Delaili Hayrat
Heberto Calderon
Trkler arasında daha ok Del'il-i Şerif, Del'il-i Hayrat ve Dela'il diye bilinen risalenin tam adı "Del'il'l-hayrat ve şevriku'l-envr f zikri's-salt 'ale 'n - nebiyyil-muhtar"dır. Şzeliyye tarikatının Cezliyye kolunun kurucusu olan Şeyh Cezl'nin bu risalesi mridleri arasında bir tarikat evradı olarak ok okunmuş ve dolayısıyla ok sayıda istinsah edilmiştir. Eserin nshaları arasında bazı farklar grldğnden Cezl'nin mridi ve halifesi Eb Abdullah es-Sehl farklılık gsteren nshaları dzenleyerek vefatından sekiz yıl nce şeyhine sunmuş, şeyh de bu fazlalıkların bir blmn Del'il metnine dahil etmiştir. Delil'in bu tr nshalarına "Nsha-i Dhiliyye-i Sehliyye", satırların dışına kaydettiği fark ve fazlalıkları ihtiva eden nshalarına ise "Nsha-i Hriciyye-i Sehliyye" adı verilmiştir.
Del'il'in Sehl tertibi olmayan nshaları da mutemet olan ve olmayan diye ikiye ayrılır. Mutemet olanların satır iine yazılanına "mu'temede-i dhiliyye", satır dışına yazılanına "mu'temede-i hriciyye" denir. Mutemet olmayanlar ise daima satır dışına yazılır. Bu farklar "sin", "gayın" ve "mim" harfleriyle gsterilir. Bu durum eserin metnine verilen değeri aık bir şekilde gstermektedir.
Del'il'i sadece Cezliyye veya Şzeliyye mensupları değil diğer tarikat mensupları, hatta bir tarikata bağlı olmayan Mslmanlar dahi, faziletine inanarak dzenli bir biimde okumuşlardır. n sznde, salavatı belli zamanlarda dzenli bir şekilde okuyanların ok sevap kazanacakları, Hz. Peygamber (asm)'in şefaatına nail olacakları, gnahlarının affedileceği, kt huyları terkedip iyi huylar edinecekleri, madd ihtiyalarının karşılanacağı ve dnya işlerinin dzeleceği belirtilmiştir. Bu salavatı dzenlemiş olması sebebiyle Cezli'nin kabrinin misk gibi koktuğuna inanılır.
Dela'il'in yazılış sebebini anlatan bir menkıbeye gre keramet sahibi bir kız ocuğu, Cezliye bu mertebeye Hz. Peygambere (asm) salavat okuyarak ulaştığını sylemiş, ancak onun ısrarına rağmen bu salavatın metnini kendisine sylemeyip belli salavatlann iinde bulunduğunu ifade etmiş, bunun zerine Cezl btn meşhur salavatları derleyip kıza gstermiş, kız da sz konusu salavatın bu derlemede birka defa getiğini bildirmiştir. Diğer bir menkıbeye gre ise Cezli'nin bu eseri yazmasına keramet sahibi olan hanımı sebep olmuştur.
Del'il her gn, gn aşırı, drt gnde veya haftada bir defa olmak zere beş tertip zere okunur. Okumaya pazartesi gn başlanır; hangi gn nerelerin okunacağı sayfa kenarına not edilmiştir. Delil'i okumaya başlamadan nce niyet ve istiğfar etmek, esm-i hsn okumak, başlama ve bitirme duası yapmak dbdandır. Delil okumak iin izin almak gerektiğine, izinsiz okuyanların ıldırdıklarına dair sylentilerin aslı yoktur. Fakat ehlinden usulne gre Del'il okumanın ğrenilmesi tavsiye edilir.
Birok şerhi yapılan eserin Trke şerhleri de vardır. Bunların en meşhuru Kara Dvudzde Mehmed Efendi'nin ( 1170/ 1756) yaptığı şerh olup, "Tevfku muvaffikı'l-hayrat f zhi men Delili'l-hayrat" adını taşıyan bu eser birok defa basılmıştır. Kara Dvudzde diğer kaynaklardan aktardığı tasavvufi menkıbe ve bilgilerle eserin hacmini olduka genişletmiştir.
c80f0f1006