Ποιος φοβήθηκε τα Smith & Wesson για να φοβηθεί την Τεχνητή νοημοσύνη;
Σκορδίλης Σπύρος
Τελευταίες ειδήσεις απο το Capital.gr - Τρίτη, Φεβρουαρίου 21, 2023, 00:03
Ποιος φοβήθηκε τα Smith & Wesson για να φοβηθεί την Τεχνητή νοημοσύνη;
Του Κωνσταντίνου V. Νικολόπουλου
Πριν έξι χρόνια, κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Σχέδιο ψηφίσματος από την Επιτροπή νομικών υποθέσεων, προκειμένου "να αναγνωρισθούν τα ρομπότ ως "ηλεκτρονικά πρόσωπα" (Πρόσωπο σημαίνει Δικαίωμα και Υποχρέωση) και ως εκ τούτου οι ιδιοκτήτες - εργοδότες τής συνεχώς αυξανόμενης στρατιάς των ρομποτικών εργατών, να πληρώνουν γι’ αυτά φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.
Στη συνεδρίαση της 16/2/2017, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε κατά πλειοψηφία, την απόρριψη της πρότασης φορολόγησης των ιδιοκτητών ρομπότ, θεωρώντας ότι "το ζήτημα είναι πρόωρο και πολύπλοκο και κάτι τέτοιο θα μπορούσε να υλοποιηθεί σε πενήντα χρόνια".
Οι αποφάσεις που επακολούθησαν από τα όργανα της ΕΕ, εστίασαν κυρίως στην ασφάλεια χρήσης δίχως να θίξουν εκ νέου θέμα φορολόγησης και εισφορών (βλ. ενδεικτικά Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή οικονομική και κοινωνική επιτροπή – "Έκθεση σχετικά με τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, του διαδικτύου των πραγμάτων και της ρομποτικής στην ασφάλεια και την ευθύνη" (Βρυξέλλες, 19/2/2020).
Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (2017) δέχθηκε την κριτική του ιδρυτή της Microsoft, William Henry "Bill” Gates, o οποίος υποστήριξε ότι "η εργασία των ρομπότ πρέπει να φορολογείται όπως η ανθρώπινη εργασία, διαφορετικά, οι κατασκευαστές και οι ιδιοκτήτες τους θα αποκομίζουν τεράστια κέρδη που θα παράγει η αυτοματοποιημένη εργασία, χωρίς να καταβάλλουν φόρους στο Κράτος και ασφαλιστικές εισφορές στα Ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, προκειμένου να επιδοτηθούν οι άνεργοι, εξαιτίας της χρήσης των ρομπότ (διαρθρωτική ανεργία) καθώς και η επιμόρφωση - επανεκπαίδευση και η επανένταξη τους στην αγορά εργασίας".
Τρία χρόνια μετά η Microsoft απολύει δημοσιογράφους για να τους αντικαταστήσει με ρομπότ (The Guardian, "Microsoft sacks journalists to replace them with robots”) ενώ ο CEO της ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο ότι μέχρι τέλος Μαρτίου 2023 θα απολυθούν από την εταιρεία 10.000 υπάλληλοι, συνοδεύοντας τις απολύσεις των incorporated Alphabet, Amazon και Salesforce. Πρόσθετα η Meta, μητρική εταιρεία των πρώην Facebook και των Instagram, WhatsApp, Giphy, Novi Financial, επιβεβαίωνε δια στόματος του ιδρυτή και CEO Μαρκ Ζούκερμπεργκ τη μείωση κατά 13% στο προσωπικό της (11.000 απολύσεις) το Νοέμβριο του 2022. Παρεμπιπτόντως η Amazon επαλήθευσε (Ιανουάριος 2023) τη λύση εργασίας 18.000 εργαζομένων στην Ευρώπη, ενώ η απόλυση 12.000 υπαλλήλων της Google, τον Ιανουάριο 2023, έφερε αύξηση 5% στη μετοχή της, μολονότι η βεβιασμένη παρουσίαση του εργαλείου ΑΙ Bard τη μείωσε κατά 8% (όπως σχολίασαν καυστικά οι εργαζόμενοί της).
Πέρα από την επίδραση των πρόσφατων διακυμάνσεων των τιμών των μετοχών τους, η τρέχουσα κινητικότητα στην Google αφορά στην ταχύτατη ανάπτυξη του συστήματος τεχνητής νοημοσύνης ChatGPT από τη startup OpenAI, στην οποία η Microsoft επενδύει δισεκατομμύρια.
