Orhangazi'nin Tarihçesi

[dilara...@mynet.com]

Tarihçesi
Yerleşim ünitesi olarak Orhangazi; ikinci Osmanlı Padişahı Orhan
Bey tarafından 1362 yılında kurulmuştur. Orhan Bey burada kendi
adına bir camii ve hamam yaptırarak civarda bulunan Türk
aşiretlerini buraya yerleştirmiştir.Pazarköy adını alan bu
yerleşim merkezi o sıralarda İznik'e bağlıydı.
1879 yılında Pazarköy bucak merkezi olmuştur. 1893 yılında ise
Orhangazi adı ile Bursa İline bağlı İlçe merkezi olmuştur.

İstiklal savaşı sırasında ilçe Yunan işgaline uğrayıp, tarihin
en karanlık ve talihsiz dönemini yaşamıştır. 1920 - 1922
yılları arasındaki işgal 2 yıl sürmüştür. 10 Eylül 1922
tarihinde işgalci Yunan kuvvetleri ilçeyi terk etmişlerdir. Her
tarafı yakıp, yıktıkları için Kaymakamlık bir süre Gürle
Köyünde göreve devam etmiştir.

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

Orhangazi, Marmara Denizi'nin güneyinde Bursa - Yalova karayolu
üzerinde, İznik Gölü'nün batı kıyısında yer alan 55 bin
nüfusa sahip şirin bir ilçe. Orhangazi, Samanlı ve Katırlı
Dağlarının çevrelediği dünyanın en güzel göllerinden birisi
olan İznik Gölü'nün kıyısında çok verimli bir ova üzerine
kurulmuştur.
Orhangazi, 1893 yılında ilçe olmuştur. Bu tarihten sonra kentte
hızlı bir gelişme yaşanmış ve 1913 yılında Orhangazi adını
alarak bu günlere gelinmiştir.
Tarım, hayvancılık, zeytin, dünyaca ünlü Gedelek turşuşu,
meyvacılık ve ormancılık halkın geçim kaynağını
oluşturmaktadır.
Orhangazi'nin, Yeniköy, Cihanköy, Çeltekçi, Gemiç, Akharım,
Narlıca, Heceler, Bayırköy, Mahmudiye, Selimiye , Örnekköy,
Dutluca, Fındıklı, Hamzalı, Paşapınar, Üreğil, Karsak, Keramet,
Sölöz, Çakırlı, Yeni
Gürle, Gedelek, Gürle ve Yeni Sölöz olmak üzere toplam 25 köyü
bulunmaktadır. Bu köylerin çoğu İznik Gölü kıyısında
sıralanmış ve zeytincilikle uğraşmaktadır.
Asilçelik, Ce-Sa, Döktaş, Elsan, Eltem, Kav, Ormo, Oran Tekstil,
Yenisan ve Angora Tekstil gibi birçok sanayi kuruluşunu bünyesinde
barındırmaktadır. Mozaik ise ilçenin diğer önemli bir gelir
kaynağını teşkil etmektedir.

Sanayi Kenti Orhangazi
Kurulduğunda, uzun süre ufak bir yerleşim yeri olarak varlığını
sürdüren Orhangazi, özellikle Bursa Yalova yolunun öneminin
artması nedeniyle son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiştir.
Kıyısında bulunan ovanın verimliliği sayesinde de, kasaba
köylükten çıkıp bir kent olmuştur. Elsan, Döktaş, Ormo ve
Asilçelik gibi ülkemizin büyük işletmelerinin kasabamızda
kurulması ile özellikle Doğu illerimizden büyük göç alan
Orhangazi önemli sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.
Orhangazi' de faaliyet gösteren Asilçelik ' te kalite karbon
çelikler, az alaşımlı ve yüksek alaşımlı çelikler
üretilmektedir. Ce-Sa Çember Sanayi'nde ambalaj ve sanayi çemberi
ile çeşitli şeritler üretirken, Koç Holding kuruluşu olan
Döktaş Dökümcülük' te motor gövdeleri ve yedek parçalar
üretilmektedir. Yine bir Koç iştiraki olarak kurulan ve kibrit
üretimi yapan Kav Orman Sanayi fabrikası daha sonra satılmış ve
Swidish Match adını almıştır. Ayrıca tekstil ve iplik sanayi
alanında faaliyet gösteren Mensucat, Ormo Yün İplik, Oran Tekstil,
Okiteks, Elsan Elyaf, Angora Tekstil gibi birçok kuruluş ilçemizde
bulunmaktadır. Kimya dalında faaliyet gösteren Yenisan, sanayi
için sıvı oksijen üretmektedir. Cargill kurduğu mısır işleme
tesisi ile nişasta üretmektedir. Ayrıca son yıllarda hızla
gelişen dondurulmuş gıda sanayi, ilçemizdeki verimli topraklarda
üretilen lezzetli ürünleri dünya pazarlarına sunmaktadır.
Otomotiv endüstrisinde seçkin bir yeri olan Polifleks ve Aka Otomotiv
ile saç işleme tesisi Bamesa da Orhangazi'de faaliyet gösteren
fabrikalardandır. Yukarıda belirttiğimiz büyük işletmelere
çeşitli alanlarda faaliyet gösteren irili ufaklı onlarca KOBİ 'yi
ekleyebiliriz.
Göçmen Kenti Orhangazi
Orhangazi bir göçmen kentidir. Önce 1880' li yıllarda Rumeli ve
Kafkasya' dan gelen göçmenleri ağırladı Orhangazi. Fındıklı,
Hamzalı, Bayırköy, Mahmudiye köyleri bu dönemde kuruldu. Kurtuluş
Savaşı sonrasında bölgeyi terk etmek zorunda kalan Yeniköy,
Ortaköy, Keramet, Yenisölöz, Yenigürle, Karsak köylerindeki
Ermenilerin yerine Yunanistan göçmenleri yerleştirilmiştir. Daha
sonra 1951 yılında Bulgaristan ile yapılan anlaşma gereği
Orhangazi' nin en geniş mahallelerinden biri olan Hürriyet Mahallesi,
Bulgaristan ve Makedonya göçmenleri tarafından kurulmuştur.

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

YUNANLILARIN ORHANGAZİ VE YALOVA’DA MÜSLÜMANLARDAN TOPLADIKLARI
SİLAHLARI HIRİSTİYANLARA DAĞITIP
KATLİÂM VE YAĞMACILIK YAPTIKLARI
Karamürsel vakası sırasında Yunanlıların Üreyil ve Çakırlı köylerindeki
silahları toplayıp ahalisini tamamen öldürdükleri ve ahalinin mallarını
da yağma edip evleri yaktıkları, toplanan silahları Hıristiyan ahaliye
verdikleri, Orhangazi’yi kuşatarak sekiz yüz mavzer teslim
edilmezse kasabanın tamamıyla yakılacağı tehdidinde bulundukları,
Gemlik’teki kadınların zorla götürüldüğü, Dudluca ve buna civar
on bir Müslüman köyünün Yunanlılarla işbirliği yapan Ermeniler
tarafından yakıldığı, Zindan köyü camiinde bayram münasebetiyle
toplanan Müslümanların yirmi üçünün şehit edildiği, Yunanlıların
bölgede yaptıkları idamlar hakkında rapor hazırlayıp bir İngiliz
zabitiyle gönderen Emekli Binbaşı Memduh Bey ve Çınarcık köyü eşrâfının
götürüldüğü ve akibetleri hakkında haber alınamadığı, Yalova’da
da halkın büyük çoğunluğunun hapsedildiği ve beş yüz bomba verilmediği
takdirde şehrin yakılacağı tehdidinde bulunulduğu, köy ve çiftliklerden
yağmalanan hayvanların büyük bir kısmının Yunanistan’a
gönderildiği, kalanının ise Elmalı Rum köyünde pastırma ve sucuk
yapıldığı, Karamürsel’i işgal eden Yunan kıtaatına
Yalova’nın yerli Rumlarından iki bin kişinin katıldığı ve
Karamürsel’de iki yüz kişinin idam ve on dört köyün yerle bir
edildiği, meydana gelen olayların araştırılması için İngiliz, Fransız,
İtalyan makamlarının tayin edeceği kişilerden bir komisyon kurulması
gerektiği bildirildiğinden Hariciye Nezaretince de siyasi girişimlerde
bulunulması istirhamı.
3 Kasım 1920
Harbiye Nezâreti
Erkânı Harbiyye Dâ’iresi
Şu‘be: 1
Kısım: 3
4156
Hâriciye Nezâreti Celîlesine
Devletlü efendim hazretleri,
Bugün 2/Teşrîni Sânî/[13]36 Orhanili ve Yalova havâlîsinden
makâmı çâkerîye mürâca‘at eden bir İslâm hey’eti
tarafından Karamürsel vak‘ai ahîresi sırasında Yunan
kıta‘âtı işgâliyyesiyle yerli Rum ve Ermeniler tarafından
harekâtı askeriyyeye sâha olan havâlîi mezkûrede
îkâ‘ edilen mezâlim ve fecâyi‘ bervechi âtî
telhîsan arz kılındığı üzre îzâh eylemişlerdir:
1– Orhangazi civârında Üreyil ve Çakırlı İslâm karyelerindeki
silâhlar toplanarak ahâlîsi fecî‘ bir sûretde kâmilen katl ve
î‘dâm edilerek mâlları yağma ve hâneleri ihrâk olunmuşdur.
Müsâdere edilen bu silâhlar Hıristiyan ahâlîye verilmişdir.
2– Dudluca karyesi ile buna civâr on bir İslâm karyesi yerli
Ermeniler tarafından kâmilen yağma edilmiş bu havâlîde ancak bir kaç
hâne bu tecâvüzden masûn kalabilmişdir.
3– Orhangazi'den yedi ve Çakırlı'dan yirmi kişi kurşuna dizilerek
Orhangazi kasabası tahtı muhâsaraya alınmış ve sekiz yüz
hâneden ibâret olan bu köy karşusuna top ta‘biyye edilerek sekiz
yüz mâvzer teslîm edilmediği takdîrde kasabanın ihrâkı teblîğ olunarak
ahâlî tehdîd olunmuşdur.
4– Gemlik'den gelen bir zâtın ifâdesine nazaran bu kasabadaki
kadınların fahişe oldukları bahânesiyle cebren götürülmekdedir.
5– Yeniköylü Ahmed Bey nâmında bir zât berâyı şikâyet
Dersa‘âdet'e geldiğinden â’ilesi Yunan Kumandanlığınca
tevkîf edilmişdir.
6– Katırlı cihetinden gelerek Yalova'yı işgâl eden Yunan
kıta‘âtı, bayram günü Zindan karyesinde bulunan câmi‘e
toplanan halkı câmi‘den kaldırarak bunlardan sekiz kişiyi süngü
ile ve on beş kişiyi de darb sûretiyle itlâf etmişlerdir. Binbaşılıkdan
mütekâ‘id Memduh Bey o havâlîde bulunan bir İngiliz zâbitiyle bu
sûretle i‘dâm edilenlerin cesedlerini bi'lmu‘âyene
bir rapor istihsâl ederek mûmâileyh zâbit vesâtetiyle göndermiş
ise de Yunanlılar Memduh Bey'i Armutlu karyesinde derdest
etmişler ve Çınarcık karyesi eşrâfını da alup götürmüşlerdir. Gerek
Memduh Bey'in ve gerek eşrâfın âkıbetleri mechûldür.
7– Güllük karyesinden odun tüccârı Pirincci oğlu İbrahim Ağa
darbedilerek itlâf edilmişdir.
8– Orhangazi'den gelen müfreze bu havâlîde mevcûd her karyedeki
hayvanâtı sürüp altmış ilâ seksen kıymetinde olmalarına rağmen sekiz
ilâ on lira gibi pek cüz’î bir ücret mukâbilinde beğendiklerini
cebren almışlardır. İşbu hayvanâtın Yunanistan'a sevkolunduğu
müstahberdir.
9– Mustafa Çavuş isminde bir zât Yalova'da bulunan silâhları
teslîm etdiği hâlde hayât ve memâtı mechûldür. Yalova'dan beşyüz bomba
taleb edilerek verilmediği takdirde köyün yakılacağı teblîğ ve eşrâfı
habsedilmişdir.
10– Yunan kıta‘âtının Karamürsel işgâli esnâsında
Yalova'nın yerli Rumlarından iki bin kişi bu kıta‘âta iltihâk
ederek Karamürsel'de iki yüz kişi i‘dâm edilmiş kara ve denizden
icrâ edilen ateşler ile on dört köy hâk ile yeksân ve bu havâlîdeki
bütün çiftlikler ve hayvanlar yağma olmuşdur.
11– Kurt Ali'nin Topcu Çiftliği'nden üç yüz sığır ve beş yüz
koyun alınarak Elmalık Rum karyesine sürülmüş ve burada pasdırma ve
sucuk i‘mâline başlanmışdır. Bu çiftlik ihrâk ve bin kile
zahîresi de müsâdere olunmuşdur.
12– Bu hâdisâtın cereyân etdiği sâhada Rum ve Ermeni çeteleri
teşkîl edilmiş ve yağmacılık ta‘ammüm etmişdir. Hâriçden gelen ve
yerli olmayan Rumlar havâlîi mezkûredeki zeytunları
toplamakdadır.
13– Gerek Yunan kıta‘âtı ve gerekse yerli Rumlar tarafından
İslâm karyelerindeki kızlara tecavüzâtda bulunularak bikrleri izâle
edilmekdedir. Yunanlıların taleb eyledikleri silâh ve bomba gibi
fecâyi‘e bir bahâne içün ihdâs edilmiş olup hakîkati
hâlde Yunanîler ahâlîi İslâmiyyedeki eslihayı kâmilen alarak
hiçbir silâh bırakmamışlar ve aldıkları silahlar ile ahâlîi
Hıristiyâniyyeyi teslîh eylemişlerdir. Evvelce defa‘âtle
arzedildiği vechile işgâl ve istîlâya ma‘rûz kalan mıntıkada
Yunanlıların İslâmları imhâ siyâsetine ta‘kîb eyledikleri, bu
vakâyi‘ ile de te’eyyüd etmekdedir.
Keyfiyet İngiliz mümessili askerîsiyle Fransız ve İtalyan
irtibât zâbitlerine teblîğ ve hâdisâtın derecei hakîkati ve
tarzı vukû‘u hakkında kanâ‘ati kâmile
tahsîl edilmek üzre İngiliz, Fransız ve İtalyan mümessilleri
makâmâtından ta‘yîn edilecek zevâtdan mürekkeb bir hey’et
teşkîl ve mahallinde tahkîkât ve tedkîkât icrâsı lüzûmu iş‘âr
kılınmışdır. Makâmı devletlerinden de teşebbüsâtı
siyâsiyye icrâsıyla mes’elenin hüsni netîceye intâc ve
iktirânını ehemmiyetle arz ve istirhâm eylerim. Ol bâbda emr ü fermân
hazreti menlehü'l emrindir.
Fî 21 Safer sene [1]339 ve
Fî 3 Teşrîni Sânî sene [1]336
Harbiye Nâzırı
Bende
İmza BOA. HR. SYS. 2619/35

