Μπικίνι. Οι πυρηνικές δοκιμές που ερήμωσαν την ατόλη και γέννησαν τον μύθο του Godzilla. Γιατί αγαπήθηκε από τους Ιάπωνες

[Apostolis Revenisios]

mixanitouxronou.gr
Μπικίνι. Οι πυρηνικές δοκιμές που ερήμωσαν την ατόλη και γέννησαν τον
μύθο του Godzilla. Γιατί αγαπήθηκε από τους Ιάπωνες


Η ατόλη Μπικίνι στον Ειρηνικό έγινε παγκόσμιο σύμβολο της πυρηνικής
εποχής, όταν οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν εκεί 23 δοκιμές από το 1946 έως το
1958, εκδιώκοντας τους κατοίκους και αφήνοντας πίσω τους ένα τοπίο
ραδιενεργής μόλυνσης.
Η κορύφωση ήρθε το 1954, με τη δοκιμή Castle Bravo, η οποία προκάλεσε
διεθνές σοκ και συνδέθηκε ακόμη και με τη γέννηση του κινηματογραφικού
μύθου του “Godzilla“.
Γράφει ο συνεργάτης μας, ιστορικός ερευνητής Στέφανος Μίλεσης
Η ατόλη Μπικίνι αποτελεί μέρος των Νήσων Μάρσαλ στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Ήρθε στο φως της δημοσιότητας, όταν σε αυτήν οι Ηνωμένες Πολιτείες
Αμερικής, από το 1946 έως το 1958, πραγματοποίησαν 23 πυρηνικές δοκιμές
που παρήγαγαν απροσδόκητα αποτελέσματα, όπως την εξαέρωση τριών νησιών!
Επιχείρηση Crossroads
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ αναζητούσαν απομονωμένα σημεία για
δοκιμές πυρηνικών όπλων. Επιλέχθηκε η ατόλη Μπικίνι λόγω της απομόνωσής
της και της παρουσίας φυσικού λιμανιού. Οι 167 κάτοικοι εκδιώχθηκαν
“προσωρινά” το 1946 από τον στρατό των ΗΠΑ, με την υπόσχεση ότι θα
επιστρέψουν σύντομα.
Η Επιχείρηση Crossroads περιλάμβανε την πρόκληση δύο εκρήξεων μας
εναέριας και μιας υποθαλάσσιας. Η εναέρια πραγματοποιήθηκε στις 1
Ιουλίου 1946 και έφερε την ονομασία “Able“, ενώ η δεύτερη ήταν
υποθαλάσσια και έφερε την ονομασία “Baker“.
Επιχείρηση Crossroads. Έκρηξη στο Baker. Φωτογραφία της κυβέρνησης των ΗΠΑ
Καθεμία από τις δύο εκρήξεις παρήγαγε τα δικά της αποτελέσματα. Σε
γενικές γραμμές, η εναέρια έκρηξη Able δεν προκάλεσε τα αναμενόμενα
αποτελέσματα. Τα πλοία που είχαν τοποθετηθεί (95 στον αριθμό) υπέστησαν
σοβαρές ζημιές, όμως δεν βυθίστηκαν.
Η αποτυχία της “Able” να καταστρέψει μαζικά τους στόχους συνέβαλε στην
απόφαση για τη δοκιμή “Baker” (υποβρύχια έκρηξη) μόλις 24 ημέρες αργότερα.
Ατόλη Μπικίνι, Νήσοι Μάρσαλ: ο κοραλλιογενής δακτύλιος 23 νησιών που
έγινε πεδίο πυρηνικών δοκιμών των ΗΠΑ (1946–1958) και σύμβολο της
«ερήμωσης» της πυρηνικής εποχής.
Η δεύτερη έκρηξη που προκλήθηκε στις 25 Ιουλίου ήταν υποθαλάσσια
Σε αντίθεση με την εναέρια δοκιμή “Able“, η “Baker” είχε πολύ πιο
καταστροφικά αποτελέσματα. Από την έκρηξη δημιουργήθηκε ένας τεράστιος
πίδακας νερού, ύψους πάνω από 2 χλμ., με το κύμα πρόσκρουσης βύθισε 10
πλοία.
Ορισμένα μεγάλα πλοία (π.χ. USS Arkansas) κυριολεκτικά σηκώθηκαν από το
νερό και εξαφανίστηκαν από το ωστικό κύμα. Η ατόλη Μπικίνι, εξαιτίας της
έκρηξης Baker, έγινε πλήρως ραδιενεργά μολυσμένη.