Αρχές Φεβρουαρίου 2023 η Microsoft επισημοποίησε την ενσωμάτωση του ChatGPT στη μηχανή αναζήτησης Bing και η Google ανταποκρίθηκε με το Bard, το δικό της conversational AI chatbot, το οποίο παρουσιάστηκε επίσης τον ίδιο μήνα δοκιμαστικά και με κάποια ευτράπελα, που κόστισαν 100 δισ. δολάρια (The New York Times, 10/2/2023) ήτοι όσο το μισό ελληνικό ΑΕΠ!
Κατά τον Economist, η Microsoft προσδοκά ότι η ενίσχυση στο "ψαχτήρι" της με το chatbot θα προσελκύσει νέους χρήστες, οι οποίοι ακολούθως θα χρησιμοποιούν το Bing αυξάνοντας τον τζίρο της εταιρείας, μέσω της διαφήμισης, με ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης 2 δισ. δολαρίων, χωρίς να υπολογιστούν πιθανές μελλοντικές συνδρομές για πιο πολύπλοκες εφαρμογές αυτού του λογισμικού. Ήδη η OpenAI, εφευρέτρια του ChatGPT, αναφέρθηκε σε μηνιαία συνδρομή 20 δολαρίων (ΑΠΕ-ΜΠΕ, 2/2/2023) και προφανώς θα ακολουθήσει η Google με το Lamda.
Παράλληλα, τα σύγχρονα ρομπότ συνεχίζουν την εφόρμησή τους καθώς μειώνουν το κόστος παραγωγής αυξάνοντας εντυπωσιακά την παραγωγικότητα. Ποιος παρατήρησε ότι πάνω από το 75% των εργατών στη χαλυβουργία έχει αντικατασταθεί από συμβατικά ρομπότ τα τελευταία πενήντα χρόνια (IFR – Διεθνής Ομοσπονδίας Ρομποτικής, 2015). Ήδη από το 2018 (Μελέτη Παντείου Παν/μίου Σ. Ρομπόλης κ.ά.) εκτιμήθηκε ότι το 38% των θέσεων εργασίας θα αντικατασταθεί από ρομπότ ενώ το ύψος των μισθών που θα χαθούν υπολογίστηκε ότι θα υπερβεί τα 15 τρισ. ευρώ. Σήμερα τα δεδομένα είναι περισσότερο απτά για τα επόμενα χρόνια καθώς από το 2010 με 1,06 εκατομ. ρομπότ στον δευτερογενή τομέα προέκυψε αύξησή τους σε 3,02 εκατομ. το 2020 (IFR, 4/1/2020) που αναλογεί σε 184,9% μεταβολή στη δεκαετία. Πλέον και ο τριτοτεγενής τομέας αντικαθιστά σε επίπεδο δεξιοτήτων διοικητικά πόστα και ανάλογα συμβαίνουν ακόμα και στο πεδίο της Τέχνης με τα chatbot λογισμικά ΑΙ.
Αν προσθέσουμε και τα επιτεύγματα στην τεχνολογία των κβαντικών υπολογιστών (έρευνα Sussex University), που αξιοποιεί τις ιδιότητες των υποατομικών σωματιδίων πετυχαίνοντας ασύλληπτης ταχύτητας μεταφορά κβαντικής πληροφορίας (BBC, 10/02/2023) απλοποιώντας "προβλήματα" της καθημερινότητας το επίτευγμα φαντάζει λαμπρό! Στο τομέα αυτόν, η έρευνα και η υιοθέτηση της πατέντας γίνεται ήδη από τις Google, IBM, Microsoft.
Αυτός ο θαυμαστός κόσμος που ανατέλλει ραγδαία είναι εκθαμβωτικός αλλά πέρα από τα ηθικά διλήμματα έχει και τα πρακτικά μειονεκτήματά του καθώς οι απολύσεις έπονται ραγδαίες, η επανένταξη των εκτοπισμένων από την παραγωγή είναι απίθανη αφού απαιτεί νέες πολύπλοκες επιτηδειότητες, δημόσια χρηματοδότησή τους, ενώ η πλειονότητα των απολυμένων θα είναι πλέον αχρείαστη.
Περαιτέρω, αξιοποιώντας τα παραπάνω αναπτύσσονται διοικητικές "φιλοσοφίες" τύπου phygital, όπου οι τράπεζες επενδύουν στην εξ αποστάσεως εξυπηρέτηση μέσω της υπηρεσίας video – banking, η χρήση της οποίας αυξάνεται συνεχώς ενώ τη μιμούνται αντίστοιχες επιχειρήσεις του τριτεγενούς τομέα αλλά και το δημόσιο με τις ευέλικτες (σταδιακά) πλατφόρμες.