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

BALIKESİR, BANDIRMA, ERDEK, SOMA, ORHANGAZİ VE GEMLİK’TE
İŞGALCİ YUNANLILARIN ERMENİ VE RUMLARLA BİRLİKTE MÜSLÜMANLARA
YAPTIKLARI MEZÂLİM

Yunanlıların işgal ettikleri Balıkesir, Bandırma, Erdek ve
Soma’da barış anlaşmasına aykırı faaliyetlerde bulundukları;
Osmanlılık adına ne varsa yok etmeye çalıştıkları,
Müslümanları, ticaret hayatından koparmak için ithalat ve ihracat
yasağı koydukları, hükümet konaklarına Yunan bayrağı çekip
Türk memurlara görevden el çektirdikleri, işkence, katliâm, ırza
tecavüz, mal gasbı olaylarının her an yaşandığı, Yunan
milletinin esas tabiatı olan hırsızlıkla Müslümanların
ellerindeki her şeyi çaldıkları, babasının gözleri önünde
evladına tecavüz ettikleri, Osmanlı mahkemelerinin işlemez duruma
geldiği, hukuk davalarına papaz başkanlığında bir kilise
heyetinin baktığı, Orhangazi’de Müslümanlardan toplanan
silahların Ermeni ve Rumlara dağıtıldığı, genç kadın ve
kızların dağa kaldırılıp erkeklerin tevkif olunarak meçhul
yerlere götürüldüğü, kadın, çocuk demeden katliâm
yapıldığı, Orhangazi’ye bağlı Tutluca, Paşayaylası,
Bayırköy köylerinin yakılıp ahalisinin öldürüldüğü, yine
Gemlik’te de büyük katliâm yapıldığı ve Orhangazi’ye
kaçmakta olan çok sayıda Müslümanın yolda şehit edildiği,
birçok köyün yağmalanarak yakıldığı ve katliâmdan
kurtulabilenlerin mülteci durumuna düştüğü hakkındaki raporlar.
27 Ekim 1920

Umûm Jandarma Kumandanlığı Cânib�i Âlîsine
İzmir Hükûmet Konağı'nın Yunanîler tarafından işgâli üzerine
alay, almış olduğu emre tevfîkan 21 Ağustos [1]336 târîhinde
Balıkesir'e hareket eylemiş ve bendeniz de kâ’im�i makâm
Karositi Beyle Mösyö Gilber refâkatinde olarak mûmâ�ileyhimin,
bir müddet içün İzmir'de ikâmetim husûsunda Hükûmet�i
Yunaniyye'den almış oldukları müsâ‘ade üzerine İzmir'de
kalmış idim. Alayın hareketinden bir hafta sonra ya‘ni 29 Ağustos
[1]336 târîhinde Balıkesir Alayı'nın vaz‘iyetini anlamak üzre
İzmir'den hareket eden Mösyö Gilber ile İzmir'den infikâk
eyleyerek Balıkesir, Bandırma, İstanbul, Erdek ve Soma'ya azîmetle
ahîren İzmir'e avdet eyledim. Mûmâ�ileyhin teftîşâtı
esnâsındaki istihbârâtım ve müşâhedâtım ber�vech�i âtî
mufassalan arzolunur: Öteden beri Yunânîlerin Sulh Konferansınca ve
beş sene müddetle Hükûmet�i Yunâniyye'ye terkedilen mıntıka
dâhilindeki ahâlî�i İslâmiyyeye karşu ittihâz ve kemâl�i
mahâretle tatbîk eyledikleri usul�i imhâ, işbu ordunun ahîren
işgâl eylediği tekmîl menâtıkda daha vâsi‘ bir teşkîlât ile
tatbîk edilmekde ve işgâl eyledikleri her şehir veya kasabayı
sûret�i kat‘iyyede Yunanlılaşdırmak ve girdikleri yerden bir
daha çıkmamak husûslarında her dürlü vâsıtaya mürâca‘at
eylemekdedirler. Yunan ordusunu terkîb eden hey’et�i zâbitân ve
efrâd her girdikleri yerde en evvel Osmanlılık nâmına her ne varsa
imhâ ve Yunanlılığı temsîl edecek âsâr vücûda getirmeğe
başlıyorlar. Her hangi şehir veya kasaba Yunanîler tarafından
işgâl olunduğu vakit idhâlât ve bi'l�hâssa ihrâcâtın
men‘edildiği şiddetle i‘lân ediliyor ki bundan maksad�ı
esâsî Müslümanları ticâretden men‘ ile hayât�ı
iktisâdiyyeyi yalnız Rumlara tahsîs eylemekden ibâret olduğu
âsâr�ı kat‘iyyesiyle müberhendir. Balıkesir'in işgâli
esnâsında idâre�i husûsiyye�i livâya â’id olarak zirâ‘a
berây�ı tevzî‘ celb ve Balıkesir'de iddihâr edilen zirâ‘at
makinelerini bile ganâ’im�i harbiyyeden addederek zabt ve
Yunanistan'a sevkeden bir ordu kumanda hey’etinin ne gibi hesabât
ile mütehassis olduğu şâyân�ı tedkîk olsa gerekdir.
Sulh mu‘âhedenâmesi mûcebince Yunan mıntıkası hâricinde kalup
bugün Yunanîlerce muvakkaten meşgûl bulunan me’mûrîn�i
muhtelife�i Osmâniyye'nin kemâ fi’s�sâbık îfâ�yı vazîfe
edecekleri ve Yunan ordusunun çeteleri te’dîb etmeğe me’mûr
olduğu mükerreren i‘lân edilmiş ve hattâ Yunan Fevka'l�âde
Komiseri İsteryadis ordu tarafından işgâl edilen Balıkesir,
Alaşehir, Bandırma gibi büyük şehir ve kasabalara bi'z�zât
azîmetle bu husûsda vukû‘bulan beyânât�ı mükerrere�i
şifâhiyyesi mûcebince te’kîd edilmiş olduğu hâlde işbu
beyânâtın her yerde tamâmen zıddı ahval�meşhûd olmakda
bulunmuşdur. Yunan ordusunun icrâ�yı harekât etdiği mahallâtda
me’mûrîn�i mülkiyye�i Yunaniyye'nin ve hattâ bi'z�zât
Mösyö İsteryadis'in nüfûzu külliyen ma‘dûm olup cihet�i
askeriyye, Fevka'l�âde Komiserlik tarafından i‘lân edilen ve
Hükûmet�i Yunâniyye nâmına emrolunan bi'l�cümle esâsâtı
tanımamakda ve kahhâr bir hiss�i millî ile hâkimiyyet�i
Osmâniyye'yi temsîl edecek her şey'e bilâ�istisnâ muhâlefet ve
mümâna‘at eylemekdedir. Esâsen Mösyö Gilber ile vukû‘�ı
seyâhât�i âcizânemde Osmanlı jandarmasının yalnız
Balıkesir'de kısmen fa‘âl bir hâlde olduğunu gördüm ki o da
gerek alay kumandanlığı ve gerek Mösyö Gilber'in teşebbüsleriyle
vazîfeye giden jandarmalara avdetlerinde i‘âde edilmek şartıyla
Yunanîler tarafından birer silâh i‘tâsı sûretiyledir. Türk
jandarmasının müsellâh olması husûsu, Yunanîlerin en rakîk
hissiyyât�ı millîyye ve askeriyyesine icrâ�yı te’sîr ederek
bu bâbda hiç bir vakît müsâ‘adekâr bir vaz‘iyet
almamakdadırlar. Silâhsız bir Türk'ün bile vücûdundan dâ’imâ
bîzâr olan ve işgâl etdikleri muhîti Türk örfünden tathîr
edeceklerini Rum ve Ermenilere karşu sûret�i hafiyyede söylemekden
çekinmeyen bir ord[u] kumanda hey’etinin, elinde silâhı bulunan
bir Osmanlı jandarmasına karşu alacağı vaz‘iyetin dâ’imâ
menfî olacağı bî�iştibâhdır.
Yunanîler Balıkesir'deki hayvan deposuna da vaz‘�ı yed etmişler
ve teksîr�i nesl�i feres içün teşkîl edilen bir
mü’essese�i resmiyyeye çete malı süsü vererek zapteyledikden
sonra ahâlîye â’id zî�kıymet Arap hayvanâtını "sizin içün
çalışıyoruz" diye almışlar ve Balıkesir'in civâr köyleri
ahâlîsinden kumandanlara Türkler tarafından birer at ihdâ edilmesi
içün yine o bî�çâre köylüden küllî mebâliğ toplamışlar
ve bu pâreler ile değil, gasb sûretiyle tedârik etdikleri
hayvanâtı da kumanda hey’etlerine Türklerin nişâne�i
şükrânı olmak üzre takdîm etmişlerdir ki Türkden toplanan
pâreler alâkadârân beyninde taksîm ve yine Müslümandan
gasbedilen hayvanât da yine o her dem mazlûm köylü nâmına bu
zâbitâna ihdâ olunmuşdur.
Yunanlılar Balıkesir'de havâyic�i zarûriyye fî’âtlarına narh
vaz‘ederek ahz ve i‘tâyı maktû‘ bir vaz‘iyete idhâl ve
köylüyü bu sûretle ticâretden men‘eyledikden sonra şehre mal
getirmeyen köylünün köylerine giden Rum tâcirler birer mikdâr
fazla pâre vermek sûretiyle mâlları kapatmak usûlünü tatbîk
etmekde bulunmuşlardır. Bir Türk köylüsü bir senelik
mesâ‘îsinin semeresi olarak iktitâf etdiği sekiz on çuval
arpasını bile serbestce satabilmek hakk�ı sarîhini bile, en
büyüğünden en küçüğüne kadar Türk toprağında zengin olan
bir ordunun gösterdiği cebir ve şiddetle isti‘mâl edememek
talîhsizliğine dûçâr olmuşdur. Türk köylüsü tasavvur ve
hattâ tahayyül bile edilemeyecek bir zulme ma‘rûzdur.
Müslümanlar feryâd etmek istiyor fakat feryâdlarını ismâ‘
edebilecek hiç bir makâm hiç bir şahsiyet görmedikleri içün
çok, pek çok şâyân�ı merhamet bir hâlde bulunuyorlar.