Η στιγμή της υποθαλάσσιας πυρηνικής έκρηξης “Baker” (25 Ιουλίου 1946)
στην Ατόλλη Μπικίνι. Ο τεράστιος πίδακας νερού και το ωστικό κύμα
μετέτρεψαν την περιοχή σε ραδιενεργό πεδίο
Επιχείρηση Castle Bravo (1954)
Στις 1 Μαρτίου 1954, ακολούθησε η πιο καταστροφική δοκιμή που έφερε την
ονομασία Castle Bravo. H θερμοπυρηνική βόμβα υδρογόνου στηρίζονταν στο
πειραματικό καύσιμο λίθιο-διτρίτιο (Li-6 και Li-7), του οποίου η
συμπεριφορά είχε υποτιμηθεί. Η ισχύς ήταν 15 μεγατόνοι TNT – η
ισχυρότερη δοκιμή που έκαναν ποτέ οι ΗΠΑ (700–1000 φορές ισχυρότερη από
τη Χιροσίμα).
Οι επιστήμονες δεν περίμεναν ότι το ισότοπο Li-7 θα συμμετάσχει στην
αντίδραση. Έτσι, παρήγαγε μια έκρηξη 15 μεγατόνων, ξεπερνώντας σημαντικά
την προγραμματισμένη απόδοση των 5 μεγατόνων.
Η δύναμη της έκρηξης ήταν τεράστια. Εξαέρωσε τρία από τα νησιά της
ατόλης Μπικίνι και δημιούργησε έναν κρατήρα πλάτους ενός μιλίου.
Δημιουργήθηκε, επίσης, πυκνό ραδιενεργό νέφος που ταξίδεψε πέρα από τη
ζώνη ασφαλείας.
Η πυρηνική δοκιμή Castle Bravo (1 Μαρτίου 1954): η ισχυρότερη έκρηξη που
πραγματοποίησαν ποτέ οι ΗΠΑ, με μανιτάρι φωτιάς που σκέπασε τον ορίζοντα
και προκάλεσε ραδιενεργό νέφος σε τεράστιες αποστάσεις.
Η έμπνευση για τον Godzilla
Η ραδιενεργή τέφρα έπεσε πάνω στο νησί Rongelap (160 χλμ μακριά), στο
νησί Utirik αλλά και στο ιαπωνικό αλιευτικό σκάφος Lucky Dragon.
Αποτέλεσμα ήταν οι κάτοικοι των νησιών να εκτεθούν χωρίς προειδοποίηση
και να υποστούν οξεία ακτινοβολία (ναυτία, εγκαύματα, τριχόπτωση).
Μετά από χρόνια, παρουσίασαν καρκίνους, γενετικές ανωμαλίες και
στειρότητα. Όσο για το πλήρωμα του ιαπωνικού αλιευτικού Lucky Dragon, οι
23 Ιάπωνες ψαράδες του παρουσίασαν σοβαρά συμπτώματα, ενώ ο χειριστής
ασυρμάτου πέθανε 7 μήνες αργότερα.
Οι ΗΠΑ, αρχικά, προσπάθησαν να υποβαθμίσουν ή να αποκρύψουν την έκταση
του περιστατικού, ιδιαίτερα τον αντίκτυπο στο ιαπωνικό αλιευτικό σκάφος.
Το περιστατικό με το αλιευτικό που δέχεται απρόσμενα το ραδιενεργό κύμα,
ενέπνευσε την ταινία “Godzilla” του 1954, χρονιά που έγινε και το
περιστατικό με το αλιευτικό.
Στην ταινία η υπόθεση βασίζεται σε μια πυρηνική δοκιμή η οποία ξυπνά και
μεταλλάσσει ένα τέρας που επιτίθεται στην Ιαπωνία αφού πρώτα έχει
καταστρέψει 17 πλοία στην θάλασσα.
Ο Godzilla, όπως τον φαντάστηκε ο ιαπωνικός κινηματογράφος το 1954: ένα
τέρας–σύμβολο, γεννημένο μέσα στον φόβο της πυρηνικής εποχής και στη
μνήμη των δοκιμών στον Ειρηνικό.(Πηγή: Northern Ligths)
Ο Godzilla για την Ιαπωνία ισοδυναμούσε με την πυρηνική καταστροφή
Η ταινία “Godzilla” του Ishirō Honda είναι αλληγορική, προσανατολισμένη
στην πυρηνική απειλή και στις πληγές της Ιαπωνίας από τις ατομικές
βόμβες και την ραδιενέργεια. Ο παραγωγός Tomoyuki Tanaka,
εντυπωσιασμένος από τη σκηνή της ατόλης Μπικίνι, αποφάσισε να
δημιουργήσει ένα πλάσμα που υπόκειται σε γενετική μετάλλαξη από
ραδιενέργεια — ενός τέρατος που είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης
τεχνολογικής καταστροφής.