Συμπεράσματα
1) Ο φόβος: Σύμφωνα με τα παραπάνω δεν υπάρχει λόγος να φοβόμαστε την καινοτομία της τεχνολογίας. Άλλωστε εμείς την επιζητούμε από καταβολής μας, εμείς την χρηματοδοτούμε και εμείς την παράγουμε έχοντας εντοπίσει (εν αγνοία μας ή όχι) "προβλήματα" που πρέπει να επιλυθούν. Ακόμα κι αν θεωρήσουμε πως πρωτοφανή εργαλεία θα υπεισέλθουν στη ρουτίνα μας καταχρηστικά, μπορούμε απλώς να τα παραβλέψουμε και να μην τα χρηματοδοτήσουμε, ως πελάτες, κατά την εμπορική τους διάθεση.
Εξάλλου δεν φοβηθήκαμε τα προϊόντα Smith & Wesson (ΗΠΑ 1852) ούτε το AK-47 (Ρωσία 1944) ως κατεξοχήν όπλα θανάτου! Ούτε ξεσήκωσε ιδιαίτερα τον κόσμο το πρόγραμμα Manhattan District (1942) με αποκλειστικό σκοπό την παραγωγή ατομικών βομβών για τον μαζικό αφανισμό ανθρώπων μέσω εξαϋλωσης!
Καχύποπτοι ενδείκνυται να είμαστε με τους (ολοένα ίδιους και ίδιους) διαχειριστές τους. Πχ. η δήλωση του B. Gates το 2017 ήταν προσχηματική εφόσον τότε υστερούσε σε ρομποτικό στρατό ως προς της Amazon και δεν τον "πήρε ο πόνος" για τους απολυμένους και τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Εξίσου υποκριτική είναι και η δήλωση κινδυνολογίας του Ε. Μασκ στη Σύνοδο Κορυφής για την Παγκόσμια Διακυβέρνηση (Ντουμπάι, Φεβ.2023) αναφορικά με τον "φόβο" του για την εξέλιξη της ΑΙ στην "ανθρωπότητα και στον πολιτισμό" (sic)!
Η διακύβευση δεν είναι στα "ψαχτήρια" - μηχανές αναζήτησης αλλά η περαιτέρω εφαρμογές των λογισμικών αυτών που δεν θα είναι δωρεάν και θα επιτείνουν την ανισότητα κυρίως στο αγαθό της πληροφορίας και του χρόνου (ανταγωνιστικού και ελευθέρου).
2) Το σφάλμα σύνθεσης (όταν τα συμπεράσματα για το δέντρο γενικεύονται και στο δάσος): Είναι παράδοξο να ισχυριστεί σήμερα κάποιος πως θα πρέπει οι επιχειρήσεις να γίνουν μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί διατηρώντας πλεονάζον και μη παραγωγικό προσωπικό. Εντούτοις, οι μέτοχοι ενός τέτοιου ζητήματος (Κυβερνήσεις, συνδικάτα, εκπρόσωποι εργοδοτών και βιομηχάνων, δημοσιονομικά think tanks) σε ευρύτερη κλίμακα όφειλαν ήδη να έχουν χαράξει μια συνισταμένη στρατηγική πρωτύτερα πχ. στο εύρος της ΕΕ. Ποιος αναλαμβάνει τη μείωση της κατανάλωσης αν επεκταθεί το ζήτημα (βέβαια τέτοια θέματα δεν επεκτείνονται στην οικονομική ζωή από μέρα σε μέρα) και ποιος θα φροντίσει το βιοτικό επίπεδο των νέο-ανέργων ιδιαίτερα αν στο μέλλον αυξάνεται ο αριθμός τους (σύμφωνα με τις προβλέψεις); Η λύση είναι τα επιδόματα και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα; Μα εδώ υπάρχει αντίφαση καθώς ταυτόχρονα οι εισφορές καταργούνται από τους ιδιοκτήτες των νέων τεχνολογιών και τα επιδόματα απαιτούν αύξηση, άρα; Όλοι μέσω φόρων θα επιδοτούμε τους αποκλεισμένους από την αγορά εργασίας και παράλληλα την αιτιώδη μεγιστοποίηση των κερδών των διαχειριστών;
Η αντινομία του να αυξάνεται ταυτόχρονα η ανάγκη επιδότησης και να μειώνεται η εισφορά επιβάλλεται να είχε λυθεί εκ των προτέρων. Η αντίδραση της αγοράς είναι οι βεβιασμένες ενέργειες χάριν ανταγωνισμού σα να μην υπάρχει αύριο. Πρώτα γκρεμίζω το σπίτι και μετά ξεκινώ την επισφαλή κατασκευή του νέου; Και στο μεσοδιάστημα; Άστεγος;