Hüdâvendigâr Vilâyeti
Mektûbî Kalemi
Orhangazi ve havâlisi hakkındaki
vakâyi‘a â’id rapor sûretidir.

Yunanîler, işgâl etdikleri havâlide ilk evvel Müslümanların
ellerindeki silâhları �av tüfenklerine, büyük çapdaki
bıçaklarına, zînet eslihasına varıncaya kadar� toplamışlar,
bu mu‘âmeleden Rumları, Ermenileri istisnâ, hattâ bunlara her
çapda tüfenk, tabanca i‘tâ etmişlerdir.
Bu vech ile mükemmel bir sûretde silâhlanan ve müzâheret ve
himâyetinden de emîn olan Rumlar, Ermeniler ahîren Osmanlı
jandarmasının silâhdan tecrîd ve fa‘âliyyet�i inzibâtiyyede
akâmete ma‘rûz edildiklerini de görerek artık hükûmetin
kuvâ�yı müsellahası tarafından müdâfa‘a ve ta‘kîb
edilemeyecekleri kanâ‘at�i tâmmesiyle Müslüman köylerini
basmak, yakmak, emvâl ve eşyâsını, mevâşîsini nehb, ebnâ�yı
sebîlin yolunu keserek nukûd�ı mevcûdesini gasbetmek ef‘âli ve
kadın, erkek Müslümanları sûret�i fecî‘a�i gûnâ�gûn
ile katl ve itlâf eylemek, genç ve kadın ve kızları dağlara
kaldırmak, kadınların memelerini kesmek gibi vuhûşun bile
îkâ‘ından tehaşî edeceği fazâyih ve fecâyi‘i îkâ‘a
başlamışlardır.
Bu fecâyi‘ ve fazâyih�i vahşiyyâneye en ziyâde Orhangazi
kazâsıyla bu kazâ ve Gemlik caddesi ve havâlîsi ma‘rûz olmuş,
bir tarafdan da Kuvâ�yı Milliyye çetelerinin zabt�ı işgâli
hârici kalan İznik taraflarından tazyîkât ve tahrîbâtından
ser�gerdân olan ba‘zı kurâ ahâlîsiyle Orhangazi kazâsının
merkezi –Pazarköy– karyesi dolmuşdur.
İşte bu esnâda ya‘ni ağustos evâsıtında Gemlik'den köyüne
avdet eden Orhangazi kazâsının Çeltikçi karyesi ahâlîsinden
Hacı Raşid'in esnâ�yı râhda yüz bu kadar lirası Beyli karyesi
Ermenileri tarafından gasbedilmiş, kendisi boğazından kesilmek,
gözleri oyulmak sûretiyle öldürülmüşdür.
17 Ağustos'da Orhangazi'nin Çeltikçi karyesinden Gemlik pazarına
gitmekde olan Müslüman beş erkek ile iki kadın ve Umurbey
karyesinden Gürcü Ahmed, İbişoğlu diğer Ahmed, Gürcü Emin Ağa,
Gürcü Ahmed Bekârî yine mezkûr Ermeniler tarafından yoldan
çevirilerek götürülmüş, nereye götürüldükleri, hayât ve
memâtları mechûl kalmışdır.
Gemlik, Orhangazi kazâları Ermenilerinin çeteler teşkîl ederek
katl�i nüfûs ve nehb�i emvâle başladıkları ve ez�cümle
Orhangazi'nin Tutluca, Paşayaylası kurâ�yı Müslimesinin
Eylül'ün yedinci günü kâmilen ihrâk ve erkek, kadın ve çoluk,
çocukdan ibâret ahâlîsini katleyledikleri ve kadınları memelerini
keserek öldürdükleri ve bâkir kızları dağa kaldırdıkları ve
yalnız ferce�yâb�ı firâr olabilen dört beş kişinin bu
vakâyi‘�i câniyâneden kurtulabildiği ve aynı târîhde
kazâ�yı mezkûrun Bayır köyü de ihrâk ve sekenesi itlâf
olunduğu ve Gemiç ve Akviran karyeleri hayvanâtının nehb ü gâret
edildiği hakkında alınan fecî‘ ve mü’essif haberleri
mürâca‘ât�ı vâkı‘a te’yîd ve tasdîk etmeğe
başlamışdır.
Ez�an cümle: Şakir kızı Hayriye isminde müte‘addid uzvundan
mecrûh bir kadın merkez�i vilâyete gelebilerek Tutluca Müslümân
karyesinin Selöz�i Gayr�i Müslim Ermenileri tarafından basılup,
hâneleri yakıldığını, malları yağma edildiğini ve bu sırada
gelini Fatma'nın alınup götürüldüğünü haber vermiş ve kendisi
bu vak‘a�i elîmenin mecrûhu olduğundan berây�ı tedâvî
gurebâ hastahânesine yatırılmışdır.
Yine karye�i mezkûreden İsmail zevcesi Penbe isminde bir kadın da
merkez�i vilâyete gelerek 7 Eylül'de yedi yüzü mütecâviz bir
Ermeni çetesi tarafından köyleri basılarak otuz kadar kadın, erkek
Müslümanın katl ve altı kişi esîr, emvâl ve eşyâ ve
hayvanlarının gasbedildiğini ve mezkûr altı esîrin dördü
salıverilmiş ve bu dört kişi miyânında bulunan kocası İsmail
Yunan askerleri tarafından esârete i‘âde edilmiş, hayât ve
memâtını öğrenememiş olduğunu beyân ile kocasından haber
alınmasını ve emvâl ve hayvanât�ı magsubesinin istirdâd
edilmesini istid‘â etmişdir.
Yunan kuvvetleri Gemlik'den ileri harekete başlayınca Ermenilerin
bi’l�hâssa Orhangazi kazâsının İslâm karyelerinde yağma ve
katli‘âm icrâ edeceklerini his ve tahmîn eden Gemlik kâ’im�i
makâmı bu husûs içün Gemlik'deki Yunan kumandanının nazar�ı
dikkatini celbden hâlî kalmamış ve eylülün yedinci günü Yunan
askerinin Orhangazi cihetine hareketi başlayınca Ermeni Selözü,
Gürele[Gürle] ve diğer Ermeni köylerinde hazırlanmış olan üç
yüzü mütecâviz bir çete derhâl Orhangazi kazâsının Tutluca
karyesine tecâvüzle otuz ile elli arasında erkek, kadın, çocuk
Müslümanı vahşiyâne bir sûretde itlâf ve yirmi kadar erkek ve
bir mikdâr genç kızları dağa götürdüklerini ve köyü ihrâk ve
eşyâsını yağma etdiklerini istihbâr etmiş ve biri ağır olmak
üzre Gemlik'e gelen iki kadının tedâvî edilmekde olduğunu ve
vak‘adan üç sâ‘at sonra karye�i mezkûreye sevkolunan Yunan
süvâri müfrezesinin nezdinde bir mikdâr da Ermeni bulunduğunu ve
ferdâsı günü Gemlik'deki Yunan fırka kumandanı mahall�i
hâdiseye giderek üç postada otuz kadar Rum ve Ermeniyi Gemlik'e sevk
ile taht�ı tevkîfe aldığını ve bunları Dîvân�ı Harb'e
teslîm edeceğini söylediğini bildirmişdir.
Kâ’im�i makâm�ı mûmâ�ileyhin vâsıta�i mahsûsa ile
irsâline müsâra‘at gösterdiği bu tahrîrâtı Yunanîler eline
düşerek mu’âhaze ve tazyîkini mûcib olmuş, bi'l�âhire
makâm�ı vilâyetin müsâ‘adesiyle merkez�i vilâyete
geldiğinde bir nüsha�ı mübeyyezesini i‘tâ edebilmişdir.
Ermenilerin Orhangazi kazâsında îkâ etdikleri istihbâr olunduğu
yukarıda beyân olunan fecâyi‘�i vahşiyâne yine yukarıda
mürâca‘atları hikâye edilen iki kadının ifâdeleriyle de
te’eyyüd etmiş ise de fecâyi‘in sûret�i vukû‘u hakkında
muhâberâtla haber�i sahîh edinmek imkânı olmamasına ve 8
Eylül'de Orhangazi kazâsının Yunanîler tarafından işgâli
mülâsebesiyle Kuvâ�yı Milliyye'nin çekildiği ve kazâ mâl
müdîrinin kâ’im�i makâmlık vekâletini îfâya başladığı
haberi de alınmış ise de henüz vilâyetle te’sîs�i muhâbere
edilememiş bulunmasına binâ’en hem vekîl�i mûmâ�ileyh ile
görüşüp ahvâl�i kazâ hakkında ma‘lûmât edinmek hem de
vakâyi‘�i cinâ’iyye�i mezkûreye dâ’ir ma‘lûmât�ı
sahîha elde etmek üzre merkez�i vilâyetden bir jandarma zâbiti
Orhangazi'ye gönderilmiş idi.
Zâbit�i mûmâ�ileyhin sûret�i me’mûriyetinden Yunanîler
haberdâr olarak bir mâni‘aya ma‘rûz olmamak ihtiyâtıyla
yalnız azîmet ve avdetde yol üzeri uğrayabildiği köylerden ve
merkez kazâda kâ’im�i makâm vekîlinden aldığı ma‘lûmâtı
hâvî verdiği rapor ile kâ’im�i makâm vekîlinin makâm�ı