Η πρώτη σκηνή της ταινίας απεικονίζει ένα αλιευτικό σκάφος που
καταστρέφεται από έκρηξη — σαφής αναφορά στο περιστατικό του ιαπωνικού
αλιευτικού της ατόλης Μπικίνι. Αλλά και τα περισσότερα στοιχεία της
ταινίας είναι εμπνευσμένα από τις δοκιμές και ειδικώς εκείνες του 1954.
Η ταινία είναι όχι απλώς μυθοπλασία, αλλά μια κινηματογραφική αντίδραση
στην πυρηνική εποχή, γεμάτη πολιτική και ηθική ανησυχία. Ο “Godzilla”
έγινε για την Ιαπωνία ένα σύμβολο της πυρηνικής εκδίκησης της φύσης, της
ανθρώπινης αλαζονείας και της συλλογικής τραυματικής μνήμης της Ιαπωνίας.
Ταινία “Godzilla” (1954)
Πραγματικότητα (1954)
Ένα προϊστορικό τέρας ξυπνά και μεταλλάσσεται από πυρηνικές δοκιμές στον
Ειρηνικό
Πυρηνικές δοκιμές στην Ατόλλη Μπικίνι (ιδίως Castle Bravo)
Ραδιενέργεια προκαλεί θανάτους ψαράδων
Το αλιευτικό Lucky Dragon και τα θύματά του
Η Ιαπωνία πλήττεται ξανά από ανεξέλεγκτη καταστροφή
Αντηχεί η μνήμη της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι
Οι επιστήμονες ανησυχούν για την καταστροφική ισχύ της ανθρώπινης
τεχνολογίας
Αντανάκλαση των φόβων του Ψυχρού Πολέμου
Η τύχη της Ατόλλης και των κατοίκων της
Οι κάτοικοι του Rongelap εκδιώχθηκαν το 1946, αλλά επέστρεψαν το 1957,
με συνέπειες στην υγεία τους. Καθώς παρουσίαζαν προβλήματα, εγκατέλειψαν
οριστικά το νησί τους το 1985, με τη βοήθεια της Greenpeace. Το Μπικίνι
και τα γύρω νησιά παραμένουν επικίνδυνα για κατοίκηση καθώς ραδιενεργά
ισότοπα (π.χ. καίσιο-137) παραμένουν στο έδαφος και τα φυτά.
Σήμερα, η ατόλη Μπικίνι παραμένει ένα μέρος που μοιάζει να έχει
“παγώσει” στον χρόνο, δεδομένου ότι δεν κατοικείται κανονικά και η
μόνιμη επιστροφή των ανθρώπων δεν προβλέπεται.
Το Μπικίνι σήμερα. Φωτογραφία Astin Channel στο Google map
Το Μπικίνι έχει μετατραπεί σε ένα παγκόσμιο σύμβολο της πυρηνικής εποχής
και της ανθρώπινης ύβρεως, ένας τόπος-μαρτυρία όπου η επιστήμη, ο
πόλεμος και η πολιτική άφησαν σημάδια που δεν “σβήνουν” εύκολα. Γι’ αυτό
και αναγνωρίστηκε ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, όχι ως
“παράδεισος”, αλλά ως υπενθύμιση του κόστους που μπορεί να έχει μια
έκρηξη, ακόμη κι όταν ο πόλεμος έχει τελειώσει.
Στην Ιαπωνία, μετά τις δοκιμές, έγινε πραγματική εξέγερση λόγω του
περιστατικού με το Lucky Dragon. Ακολούθησε παγκόσμια ειρηνιστική
κινητοποίηση ενάντια στις πυρηνικές δοκιμές. Η περιοχή ανακηρύχθηκε το
2010 Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO για τη σημασία της στην
ιστορία της πυρηνικής εποχής.
Ακούστε τις ιστορίες της Μηχανής του Χρόνου σε podcast.
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας podstories.gr και εγγραφείτε συνδρομητές