Re: Zdrowie W Niezdrowym
Linda Berens
Największym zabjcą w polskiej populacji są choroby układu krążenia i choroby nowotworowe. Pod koniec minionej dekady powodowały 65 proc. zgonw, przy czym choroby układu krążenia aż 40 proc. z nich i te dane zasadniczo się nie zmieniły.
Obciążenie behawioralnymi czynnikami ryzyka ma większy wpływ na zdrowie Polakw niż statystycznie dla całej Europy. Około 50 proc. młodych ludzi w Polsce wieku 13-15 lat ma za sobą wypalenie pierwszego papierosa. Ponad 50 proc. piętnastolatkw sięgnęło po piwo, a 30 proc. z nich przyznaje się, że przynajmniej raz w życiu byli pijani.
- U podstawy walki z chorobami cywilizacyjnymi leżą edukacja i profilaktyka pozwalające ograniczyć czynniki ryzyka, na ktre my sami mamy wpływ. To przede wszystkim właśnie palenie papierosw, nadmierne spożycie alkoholu oraz brak fizycznej aktywności fizycznej i niezdrowa dieta. Inne czynniki ryzyka, jak podwyższone ciśnienie krwi, podwyższony poziom cukru we krwi, są wobec nich wtrne - podkreśla prof. Andrzej Fal, kierownik Kliniki Alergologii, Chorb Płuc i Chorb Wewnętrznych w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA.
O zdrowe nawyki, ktre mogą ograniczyć zapadalność na choroby stylu życia jednak trudno, jeśli zważyć, że finansowanie profilaktyki w Polsce w 2020 r. na głowę mieszkańca wynosiło ok. 20 euro, podczas gdy średni wydatek na profilaktykę na mieszkańca Europy to 213 euro, czyli ponad dziesięciokrotnie więcej. Efekt jest taki, że według najnowszych danych 56 proc. Polakw ma nadwagę lub otyłość, 8 mln pali papierosy, a ponad 2 mln znacząco nadużywa alkoholu, a przy tym tylko 40 proc. Polakw regularnie się bada.
Działania profilaktyczne i edukacyjne, ktre mają ograniczać występowanie chorb cywilizacyjnych ujęte są w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021-2025. Program określa najważniejsze cele: profilaktyka nadwagi i otyłości, profilaktyka uzależnień, promocja zdrowia psychicznego, zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne, wyzwania demograficzne.
Uwagę zwraca fakt, że wśrd priorytetw eksperci tworzący NPZ wskazali m.in. promocję zdrowia psychicznego, w tym przeciwdziałanie samobjstwom i prbom samobjczym wśrd dzieci i młodzieży do 18 r. życia. W 2023 roku takich prb (wg danych Policji) odnotowano ponad 2139, a liczba samobjstw to 146. Jak zaznacza prof. Marek Krzystanek, psychiatra, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny, kierownik Kliniki Rehabilitacji Psychiatrycznej SUM, samobjstwa, autoagresja, samookaleczenia wśrd młodzieży są szczytem gry lodowej, ktry pokazuje inny problem społeczny.
- Pojawił się przekaz: powinniśmy zarabiać dużo pieniędzy, po to żeby je wydawać i konsumować dobra. Do tego dzieci permanentnie są pozbawione kontaktw z rodzicami, więc trudno o modelowanie u nich pozytywnych zachowań i wzorcw. To rodzi generację ludzi niedojrzałych ludzi, ktrzy oczekują, że to po prostu świat rozwiąże ich problemy - tłumaczy profesor.
Przekonuje, że potrzebne są programy społeczne, ktre mają na celu uświadamianie młodym ludziom, ale i rodzicom tych procesw, by ich dzieci nie stawały się biernymi uczestnikami pochodu mainstreamu. - Dzieci, młodzież w zaburzeniach zachowania potrzebuje przede wszystkim pomocy psychologicznej a nie medycznej, podawania lekw - podkreśla prof. Marek Krzystanek.