vilâyete göndermek üzre yazub da vâsıta bulamamak yüzünden
tebyîz ve irsâl edemediği ve binâ’en�aleyh zâbit�i
mûmâ�ileyhe tevdî‘an gönderdiği ve ahîren mahall�i
me’mûriyetine avdet eden Cedid nâhiyesi müdîrinin de yine
merkez�i vilâyete gelerek verdiği raporlar muhteviyâtına nazaran
Orhangazi kazâsında Ermeniler tarafından îkâ edilüp
sebtedilebilen vakâyi'in hülâsası şudur:
Gemlik kasabasının İngilizler tarafından işgâli günü Gemlik'den
Orhangazi kazâsına kaçmakda olan kadın, erkek on nüfûsun
Gemlik'le Orhangazi kazâsı arasında ve ondan sonra tevârîh�i
muhtelifede Orhangazi kazâsından li�ecli'l�müsâlaha Gemlik'e
giden kadın, erkek on beş köylü Müslümanın esnâ�yı râhda
Ermeni çeteleri tarafından şenî‘ ve fecî‘ sûretlerle katl ve
itlâf edilmiş olmalarından ve bu fecâyi‘in köylere kadar
teşmîl edileceğinden bi�hakkın havf ve endîşe içinde kalan
kurâ�yı İslâmiyye ahâlîsi ânî bir baskına ma‘rûz olmamak
ihtiyâtıyla ve evlerinde mevcûd kâr�ı kadîm esliha ile geceleri
köylerinin etrâfında dolaşmak mecbûriyetinde idiler.
7 Eylül sene 1336 Salı günü ale's�sabah Gemlik'in Gürele karyesi
Ermenilerinden kırk kişilik bir çete Akharim ve Mamûre İslâm
karyelerini basmış, köylünün emvâl ve eşyâsını kâmilen
yağma etmişdir.
Aynı gün ve aynı sâ‘atde üç yüz kadar Gürele ve Selöz�i
Gayr�i Müslim karyeleri Ermenileri Tutluca karyesini basmış ve
ahâlî�i Müslimenin mukâvemeti üzerine iki sâ‘at kadar devam
eden müsâdeme sırasında yetişen on beş kadar Ermeni süvârisi
Yunan askeri olduklarını, köylü tarafından silâh isti‘mâl
edilmemesini ihtâr eylediğinden bunları Yunan askeri zanneden
Müslümanlar müsâdeme ve mukâteleden ferâgât eylediklerinden
Ermeniler hemân köye sokularak emvâl ve eşyâyı kâmilen yağma,
elli kadar çoluk, çocuk, kadın, erkek Müslümanları sûret�i
fecî‘ada katl ve kadınları çırılçıplak soyulmak sûretiyle
itlâf edilmiş ve doksan hâneden ibâret olan bu köy yakılmış,
yalnız üç hâne kurtulmuşdur. Ermeniler bu tahrîb ve ihrâk
keyfiyetinde el bombası, eczâ vesâ’ir âlât�ı nâriyye
isti‘mâl etmişlerdir. Bu vak‘a üzerine Gemlik'den gelen Yunan
kuvveti fecâyi‘�i mezkûre fâ‘illerinden yirmi beş kadarını
der�dest ile Gemlik'e sevk ve ahâlîden maktûl düşenleri
defnetmişler ve hâneleri muharrik olan ahâlîye Orhangazi kazâsı
merkezinde yemek tevzî‘ etmişlerdir.
Bu karyeden beş kişi Ermeniler tarafından der�dest ile Karsak
karyesine götürülmüş ve Yunanîler tarafından tahkîkâtı ikmâl
edilerek muhâfaza altında köylerine sevkedilirken bunlardan Kör
İsmail yolda öldürülmüşdür ki; Bu maktûl merkez�i vilâyete
gelerek mürâca‘atda bulunduğu yukarıda yazılan Penbe kadının
zevcidir.
8 Eylül'de Orhangazi kazâsı Yunan kuvvetleri tarafından işgâl ve
derhâl nihâyet iki sâ‘ate kadar ahâlî�i Müslimenin
silâhlarını getürüp teslîm etmelerini i‘lân etmişler ve bu
sûretle Müslümanların silâhları toplanması ve gayr�i
Müslimlerdeki eslihaya ilişik edilmemesi yüzünden cesâretleri bir
kat daha artan Ermeniler yevm�i mezkûrda İznik'den Orhangazi'ye
gelmekde olan bir Müslümanı öldürmüşlerdir.
9 Eylül'de Çengiler karyesi arasındaki İslâmlara â’id altı
yüz koyun karye�i mezkûre çobanlarından cebr ve şiddet
isti‘mâliyle alınmış Yalova'dan Orhangazi'ye gelmekde olan sabun,
şeker gibi beş arabaya mahmûl eşyâ�yı ticâriyye yine Çengiler
karyesi Ermenileri tarafından gasb ve yağma edilmiş ve aynı günde
İznik tarîkiyle Yenişehir'den gelmekde olan Reşâdiye şeyhinin
dâmâdı Hâfız Efendi'nin â’ilesi ve diğer bir erkek Yeniköy
altında gâ’ib olmuş ve Cedid nâhiyesinde kâ’in olan yirmi
İslâm hânesi nâhiye�i mezkûre Ermenileri tarafından kâmilen
yağma ve hâneler tahrîb edilmişdir.
Akharim karyesinden Hacı Sâlim Ağa ve Mamûre karyesinden Giridli
Ali Bey Selöz Ermenileri tarafından dağa kaldırılmış ve Hacı
Sâlim Ağa'dan dört bin, Ali Bey'den yedi bin lira fidye�i necât
istenilmiş ve geceleyin Hacı Sâlim Ağa'nın firâra muvaffak
olması üzerine Ali Bey de serbest bırağılmış ise de zavallının
yirmiden ziyâde mâddesini, hânesinin kâmilen eşyâsını
gasbetmişlerdir.
Cedid nâhiyesi müdîrinin raporunda 29 Eylül'de Cedîd nâhiyesine
merbût otuz hâneli Osmaniye Müslüman karyesi Yunanîler tarafından
ihrâk ve hayvanât ve eşyâsı Yeniköy Ermenileri tarafından sirkat
edilmiş ve karye�i mezkûreden bir ferdin bile hayât ve memâtına
dâ’ir ma‘lûmât alınamamış olduğu mündericdir.
Yine yevm�i mezkûrda on beş hâneli Vefa Müslüman karyesi de
Yunanîler tarafından yakılarak ahâlîsinden bir ferd bile meydanda
görülememiş olduğu o rapor muhteviyâtındandır.
1 teşrîn�i evvelde iki yüz elli hâneli Müslüman Çakırlı
karyesi de Yunanîler ve Ermeniler tarafından ihrâk edildiğinden
ahâlî kazâ merkezine mecbûr�ı hicret olduğu mezkûr raporda
mündericdir.
Vakâyi‘�i mesrûde ki; can, ırz, mal ü menâl, evlâd ü iyâl,
emlâk ve mebânî itlâfı, hetk, nehb ü gâreti, ihrâk ve tahrîbi
gibi suver ve fazîha ve fecî‘ada îkâ‘ ile hânedânlar,
hânmânlar mahvedilmiş olmak yüzünden bi�hakkın havf ve endişe
içinde kalan ahâlî�i bakıyye�i Müslime havl�i cân ve mâl
ve endişe�i evlâd u iyâl ile evlerinde kapanup kalmış,
umûr�ı zirâ‘iyyeleri pes�mânde bir hâle ma‘rûz olmuş
bulunduğuna ve bunları tatmîn ve masûniyyet�i cân ve mâl
husûsunda te’mîn ederek işleriyle güçleriyle iştigâle
sevkedebilmek, Rum ve Ermenileri de silâhdan tecrîde mütevakkıf
olduğuna binâ’en esliha toplanmak mu‘âmelesinin gayr�i Müslim
ahâlîye de teşmîli lüzûm�ı âcilini mükerreren Yunan İşgâl
Kumandanlığı'na yazdım ve bu arada umûr�ı inzibâtiyye ve
teblîgât�ı adliyyeyi de haleldâr eden jandarma silâhsızlığı
mes’elesini bi'l�hâssa yine ileriye sürerek jandarma esliha�i
me’hûzasının tamâmen ve ilâ�nihâye kısmen i‘âdesini
kerrâren iş‘âr ve ricâ etdim ise de Yunan Kumandanlığınca
is‘âf edilmemiş, el�yevm gayr�i Müslimler mükemmelen
müsellah, Müslümanlar her dürlü vesâ’it�i tahaffuz ve
müdâfa‘adan ve jandarma kuvveti de jandarmaya â’id
vezâ’if�i fu‘lânâneyi(?) ibrâz edebilecek eslihadan mahrûm
bir hâlde kalmışdır.
Fî 27 Teşrin�i Evvel sene 1336
BOA. HR. SYS. 2618/67

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

YUNAN ASKERLERİYLE YERLİ RUM ÇETELERİNİN GEMLİK, ORHANGAZİ VE
YALOVA KAZALARINA BAĞLI KÖYLERDE YAPTIKLARI KATLİÂM HAKKINDA
İTİLAF DEVLETLERİ TAHKİK HEYETİNİN İNCELEMESİ

