi informatika, nəzəri informatika, texniki informatika, geoinformatika, tibbi informatika, kimyəvi informatika, bioinformatika, aqrar informatika, tarixi informatika, sosial informatika, hquqi informatika, pedaqoji informatika, siyasi informatika, psixoinformatika və s. kimi elmi sahələr əmələ gəlmiş və inkişaf etmişdir.

Bununla yanaşı əks proses də baş verməkdədir. Yəni informatika mxtəlif sahələrə tətbiq olunaraq həmin sahənin yeni inkişaf xsusiyyətlərini, problemlərini meydana ıxardığı kimi, həmin sahələr də z nvbəsində informatikanın qarşısında ona xas olan yeni problemləri yaradır. Misal n informatikanın cəmiyyətin bir ox sahələrində, o cmlədən hquq-mhafizə orqanlarında, hquqşnaslıqda, hquqi proseslərdə geniş tətbiqi informasiya texnologiyalarının znn hquqi problemlərini yaratmışdır.

Azərbaycanda da informatika elmi 1960-cı illərdən inkşaf etməyə başlamışdır. Məhz həmin illərdə ilk dəfə respublika Elmlər Akademiyası sistemində hesablama mərkəzi və Kibernetika İnstitutu yaradılmışdır. 1970-ci illərdən başlayaraq kemiş SSRİ məkanında olduğu kimi respublikada btn nazirliklərin, iri məssisələrin hesablama mərkəzləri və avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri (AİS) şbələri yaradılmışdır. 1980-ci illərdən başlayaraq isə Respublika zrə "RAİS-Azərbaycan"ın yaradılması AEA-nın AİS şbəsinə həvalə olunmuşdur. Eyni zamanda btn nazirliklər də sahə AİS-i yaratmağa başlamışdılar. lkənin bir ox ali məktəblərində ADU-da, ADİU-da, ADNA-da, AzTU-da informatika profilli kadrlar hazirlanmağa başlanılmışdır. Sonrakı illərdə kompter texnikası sahəsində baş verən dəyişikliklərə mvafiq olaraq həmin istiqamətdəki işlər get-gedə masir formada və məzmunda davam etdirilmişdir.