Od dłuższego czasu prowadzona jest dyskusja o tym w jakim kierunku zmieniać NPZ, by lepiej odpowiadał na wyzwania. - Głwnym powodem, dla ktrego mwimy o potrzebie zmian w Narodowym Programie Zdrowia jest fakt, iż zdrowie publiczne nie jest kompetencją tylko ministra zdrowia. Naszym zadaniem jest budowanie kompetencji zdrowotnych w innych sektorach tak, aby m.in. w rolnictwie, energetyce, ochronie środowiska, polityce społecznej rosło zrozumienie, że polityka prowadzona w tych obszarach także ma wpływ na zdrowie - podkreśla Joanna Głażewska, dyrektorka Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia.
Przykładem takie podejścia, o jakim mwi dyrektorka departamentu w MZ jest np. zrozumienie jak duże szkody zdrowotne wyrządza zanieczyszczenie powietrza. Jeszcze w minionej dekadzie zespł badaczy, kierowany przez prof. Mariusza Gąsiora, kierownika III Katedry i Oddziału Klinicznego Kardiologii SUM w Śląskiem Centrum Chorb Serca w Zabrzu pokazał wyniki analizy, z ktrej wynikało, że przy nasilonym smogu w grnośląskiej aglomeracji liczba zawałw serca rośnie średnio o 12 proc., udarw o 16 proc., a przypadkw zatorowości płucnej - o 18 proc.
- Nasze badania zostały wykorzystane przy tworzeniu na Śląsku programu InfoSMOG-MED, ktry alertuje z dwudniowym wyprzedzeniem o zwiększonym ryzyku zawału serca, udaru mzgu - podkreśla prof. Mariusz Gąsior, członek Krajowej Rady ds. Kardiologii.
Najważniejsze zadania dotyczące profilaktyki chorb serca zostały zapisane w Narodowym Programie Chorb Układu Krążenia na lata 2022-2032. - NPChUK jest ewenementem na skalę europejską, gdyż jest drugim tego rodzaju programem po Hiszpanii, ktry w sposb bardzo szeroki ujmuje prewencję, edukację, szkolenie lekarzy, rozwj nauki, ale rwnież inwestycje w system ochrony zdrowia - mwi prof. Robert Gil, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
Jak dodaje, Hiszpanie wykorzystują środki, ktre są już w systemie ochrony zdrowia, natomiast w Polsce program otrzymał ekstra finansowanie (w tym na profilaktykę) ok. 300 mln zł rocznie. - Musimy znaleźć odpowiedni balans między medycyną naprawczą, bo na nią nadal musimy mieć pieniądze, a profilaktyką - zaznacza prezes PTK.
Dr hab. Paweł Balsam, kierownik oddziału Klinicznego Elektrokardiologii w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym WUM zwraca uwagę, że jako lekarz nie odczuwa systemowego wsparcia dla pacjentw w zakresie profilaktyki i edukacji dotyczącej wiedzy na temat czynnikw ryzyka prowadzących do chorb sercowo-naczyniowych. - To oczywiście jest naszą rolą, żeby edukować i staramy się to robić w poradni, ale ze względu na ograniczony czas wizyty koncentrujemy się na konkretnym problemie zdrowotnym. Brakuje narzędzi w zakresie profilaktyki, już choćby poradni opiekujących się pacjentami z uzależnieniem od tytoniu czy alkoholu - podkreśla.
Zdaniem wielu ekspertw alkohol jest w Polsce zbyt łatwo dostępny. Stanisław Maćkowiak, prezes Federacji Pacjentw Polskich, zwraca uwagę, że w kraju działa ponad 123 tysiące punktw sprzedaży napojw alkoholowych. - Wynika z tego, że na jeden punkt przypada ok. 300 mieszkańcw (przyjmując ok. 37 mln populację). Podczas, gdy mamy ok. 12 tys. aptek, co oznacza, że jedna przypada na ok. 3 tys. osb - wylicza.