İtilaf Devletleri Tahkik Heyeti’nin, Yunan askerleriyle, onların
silahlandırdığı yerli Rumlar tarafından yapılan mezâlimi
araştırmak maksadıyla Gemlik, Orhangazi ve Yalova kazalarının
yalnız sahil ve sahile yakın yerlerinde yaptıkları tahkikatda; bin
hanelik Orhangazi kasabasında sadece beş evin kaldığı, üç cami,
üç okul, on iki medrese, iki hamam, bir iplik fabrikası ve dört
zeytin fabrikasının yakıldığı veya tahrip edildiği, Çengiler,
Çeltikçi, Gedelek, Karacaali, Kapaklı, Kumla ve Narlı köylerinin
yakılıp, halkının katledildiği, sokaklarda insan kafatasları,
çene kemikleri, taşlarda kan izlerinin görüldüğü, Engüre’de
büyük bir çukurda süngü ve kurşunla katledilmiş yirmi�otuz,
yine bir bostan kuyusunda da yüzlerce cesed bulunduğu, sahile
uzaklığı sebebiyle heyetin gitmediği otuz üç köyde de sekiz bini
aşkın Müslümanın katledildiği, köylerin yağmalanıp
yakıldığı, bazı köylerin halkının katliâmlardan kaçarak
kurtulduğunun anlaşıldığı.
29 Mayıs 1921
Bâb�ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
Kalem�i Mahsûs
10081
385

Hâriciye Nezâret�i Celîlesine
Devletlü efendim hazretleri,
Yunanîler cânibinden işgâl olunan mevâki‘deki ahâlî�i
İslâmiyyeye karşı îkâ‘ olunup son zamanlarda
tahammül�güdâz bir dereceye gelmiş olan mezâlim ve fecâyi‘in
tahkîki içün vukû‘bulan teşebbüsât üzerine Düvel�i
İ’tilâfiyyece geçende i‘zâm edilmiş olan hey’et�i
muhtelitenin Gemlik, Orhangazi ve Yalova kazâlarının yalnız
sevâhilinde ve sevâhile yakın yerlerinde icrâ�yı tahkîkât ile
avdet etdikleri anlaşılup bir sûreti leffen savb�ı âlî�i
nezâret�penâhîlerine tisyâr kılınan cedvelde muharrer olduğu
vechile Yunanîlerin ve anların teşvîk ve himâyesiyle teşekkül
eden Rum ve Ermeni çetelerinin mezkûr kazâlar dâhilinde daha pek
çok karyeleri ihrâk ve kurâ�yı muharrereden ba‘zı karyeler
ahâlîsini kâmilen ve ba‘zılarını kısmen katl ve imhâ
etdikleri sûret�i mevsûkada bildirilmekde olmasına ve buralarda
icrâ edilecek tahkîkât netîcesinin pek elîm ve dil�sûz
fecâyi‘in dahi zuhûru şübhesiz bulunmasına nazaran tahkîkâtın
buralara da teşmîli sûretiyle tevsî‘i içün teşebbüsât�ı
lâzime îfâsı menût�ı müsâ‘ade�i aliyye�i
nezâret�penâhîleridir. Ol bâbda emr ü fermân hazret�i
men�lehü'l�emrindir.
Fî 17 Ramazan sene [1]339 ve Dâhiliye Nâzırı Vekîli
Fî 26 Mayıs sene [1]337 Mustafa Rıza (?)

Gemlik, Orhangazi, Yalova ve Mülhakâtı Fecâyi‘inin Hulâsası
Yunan askerleriyle bunlar tarafından teslîh olunan Rum ahâlî
tarafından îkâ‘ edilen fecâyi‘in tahkîki içün Gemlik,
Orhangazi ve Yalova havâlîsine azîmet eden İngiliz Cenerali
Frenk'in riyâseti altında İtalya Miralayı Mösyö Rolato, Fransız
Miralayı Mösyö Veyg ve beyne'l�milel Salîb�i Ahmer nâmına
İsviçreli Mösyö Geri ve Ceneralin yâveri Yüzbaşı Mister [E]ston
ve Mösyö Rolato'nun tercümanı Mösyö Amelyo'dan müteşekkil
hey’et âtîde muharrer yerlere gitmiş ve icrâ�yı tahkîkât
eylemişdir..
1– 13 Mayıs sene [1]337 Gemlik'den otomobille Orhangazi kasabasına
gitmiş 1000 hânelik kasabanın beş hâneden mâ‘adâsının
kâmilen ihrâk edildiğini görmüşdür. İhrâk ve tahrîb edilen 30
câmi‘, 3 mekteb, 12 medrese, 2 hamam, 1 iplik fabrikası, 4 zeytun
fabrikası vesâ’ir büyük mebânînin fotoğrafîleri
alınmışdır..
2– Çengiler karyesi: Kâmilen ihrâk edilerek beş on hâneden
ibâret kalan köyü görmüşlerdir..
3– Çeltikci karyesi: Karyenin ihrâk edilmekde olduğu görülmüş
ve cürm�i meşhûd hâlinde yakalanan yedi Yunan askerinin
fotoğrafları alınmışdır..
4– Gedelek karyesi: Sokaklarda insan kafatasları, çene kemikleri
bulunarak hey’ete irâ’e edilmişdir. Burası 17 Nisan sene [1]337
târîhinden i‘tibâren ihrâka başlanmış idi..
5– Karacaali karyesi: Alevler içinde yanmakda idi. Deniz kenarında
on iki maktûl ve mecrûh, taşlarda kan lekeleri müşâhede edilmiş,
Mösyö Geri tarafından fotoğrafları alınmışdır. Karye
dâhilinde maktûl yirmi kişinin fotoğrafları da Yâver Mister Eston
tarafından alınmışdır..
6– Kapaklı karyesi: Dere kenarında 16 ve henüz ateş almamış
hâne içinde 6 maktûl, 2 yaralı bulunmuşdur.. Karyenin alevler
içinde fotoğrafı alınmışdır..
7– Kumla karyesi: İskele başında iki maktûl, bir yaralı
görülmüşdür. Köy nehb ü gârete ve katli‘âma ma‘rûz
kalmışdır. Burada Mösyö Geri tarafından fotoğraf
alınmışdır..
8– Narlı karyesi: Alevler içinde yanmakda iken Mösyö Geri ve
Yâver Eston tarafından karyenin fotoğrafı alınmışdır..
Hey’et sâhilde ve sâhile pek yakın bulunan mevâki‘de
katli‘âma ve yağmaya ma‘rûz oldukdan sonra ihrâk edilen
bâlâdaki kurâyı re’yü'l�ayn görmüşdür. Zîrde isimleri
muharrer kurâ dahi ihrâk ve yağmaya ma‘rûz kalmış olup dâhilde
bulunmaları hasebiyle hey’et bu havâliye gitmemişdir.

Mikdâr�ı nüfûs
Teşvîkiye 430 ahâlîsi katl, mebânîsi ihrâk edilmişdir.
Kocadere�i Bâlâ 350 " "
Kocadere�i Zîr 550 " "
Çınarcık 550 Katli‘âma ve yağmaya ma‘rûz kalmış ancak 20
kişi kurtulmuşdur.
Çalıca 120 Ahâlîsi katl mebânîsi ihrâk edilmişdir.
Kurdköy 400 " "
Ortaburun 150 " "
Günlük[Güllük] 200 İhrâk edilmişdir. Ahâlîsi firâr etmiş
iki kişi katlolunmuşdur.
Gökçedere 100 Kısm�ı a‘zamı ihrâk edilmişdir.
Üvezpınar 150 İhrâk edilmişdir. Ahâlîsi kısmen katledilmiş
ve kısmen firâr etmişlerdir.
Paşaköy 350 Ahâlîsi katl ve köy ihrâk edilmişdir.
Solucak [Soğucak] 200 " "
Kirazlı 250 " "
Yortan 250 " "
Dereköy 250 " "
Akköy 550 Ahâlîsinin kısm�ı a‘zamı katledilmişdir.
Samanlı 150 " "
125(?) " "
Reşâdiye 1250 Karye kâmilen ihrâk edilmiş ve katli‘âma
ma‘rûz kalmışdır.
Esediye 200 " "
Çakırlı 550 Karye kâmilen ihrâk edilmiş ve katli‘âma
ma‘rûz kalmışdır ve ahâlîsi katledilmişdir.
Üreğil 700 " "
Cihanköy 250 Ahâlîsi firâr etmiş, köyü yağma etmişdir.
Dutluca 850 Ahâlîsi katl, mebânîsi ihrâk edilmişdir.
Fıstıklı 550 Karye yağma edilmiş ahâlîsi firâr etmişdir.
Karacaali 650 Ahâlîsi katl, karye yağma ve ihrâk edilmişdir.
Mecidiye 200 Ahâlîsi kısmen katledilmiş ve yağmaya ma‘rûz
olmuşdur.
Selimiye 700 " "
Lütfiye 100 " "
Hayriye 250 " "
Haydariye 250 " "
İhsâniye 100 " "
Küçükkumla 150 " "
Sultaniye 10 " "
Büyükkumla 620 " "
Fî 25 Mayıs sene [1]337 Mühür

Erkân�ı Harbiyye�i Umûmiyye Dâ’iresi
Şu‘be: 2
Kısım: 3
Numara: 719

Mahremdir
H.U.M
Yunan harekâtı�Muhtelit Tetkîk�i Fecâyi‘ Hey’eti
Ma‘rûz�ı çâker�i kemîneleridir ki,

18/Mayıs/[13]37 günü sâ‘at 10.30 ol râddelerinde İ‘tilâf
Hey’et�i Tahkîkiyyesi bir istimbotla Şile'den avdet ve Çubuklu
iskelesine çıkmış ve refâkatinde bir takım kadar İngiliz
efrâdı bulunduğu hâlde Osmanlı komiser mu‘âvini ve polis ve
Çubuklu İnzibat Karagolu postabaşısıyla berâber dere boyunda
Engüre bağına gitmişlerdir. Mahall�i mezkûrda kendilerine
irâ’e olunan cesîm bir çukur dâhilindeki süngü ve kurşunla
şehîd edilmiş 20�30 kadar laz başlıklı cesedleri ve derûnunda
şehîd edilerek atılmış yüzlerce ma‘sûmlar bulunan ve
bi'l�âhire kısmen toprakla doldurulmuş olan bir bostan kuyusunu
tedkîk etmişlerdir. Hey’etin Fransız, İtalyan zâbitleri
ecsâdın fotoğrafîlerini aldıkdan sonra hey’et Çubuklu'ya ve
oradan da istimbotla İstanbul'a gitmişlerdir. Berâberlerinde bulunan
tercümânın ifâdesine nazaran işbu hey’et kırk sekiz sa‘ât
sonra berây�ı tahkîk İzmit, İznik, Gemlik ve havâlîsine
hareket edecekdir. Yine ayn�ı târîhde ve zevâlde dört İngiliz
süvâri neferi tercümânlarıyla birlikde Çekiköyü'ne[Çekmeköy]
giderek karye imâmını, Müfreze Kumandanı İsmail Çavuş'u
Dudullu'ya götüreceğiz diye endâht mektebine sevketmişlerdir.
Yine yevm�i mezkûrda sa‘ât 1 sonra da Mister Niş ismindeki bir
İngiliz yüzbaşısıyla bir başçavuş ve iki tercümân otomobil
ile Dudullu'ya gelerek teftîşâtda bulundukdan sonra Kâzım Ağa
nâmındaki ihtiyârın hânesini silâh aramak üzre taharrî
eylemişlerdir. Dersa‘âdet Merkez Kumandanlığı'ndan bâ�rapor
bildirilen işbu ma‘lûmât muhât�ı ilm�i fahîmâneleri olmak
üzre ma‘rûzdur. Ol bâbda emr ü ferman hazret�i
veliyyü'l�emrindir.

Fî 20 Ramazan sene 1339
Fî 29 Mayıs sene 1337 Harbiye Nâzırı
Bende
İmza
BOA. HR. SYS. 2615/8

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

ORHANGAZİ KAZASI FECAYİİ
(Kurtuluş Savaşında Orhangazi)

Emval-i magsube ve mesrukanın Yunan askerleriyle, eşkiya arasında
taksimi, Orhangazi (Pazarköy) kaza merkeziyle karasından bir
çoğunun ihraki, ahalinin tehciri ve katli...
Yunan askerleriyle bunlar tarafından teslih ve iaşe edilen Rum
eşkiyası tarafından duçar tecavüz olarak neheb ve gare, katliam ve
ihraki mesakin gibi fecayie maruz olan kuradan yalnız canını
kurtarmak suretiyle firar edebilen Orhangazi belde-i reisi Mehmed,
sabık belde-i reisi Hasan tahsin, eşrafdan tahsin, Üreğil
kariyesinden Hakkı, Hayreddin, Çakırlı kariyesinden Şerif,
Süleyman, Çeltikçi kariyesinden Tevfik, Edhem, Karsak kariyesinden
Hacı İbrahim ve Ahmed efendilerin aslı hükümetçe mazbut ve mahzuz
bulunan ifadatından ve Dersaadet'deki düvel-i muitelife
mümessilliklerine ve vuku bulan 21 Nisan 337 ve 8 Mayıs sene 337
tarihli müracaat-ı tahririye ile Babıali'den mevrud 11 Mayıs sene
337 tarih ve 200 numaralı mazbatadan:

1- Orhangazi (Pazarköy) kazası-

1.000 hanelik kasaba, emakini diniyye ve resmiyyesiyle kamilen ihrak,
ahalisinin kısm-ı mühimi katl ve imha, eşyada gasp ve yağma
edilmişdir.
15 Teşrin-i evvel sene 336 tarihinde Yunan askerleriyle bunların
delili fecayii olan yerli ve müselleh Rum eşkiyası, Orhangazi
kasabasını işgal etdikleri esnada silah tehiri etmek bahanesiyle
cebren hanelere duhul, bir çok eşhası bila gasb ve tahkir etdikden
maada yollarda ve kasaba civarında, biri kadın olmak üzere ondört
kişiden bir kısmını kurşun ve süngü, diğerlerini de
çırçıplak soyarak ve kasaturalarla parçalayarak katl ve imha
etmişlerdir. 20 Mart sene 337 tarihinde mahalli hükümet
memurlarının cümlesini tevkif ve zarb ettikden maada 80 yaşında
Sebile namındaki kadını süngü ile katleylemişlerdir. 16 Nisan
sene 337 Cumaertesi günü kasabada bulunan bütün ahaliyi, süngülü
askerler arasında Gemlik'e sevk ederek esnay-ı rahde bir kısmını
katl, genç kadın ve kızların namusunu payimal eylemişlerdir.
Bunlardan Gemlik'e vasıl olabilenler, Gemlik camiinde ve çarşı
içinde aç ve sefil bir halde bulunuyorlar. Ahalinin Gemlik'e
sevkinden sonrayhanelerde kalan bütün eşyayı evvel emirde birkaç
hanede camide asker ve eşkiya aralarında taksim ve tevzi
etmişlerdir. Müteakiben 1000'ı aşkın haneyi ve üç büyük
cami, üç mekteb, oniki medrese, iki hamam, bir ipek ve dört zeytun
fabrikasını muhtevi bulunan kasabayı imanın diniyye ve
resmiyyesiyle beraber kamilen ihrak ve harabezara kalbeylemişlerdir.
Yunanlıların Orhangazi kasabasının ahalisinden katl ve imha
eyledikleri eşhasdan şimdilik isimleri tahkik edilebilenler:
Esami Sinni Mahall-i katl
İzzet oğlu Ahmed 45 Cedid Cedid kar.
Mahdumu Aziz 13 "
Reşadiye şeyhinin damadı Hasan 30 "
Muhacir Keke Ömer'in Mehmed 47 Tarlası
Çakal Osman oğlu Ahmed 25 Kasaba kenarında çıplak soymak suretiyle
süngü ile
Eniştesi kuru Musa 35 "
Karaca Halil oğlu Ali 25 "
Ahmed oğlu Mehmed 16 "
Ahmed oğlu Mehmed 16 "
Muhacir arabacı Osman 27 Cedid kariyesinde çıplak soymak suretiyle
kurşun ile
Ali ağa oğlu Mehmed 30 Kasaba kenarında
Nüfus katibi İbrahim efendi 30 Gemlik'e tehcir edilirken
Hafız Hasan 32 "
Mehmed çavuşun Halil zevcesi 27 "
Limon dayı zevcesi Esma 60 Cedid kariyesi altında kurşunla
Abdülrahim oğlu Mehmed 30 Kasaba kenarında kurşun ve süngü ile
Emin oğlu Ahmed 27 Cedid kariyesi altında kurşun ve süngü ile
Sebile hanım 70 Hanesinde kurşun ve süngü ile
Mehmed Ali ustanın üveyoğlu Mehmed 17 Gemlik'e nakledilirken
kurşun ve süngü ile

2-Üreğil kariyesi:

17 Teşrinievvel sene 1336 tarihinde Üreğil kariyesini basan Yunan
askerleri ve Rum eşkiyası, kariyeyi yağma ve ahaliyi katl ve imha
etdikden sonra 90 hanelik işbu kariyeyi kamilen ihrak tahrib
eylemişlerdir.
Üreğil kariyesi ahalisinden katledilip şimdilik isimleri tahkik
edilebilenler:
Esami Sinni Katl-i mahal Suret-i katl
Baytar Mustafa 60 Kariyede hanesi dahilinde Kurşun ve süngü ile
Berber oğlunun ailesi Penbe 65 " "
Berber hacı Ali'nin validesi Hanife 70 " "
Yusuf validesi Hanım 65 " "

3-Çakırlı kariyesi:

16 Teşrinievvel 336 tarihinde Yunan asakiri mütecavizesiyle mahalli
Rumlarından müteşekkil eşkiya çeteleri, Çakırlı kariyesini
basarak ahaliyi süngü, kasatura ve bombalarla katl ve imhaya
başlamaları üzerine halk perişan bir halde kaçışmağa
başlamışdır. Evlerin yağma ve ihrakı, kadın ve erkeklerin
katliamı sırasında kurşun ve süngüden kurtulup ormanlara iltica
edebilen pek az ahali tahlis-i can edebilmiş ve 120 haneden ibaret
olan bu kariyede diğer kara gibi Yunan askerlerine has olan her nevi
fecayie makes ve saha oldukdan sonra kamilen ihrak edilmişdir.
Mezkur kariye ahalisinden Yunanlılar tarafından pek feci bir suretde
katledilip şimdilik esamisi tahkik olunanlar:
Esami Sinni Mahall-i katl Suret-i katl
Eşrafdan Hasan ağa 65 Cedid kariyesi altında Kurşunla
Celeb Arnavud Ömer 27 " "
Hasan oğlu Nuri 35 Kariyede camide Kurşun ve süngü ile
Toplu Esad 40 " " "
Kürd Mehmed 35 " " "
Osman dayı oğlu İbrahim 50 " " "
Berber Ali 50 " " "
Kalyoncuoğlu Ali 25 " " "
Ömer oğlu Hasan 30 " " "
Arnavud Şerif 35 " " "
Veli oğlu Yusuf 50 Cedid kariyesi altında Elleri kesilmek suretiyle
kurşunla
Veli oğlu Ali 50 " " "
Ali oğlu Mehmed Emin 25 " " "
Hacı Bekir zevcesi Penbe 60 Kariyede hanesinde Kurşun ve süngü ile
İnce Hüseyin 45 " " "
Koca Ali'nin zevcesi 40 " " "
Kocaoğlu Şerafeddin 16 " " "
Kalyoncuoğlu Fahreddin 45 " " "
Tayyare Ahmed oğlu Ömer 40 Camii derununda "
Baki Ali bey 16 Harmanlar'da "
İncebacak Halil 20 " "
Arif'in eniştesi İsmail 26 " "
Hanım Ali 37 Hanesinde "
Çamurlu Hasan 38 " "
Konya'lı Mustafa 26 Harmanlar'da "
Hasan ağanın oğlu Mehmed 40 " "

4-Çeltikçi kariyesi:

150 haneyi muhtevi bulunan Çeltikçi kariyesi dahi sair müselman
kariyelerinde vuku bulan fecayiin diğer kanlı bir sahnesini teşkil
eylemişdir. Kariye ahalisi katl ve imha, emval ve eşya ve hayvanat
kamilen gasb ve garet köy kısmen ihrak olunmuşdur.
Çeltikçi kariyesi ahalisinden olup katledilenlerden şimdilik
isimleri tahkik edilebilenler:

Esami Sinni Mahal-i vaka Suret-i katl
Hacı İbrahim'in kayınvalidesi 55 Kariyesinde Kurşun ve süngü
ile
" torunu Osman 15 " "
Umurbey'li Ahmed 35 Gemlik yolunda "
İbiş oğlu Ahmed 20 " "
Gürcü Emin efendi 55 " "
Ziya Ahmed'in Bekri Hüseyin 20 " "

Orhangazi mülhakatında Yunan askerleri tarafından muhtelif mevakide
katlonunan biçarelerden isimleri tahkik edilebilenler:

Kariyesi Esami Mahal-i vaka Suret-i katl
Dutluca Kör İsmail Kariyede 50 yaşında olan biçare İsmail
kolları, elleri, ayakları parça parça edilerek üzerine büyük
taşlar konulmak suretiyle katledilmişdir.
" 4 kadın " Namuslarını teslim etmediklerinden memeleri ve
elleri kesilmek suretiyle katledilmişdir.
" 2 kadın " Irzlarına tasallut edilerek cebren dağa
kaldırılmışlardır.
" 3 kadın " Namuslarını teslim etmediklerinden süngülenmek ve
sonra ateşde yakılmak suretiyle katledilmişlerdir
Cihan Necib efendi Kariye yolunda Kurşun ve süngü ile
" Emrah efendi Hanesinde "
" Ailesi " "
" Mahdumu " "
" Gelini " "
" Diğer gelini " "
" Halil kavasın Halil " "
Reşadiye kariyesi Ziyaeddin Ef. Orhangazi caddesi "
" Mehmed'in kardeşi Ali " "
Gemiç Hacı Raşid'in Bekri Mustafa Kariyesinde "