Szerzej, w aspekcie psychologicznym i edukacyjnym odnosi się do problemu prof. Marek Krzystanek, podkreślając, że już na wczesnym etapie wychowania rodzice powinni kształtować postawy prozdrowotne u swoich dzieci: - Nie możemy patrzeć obojętnie, jeżeli dzieci na urodzinach piją napoje typu piccolo. To jest kształtowanie pewnego wyobrażenia, to jest modelowanie zachowań, że po prostu trzeba opijać, trzeba każdą okazję łączyć z alkoholem. Także, jeśli soft drinki są na płkach razem z wodą mineralną, z napojami nie można się na to zgadzać.
Eksperci wskazują, że to palenie tytoniu pozostaje najważniejszym czynnikiem ryzyka zdrowotnego w Polsce. Papierosy pali 29 proc. dorosłego społeczeństwa. Jak przypomina Janusz Krupa, lekarz rodzinny, prezes Instytutu Człowieka Świadomego, ambicją Unii Europejskiej jest uczynienie Europy do 2040 r. wolną od dymu (poniżej 5 proc. dorosłej populacji palącej papierosy). Jak dotąd taki wskaźnik udało się uzyskać w Szwecji m.in. dzięki polityce tzw. harm reuduction, czyli redukcji szkd.
- Jeśli Polska miałaby osiągnąć taki cel w deklarowanym czasie (co oznaczałoby obniżenie liczby palaczy tytoniu z 8 do 1,5 mln osb) co roku powinno rzucać palenie 10 proc. wszystkich palaczy, co absolutnie nie jest realne. Tym bardziej, że skuteczność leczenia uzależnienia od tytoniu wynosi 6-10 proc. spośrd palaczy podejmujących prbę porzucenia nałogu - mwi prezez ICzŚ.
Prof. Andrzej Fal zaznacza, że w Polsce prezentujemy podejście zero-jedynkowe do porzucenia nałogu palenia tytoniu. - Tymczasem są kraje, w ktrych politykę antytytoniową oparto o pragmatykę polegająca na szukaniu innych rozwiązań wobec palaczy. Szwedzi znaleźli je w snusach, Czesi szukają ich w harm reduction - tłumaczy. Jak dodaje, zarazem brak jasno określonej polityki wobec wyrobw alternatywnych doprowadził w Polsce do takiej sytuacji jaka dotyczy e-papierosw: - Same stały się potężnym problemem zdrowotnym i społecznym szczeglnie u starszych nastolatkw, czyli w środowisku, w ktrym w ogle się nie powinny znaleźć.
Obaj eksperci wyjaśniają, że w ich opinii stosowanie harm redution jest rozwiązaniem, ktrego dopuszczenie można rozważać wyłącznie u nałogowych palaczy bez powodzenia wielokrotnie prbujących porzucić nałg palenia tytoniu. - Są analizy HTA, z ktrych wynika, że zawartość substancji szkodliwych w wyrobach alternatywnych jest niższa niż w wyrobach tradycyjnych. Nie są to natomiast wyroby bezpieczne dla zdrowia, lecz mniej szkodliwe - mwi Janusz Krupa.
- Absolutnie nie wolno twierdzić, że wyroby alternatywne są zdrowsze niż palenie papierosw, nie, są właśnie tylko mniej szkodliwe. By to w pełni ocenić należałoby przeprowadzić z publicznych środkw pod publicznym nadzorem prospektywne badania papierosowych substytutw - uważa prof. Andrzej Fal, mając na myśli badania niekomercyjne. Janusz Krupa dodaje: - To już jest niestety profilaktyka wtrna. Ważne natomiast, by polityka państwa była tak ukierunkowana, żeby młodzież w ogle nie zaczynała palić.
Jak zatem przekonywać dzieci, młodzież i rodzicw do zachowań prozdrowotnych? Jedną z poszukiwanych odpowiedzi przedstawia dyr. Joanna Głażewska wskazując m.in. na nadzieje związane z zapowiadanym pojawieniem się w szkole od 2025 roku nowego przedmiotu - edukacja zdrowotna. Ministerstwo Zdrowia bierze udział w przygotowaniach do wprowadzenia do szkł tego przedmiotu. Dzieci mają uczyć się m.in. zdrowego odżywiania, otrzymają wiedzę o prozdrowotnym stylu życia.
b1e95dc632