Baladaki fecayi-i mezalim meyanında, Çakırlı kariyesinde kurşunla
cerh edilen Halil oğlu Zeynel'in fotografisi merbutdur.
Mevaki-i muhtelifede katledilen biçareler:
Topal Hasan bin Osman
Siroz'lu Cerciz bey haremi
Jandarma Mehmed bin Tahir
Siroz'lu Hamdi ağa
Mehmed Ali'nin kerimesi Bahriye hanım {35}
Kara Ali oğlu Mehmed
Kasımbabalı Ahmed
Buzağıcı Ahmed oğlu Ahmed
" " Mehmed
Muhtar berber Mehmed
Çolak Ali
Taban Mehmed oğlu Abduh
Halil oğlu Faik
Kasaba ile Yeniköy arasında katlolunan otuz nüfusdan isimleri tahkik
edilebilenler:
Hacı Mehmed efendi bin hacı Hasan
Çakırlı kariyesinden Hasan ağa
Arnavud Ömer ve çobanı
Muallim hafız Ziya efendi iki refiki
{Eli bileğinden kesilen ve arkasından cerh olunan 9 yaşında Durmuş
ve katlolunan Fadin ve kızları}

Bu esnada Yusuf kerimesi Şerife, hanesine iltica eden beş-altı
kadınla, akrabasından Arif oğlu Balaban, İzzet oğlu Mehmed,
Kastamonu'lu Hiseyin, Karavekil oğlu Ömer, ve İstanbul'lu Nami
nam işhas ile iltica etdikleri haneden firar eylemişlersede
yollarını kesen Yunan askerleri, kadınlarla erkekleri ayırıb,
Kastamonu'lu Hüseyin ile Karavekil oğlu Ömer'i kadınların
feryad ve figanı arasında kurşunla katletmişlerdir. Bu levha-i
fecaat karşısında evladını kurtarmak telaşına düşen zavallı
Şerife, 9 yaşında çocuğu Durmuş'u sağ kol dirseğinden
kesilmiş ve omuzundan kurşunla cerh edilmiş olduğu halde kanlar
içinde ve baygın olarak köy deresi kenarında bulmuşdur. O sırada
firar etmekte olan Şerif kızı Penbe'nin Yunanlılar tarafından
kurşunla katl ve Kastamonu'lu Hüseyin'in kızı 10 yaşında
Hacer'in keza {38} kurşunla kalçasından cerh edildiği ve işbu
fecayii ika eden Yunan askerlerinin aynı zamanda köyde bulunan emval
ve eşyayı yağma etdikden sonra köyü bombalarla tahrib etmekle
beraber başdan başa yakdıkları, köylüden pek az nüfusun ateş ve
kurşun arasında kurtulabildiği anlaşılmışdır. Durmuş'un
resmi merbuttur.

Yunan askerlerine 4.000 lira fidye-i necat tedarikinden aciz zavallı
köylülerin akibeti, çocukların süngülerle ateşlere sevki Yunan
askerlerinin Orhangazi kazasına mülhak Gedelek kariyesini ne suretle
halk ile yeksan ve ahalisini ne gibi vesait-i müdhişe ile katl ve
efna eyladiklerini min* olub bu facialardan yalnız hayatını
kurtarabilen kariye muhtarı Osman ve ahaliden Mehmed ve İbrahim
çavuşun vukubulan, aslı hükmetçe mahfuz ifadatından ve
Babıali'den mevrud 10 Mayıs 337 tarih ve 211 numaralı mazbatadan:

17 Nisan 337 tarihinde ellerinde kınlarından çıkarılmış
süngüler olduğu halde Gedelek kariyesine adeta koşarak gelen Yunan
askerleri, evvela ahaliden 4.000 lira fidye-i necat taleb eylemiş ve
bu paranın tedariki içun bir saat mühlet iğta etmişlerdir.
Ahalinin bu kadar parayı tedarik edememeleri üzerine kanlı
süngülerle ahaliye tevcih yöneltmek ederek köy erkeklerini süngü
ve dipçik darbeleriyle evvela Şadırvan denilen mahalde cemi ve
üzerlerindeki nukud-u mevcudeyi olmak ahz ve gasbla Hacı Osman'ın
hanesine sevk ve esnayı sevkde {39} silah istamaline başlayub daha
yolda iken bir çok zavallıyı katletmişlerdir. Mezkur haneye
girenlerin üzerine müteaddid bombalar atdıkdan sonra haneyi
ateşleyerek ve alevler içinden hayatını kurtarmak için
pencerelerden atlamak isteyenleri kurşunla itlaf eylemişlerdir.
Bilahere dest-i tarruzlarını kadın ve çocuklara uzatarak perişan
bir halde öteye beriye koşuşan kadınları süngü ve kasatura ile
katlederek masum çocukları süngü uçlarında ateşlere atmak
suretiyle birer birer yakmışlardır. Bir tarafdan da haneleri yağma
ve mevaşiy-i ovaya ihrac edub bütün köyü ateşlemek suretiyle
mezkur kariyeyi de evvela bir maktele*, ya da harabezara
çevirmişlerdir. Bu faciadan eser-i tesadüfle ferceyab-ı firar
olarak mağara ve ağaç kovuklarında ve ormanlarda saklanabilen ve
isimleri mezkur mazbatada arae olunan zavallı masum köylüler,
günlerce aç kalarak bin dürlü havf ve dehşet içinde Dersaadet'e
gelebilmişlerdir.

12 Mayıs 337 tarihinde Kariye-i mezkureye giden Beynelmilel Heyet-i
Tahkikiyye yolda bir çok kafatası ve insan iskeletleri ve 70
yaşında ihtiyar bir kadın ile bikri izale edilerek çenesi
dağıtılmış 13 yaşında bir kızı re'yelayn müşahede
eylemişlerdir.

Bu faciada maktül düşen ve yanan biçarelerden şimdilik malum
olanların esamisi:
İsmi Sinni Mahall-i vaka Suret-i katl
1-Ali oğlu İbrahim 15 Gemlik yolu Kurşun ve süngü ile
2-Bekar İbrahim oğlu Hafız 15 " "
3-Abidin oğlu Hasan 35 " "
4-Karye imamı hafız Hasan 45 " "
5-Maraz Ömer'in Salih 38 Kariye dahilinde "
6-İbiş oğlu Ali 28 " "
7-Brusa'lı Ahmed'in Ali 45 " Yakılmak suretiyle
8-Kaya bey oğlu Hüseyin 12 " "
9-Kaya bey oğlu Mehmed 2 " Süngülenme ve ateşe atılmak suretiyle
10-Ramazan Mehmed oğlu Ahmed 2 " " "
11-Bekar İsmail 45 " Balta ile
12-Berber Ahmed 52 " Yakılmak suretiyle
13-Kocakülah oğlu Hasan 50 " " "
14-Köseoğlu Receb 50 " " "
15-Kuru Osman dayı 45 " " "
16-Kebazenin Mehmed 45 " " "
17-Yaslıoğlu Mehmedin İbrahim 20 " Süngü ve kurşunla
18-Yaslıoğlu Hasan 3 " " "
19-Abidin Kerimesi Ayşe 18 " " "
20-Aşıkın Hasan 20 " " "
21-Ali kösenin Halil 35 " " "
22-Kamil çavuş 45 " " "
23-Hacı Salih 40 Karyesinde " "
24-Ahmed çavuşun Mehmedin Ahmed 10 " " "
25-Hacı Osmanın Cemal 7 " " "
26-Umurbeyli Mehmed 25 " " "

Süngü ve kasatura cerihesiyle katledildikleri tahkik edilebilen
kadınlar:

ESAMİ SİNNİ MAHALL-İ VAKA SURET-İ KATL
1-Kaya bey zevcesi Halime 30 Kariye dahilinde Kasatura ve süngü ile
2-İbrahim zevcesi Hatice 25 " "
3-Abidin zevcesi Hadice 40 " "
4-Kerimesi Veliye 16 " "
5-Nefise 13 " "
6-Fatma 20 " "
7-Ramazan Mehmed zevcesi Emine 20 " "
8-Bicanın zevcesi Sara 17 " "
9-Yaslı Mehmed zevcesi Zehra 30 " "
10-Kerimesi Hayriye 10 " "
11-Nalbandın gelini Hatice 25 " "

Ahalisi katl ve emval ve eşyası nehb ve garete maruz olarak
sekinesinden hiç biri İstanbul'a gidemeyen kura:
Fındıklı kariyesi
Hamzaali "
Beşpınar "
Vefa "
Refahiye "
Osmaniye "
Cedid "
Sölöz "
Heceler "
Mamca "
Narlıca " {42}

Orhangazi kazasına mülhak Yeniköy, Cihanköy, Dutluca, Reşadiye
kariyelerinin akibet-i faciası
Gemlik, Orhangazi ve Yalova havalisinde Yunan askerleriyle müselleh
Rum ahali tarafından ika edilen fecayiin tahkiki için havali-i
mezkureye azimet eden, İngiliz cenerali Frenks'in riyaseti
altındaki Muhtelit-i Heyetin gösterdiği lüzum üzerine Hilal-i
Ahmer dalaletiyle Dersaaadet'e nakl ve Muhacirin Dairesi'nce
Davutpaşa Kışlasında iskan edilen esamisi mazbut muhacirin ifadat
ve meşahadatından ve Babıali'den mevrud 7 Haziran sene 337 tarih
ve 241numaralı mazbatadan:

Yeniköy kariyesi-

Ağustos 336 zarfında Orhangazi kazasını işgal eden Yunan askerleri
Yeniköy'de bulunan müselmanları, Orhangazi'ye nakletmek
bahanesiyle karye haricine çıkardıktan sonra hanelerde bulunan emval
ve eşyayı gasb etmişdi.
Orhangazi kasabası Yunanlılar tarafından Nisan 336 zarfında ihrak
ve ahalisi katl ve imha edildiği sırada Yeniköy'e iltica eden
Orhangazi'li Demirci Ahmed, mahdumu 6 yaşında Aziz, Çakırlı
Hasan ağa koyun keser gibi kesilmek suretiyle Berber Ali,
Çakırlı'dan diğer Ali ve Halil ağanın oğlu da kurşunla
katledilmişdir.
Orhangazi'den Gemlik'e sevk edilen binlerce müselman aileleri,
Gemlik'e muvasalatdan bir saat evvel, Değirmenli Boğazı mevkiinde
Rum çeteleriyle, Yunan askerlerinin tecavuzatına maruz kalarak
birçok eşhas katl ve genç kadınların namusuna tecavüz, birçok
kızların bikirleri izale edilmişdir.
Perişan bir suretde Gemlik'e muvasalat eden bu kafile-i muhacirin
arasında {43} Gemlik'de duçar-ı tecavuz olarak, başından
kasatura ile vahim suretde cerh ve öldü zannıyla terk edilen
Yeniköy'lü Yakub oğlu Ahmed çavuşun fotoğrafisi merbutdur.

Dutluca-

Nisan sene 337 zarfında bu karye dahi Yunan askerleriyle bunların
şerik-i harekatı olan Rum'ların tecavüzatına hedef olmuş,
erkekler, kulak ve burunları kesilmek ve gözleri oyulmak suretiyle
katl ve genç kızların bikirleri izale, kadınların da namusu
payimal edildikden sonra cümlesi kurşun ve süngülerle itlaf
edilmişdir.
Müselman cesetleri sokaklarda çürümüşdür. Karye ihrak ve emval
ve eşya nehb ve yağma edilmişdir.

Reşadiye-

1250 nüfusdan ibaret bulunan bu karye ahalisi civar kurada ika edilen
fecayiiden tevheşle emval ve eşyasını terkle firar ettiklerinden
köy, yağma ve garete maruz kalmış ve bilahare ihrak edilmişdir.
Yunanlıların eline geçen mekteb muallimi Ziya efendi ve karye
şeyhinin damadı Hafız Mustafa efendi, vücutları parça parça
edilmek suretiyle katledilmişlerdir.

Cihanköy-

Geçen Nisan sene 337 zarfında Yunan askerleri tarafından basılarak
emval ve eşyası yağma edildikden sonra katliama maruz olan ve genç
kadınlarla kızlarına tariz edilen Cihanköyü'nden, vücutları
parça parça edilmek suretiyle katlolunan biçarelerden isimleri
tahkik edilenler:
1 Eyub çavuş
2 Biraderi Yusuf
3 Emrah kerimesi 15 yaşında Hayriye
4 Eyub çavuş oğlu Mehmed
5 Gelini
6 Zevcesi Sadiye
7 İbrahim ağa mahdumu Necib
8 Zevcesi Hamide
9 Gelini Veliye
10 Ali kavas
11 Mustafa oğlu Hüseyin
12 Receb ve kerimesi Macide
13 İbrahim ağanın hemşiresi Bahriye {45}

[hsa...@muhasebat.gov.tr]

YUNANLILARIN ORHANGAZİ VE YALOVA’DA MÜSLÜMANLARDAN TOPLADIKLARI
SİLAHLARI HIRİSTİYANLARA DAĞITIPKATLİÂM VE YAĞMACILIK YAPTIKLARI

Karamürsel vakası sırasında Yunanlıların Üreyil ve Çakırlı
köylerindeki silahları toplayıp ahalisini tamamen öldürdükleri ve
ahalinin mallarını da yağma edip evleri yaktıkları,

toplanan silahları Hıristiyan ahaliye verdikleri, Orhangazi’yi

kuşatarak sekiz yüz mavzer teslim edilmezse kasabanın tamamıyla
yakılacağı tehdidinde bulundukları,

Gemlik’teki kadınların zorla götürüldüğü, Dudluca ve buna

civar on bir Müslüman köyünün Yunanlılarla işbirliği yapan
Ermeniler tarafından yakıldığı, Zindan köyü camiinde bayram
münasebetiyle toplanan Müslümanların yirmi üçünün şehit
edildiği,

Yunanlıların bölgede yaptıkları idamlar hakkında rapor
hazırlayıp bir İngiliz zabitiyle gönderen Emekli Binbaşı Memduh
Bey ve Çınarcık köyü eşrâfının götürüldüğü ve akibetleri

hakkında haber alınamadığı, Yalova’da da halkın büyük

çoğunluğunun hapsedildiği ve beş yüz bomba verilmediği takdirde
şehrin yakılacağı tehdidinde bulunulduğu, köy ve çiftliklerden

yağmalanan hayvanların büyük bir kısmının Yunanistan’a

gönderildiği, kalanının ise Elmalı Rum köyünde pastırma ve
sucuk yapıldığı,

Karamürsel’i işgal eden Yunan kıtaatına Yalova’nın yerli
Rumlarından iki bin kişinin katıldığı ve Karamürsel’de iki

yüz kişinin idam ve on dört köyün yerle bir edildiği, meydana
gelen olayların araştırılması için İngiliz, Fransız, İtalyan
makamlarının tayin edeceği kişilerden bir komisyon kurulması
gerektiği bildirildiğinden Hariciye Nezaretince de siyasi
girişimlerde bulunulması istirhamı.

3 Kasım 1920
Harbiye Nezâreti

Erkânı Harbiyye Dâ’iresi
Şu‘be: 1
Kısım: 3
4156

Hâriciye Nezâreti Celîlesine
Devletlü efendim hazretleri,

Bugün 2/Teşrîni Sânî/[13]36 Orhanili ve Yalova havâlîsinden
makâmı çakeriye müraca‘at eden bir İslâm hey’eti tarafından
Karamürsel vak‘ai ahiresi sırasında Yunan kıta‘atı
işgaliyyesiyle yerli Rum ve Ermeniler tarafından harekâtı
askeriyyeye saha olan havalii mezkurede îka‘ edilen mezalim ve
fecâyi‘ bervechi âtî telhîsan arz kılındığı üzre îzâh
eylemişlerdir:

1– Orhangazi civârında Üreyil ve Çakırlı İslâm karyelerindeki
silâhlar toplanarak ahâlîsi fecî‘ bir sûretde kâmilen katl ve
î‘dâm edilerek mâlları yağma ve hâneleri ihrâk olunmuşdur.

Müsâdere edilen bu silâhlar Hıristiyan ahâlîye verilmişdir.

2– Dudluca karyesi ile buna civâr on bir İslâm karyesi yerli

Ermeniler tarafından kâmilen yağma edilmiş bu havâlîde ancak bir
kaç hâne bu tecâvüzden masûn kalabilmişdir.

3– Orhangazi'den yedi ve Çakırlı'dan yirmi kişi kurşuna
dizilerek Orhangazi kasabası taht�ı muhâsaraya alınmış ve sekiz
yüz hâneden ibâret olan bu köy karşusuna top ta‘biyye edilerek

sekiz yüz mâvzer teslîm edilmediği takdîrde kasabanın ihrâkı
teblîğ olunarak ahâlî tehdîd olunmuşdur.

4– Gemlik'den gelen bir zâtın ifâdesine nazaran bu kasabadaki

kadınların fahişe oldukları bahânesiyle cebren götürülmekdedir.

5– Yeniköylü Ahmed Bey nâmında bir zât berây�ı şikâyet
Dersa‘âdet'e geldiğinden â’ilesi Yunan Kumandanlığınca
tevkîf edilmişdir.

6– Katırlı cihetinden gelerek Yalova'yı işgâl eden Yunan
kıta‘âtı, bayram günü Zindan karyesinde bulunan câmi‘e
toplanan halkı câmi‘den kaldırarak bunlardan sekiz kişiyi süngü

ile ve on beş kişiyi de darb sûretiyle itlâf etmişlerdir.

Binbaşılıkdan mütekâ‘id Memduh Bey o havâlîde bulunan bir
İngiliz zâbitiyle bu sûretle i‘dâm edilenlerin cesedlerini
bilmuayene bir rapor istihsâl ederek mumaileyh zâbit vesâtetiyle
göndermiş ise de Yunanlılar Memduh Bey'i Armutlu karyesinde derdest

etmişler ve Çınarcık karyesi eşrâfını da alup
götürmüşlerdir. Gerek Memduh Bey'in ve gerek eşrâfın
âkıbetleri mechûldür.

7– Güllük karyesinden odun tüccârı Pirincci oğlu İbrahim Ağa
darbedilerek itlâf edilmişdir.

8– Orhangazi'den gelen müfreze bu havâlîde mevcûd her karyedeki

hayvanâtı sürüp altmış ilâ seksen kıymetinde olmalarına

rağmen sekiz ilâ on lira gibi pek cüz’î bir ücret mukâbilinde

beğendiklerini cebren almışlardır. İşbu hayvanâtın Yunanistan'a
sevkolunduğu müstahberdir.

9– Mustafa Çavuş isminde bir zât Yalova'da bulunan silâhları

teslîm etdiği hâlde hayât ve memâtı mechûldür. Yalova'dan
beşyüz bomba taleb edilerek verilmediği takdirde köyün
yakılacağı teblîğ ve eşrâfı habsedilmişdir.

10– Yunan kıta‘âtının Karamürsel işgâli esnâsında
Yalova'nın yerli Rumlarından iki bin kişi bu kıta‘âta iltihâk
ederek Karamürsel'de iki yüz kişi i‘dâm edilmiş kara ve denizden

icrâ edilen ateşler ile on dört köy hâk ile yeksân ve bu
havâlîdeki bütün çiftlikler ve hayvanlar yağma olmuşdur.

11– Kurt Ali'nin Topcu Çiftliği'nden üç yüz sığır ve beş

yüz koyun alınarak Elmalık Rum karyesine sürülmüş ve burada

pasdırma ve sucuk i‘mâline başlanmışdır. Bu çiftlik ihrâk ve

bin kile zahîresi de müsâdere olunmuşdur.

12– Bu hâdisâtın cereyân etdiği sâhada Rum ve Ermeni çeteleri
teşkîl edilmiş ve yağmacılık ta‘ammüm etmişdir. Hâriçden
gelen ve yerli olmayan Rumlar havâlî�i mezkûredeki zeytunları
toplamakdadır.

13– Gerek Yunan kıta‘âtı ve gerekse yerli Rumlar tarafından

İslâm karyelerindeki kızlara tecavüzâtda bulunularak bikrleri
izâle edilmekdedir. Yunanlıların taleb eyledikleri silâh ve bomba

gibi fecâyi‘e bir bahâne içün ihdâs edilmiş olup hakîkati
hâlde Yunanîler ahâlîi İslâmiyyedeki eslihayı kâmilen alarak
hiçbir silâh bırakmamışlar ve aldıkları silahlar ile ahâlî�i
Hıristiyâniyyeyi teslîh eylemişlerdir. Evvelce defa‘âtle
arzedildiği vechile işgâl ve istîlâya ma‘rûz kalan mıntıkada
Yunanlıların İslâmları imhâ siyâsetine ta‘kîb eyledikleri, bu
vakâyi‘ ile de te’eyyüd etmekdedir.

Keyfiyet İngiliz mümessili askerîsiyle Fransız ve İtalyan irtibât
zâbitlerine teblîğ ve hâdisâtın derecei hakîkati ve tarzı
vukû‘u hakkında kanâ‘ati kâmile tahsîl edilmek üzre İngiliz,
Fransız ve İtalyan mümessilleri makâmâtından ta‘yîn edilecek
zevâtdan mürekkeb bir hey’et teşkîl ve mahallinde tahkîkât ve
tedkîkât icrâsı lüzûmu iş‘âr kılınmışdır.

Makâmı devletlerinden de teşebbüsâtı siyâsiyye icrâsıyla
meselenin hüsni netîceye intâc ve iktirânını ehemmiyetle arz ve
istirhâm eylerim.

Ol bâbda emr ü fermân hazreti menlehül emrindir.

Fî 21 Safer sene [1]339 ve

Fî 3 Teşrîni Sânî sene [1]336
Harbiye Nâzırı
Bende
İmza BOA. HR. SYS. 2619/35