3) Δεν επικροτούμε τη νοσταλγία και τη μεμψιμοιρία: Οι συντεχνίες των απειλούμενων επαγγελμάτων κινδυνολογούν ανάλογα με το μέγεθος της εξουσίας που ήδη διαθέτουν πχ. Δημοσιογράφοι, οικονομολόγοι κ.λπ. Το δίκιο τούς αφορά μόνο στο ότι οι τεχνητοί αντικαταστάτες τους δεν τους συναγωνίζονται "στα ίσα" καθώς δεν καταβάλλουν εισφορές ώστε να μην χρηματοδοτούνται ούτε οι συντάξεις διανεμητικού τύπου ούτε να σχηματίζονται αποθεματικά για επιδοτήσεις και επιμορφώσεις μεταφέροντας την κοινωνική ευθύνη εκ νέου στο, κατά τα άλλα άχαρο και κατασυκοφαντημένο, δημόσιο! Μα θα χαθεί το επάγγελμα του ζωγράφου, του λογιστή, του εκπαιδευτικού! Η ζωή μας αξιολογεί το τι αξίζει και τι δεν αξίζει και είμαστε μέτοχοί της και όχι απόντες (ή μήπως είμαστε υπερβολικά δεκτικοί καταναλωτές;) ώστε να συμβαίνουν αυτά εν αγνοία μας. Τι έχουμε υπερτιμήσει και τι όχι θα φανεί! Άλλωστε δεν συμμεριστήκαμε το παράπονο ενός πεταλωτή αλόγων στον αντιπρόσωπο σέρβις συμβατικών αυτοκίνητων, ούτε του τελευταίου σε έναν συνάδελφό του αντίστοιχων ηλεκτρικών οχημάτων.
Έχει ήδη ειπωθεί ότι ακόμα δεν έχουν δημιουργηθεί καν τα είδη εργασίας που περιμένουν τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα.
4) Η ΑΙ δεν είναι επιστημονική φαντασία: Ένας στους δύο καταναλωτές έχει βάλει την τεχνητή νοημοσύνη στη ζωή του (Έκθεση του Capgemini Research Institute, Αυγ. 2020).
Η τράπεζα UBS εκτιμά πως, από τη δωρεάν εισαγωγή του ChatGPT τον Νοέμβριο 2022 έως αρχές Φεβρουαρίου 2023, το chatbot έχει ήδη φτάσει τους 100 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες.
Επίσης, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ (11/2/2023), το 2022 αυξήθηκε κατά 56,3% το ποσοστό των Ελλήνων που έκαναν χρήση συσκευών συνδεδεμένων στο διαδίκτυο (βοηθοί-ρομπότ) προκειμένου να ελέγχουν εξ αποστάσεως τη χρήση οικιακών δραστηριοτήτων και αυτοκινήτων (Internet of Things). Η έκθεση, Hello robot, η οποία συνδιοργανώθηκε από το Μουσείο Εφαρμοσμένης Τέχνης της Βιέννης και το Μουσείο Ντιζάιν της Γάνδης, τον Φεβρουάριο 2023, παρουσιάζει τις χρήσεις και ανιστορεί την εμπιστοσύνη μας στη νέα αυτή τεχνολογία και πόσες ενέργειες κινδύνου για τον άνθρωπο αποφεύγονται (από τα drones, στην επίσκεψη στον Άρη, έως στην απενεργοποίηση εκρηκτικών κ.ά.).
Η ιδέα της συλλογής της γνώσης όλου του κόσμου ανάγεται από την αρχαία Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και της Περγάμου. Σήμερα τα νέα λογισμικά συλλέγουν, κλώθουν γνώση με εκπληκτική ταχύτητα και αυτό δεν είναι επιστημονική φαντασία όσο κι αν κάποιοι δεν θέλουμε να το αποδεχτούμε με λουδιτική άρνηση και βασανιζόμαστε άσκοπα.
Επιστημονική φαντασία είναι σήμερα, σε ένα σύστημα που έχει δομηθεί παράγοντας ανισότητα, η χρήση της τεχνολογίας με ισομερή συμμετοχή στα οφέλη (κέρδη, μισθοί) ώστε αντί της περαιτέρω μεγιστοποίησης του κέρδους να καταβαλλόταν όφελος στον άνθρωπο σε μορφή αύξησης του ελεύθερου χρόνου και ευημερίας στην πλειονότητα.
Τα παραπάνω εκθαμβωτικά είτε θολά επιτεύγματα αφορούν απλώς εργαλεία!
Δεν μας λύνουν το πρόβλημα της αλήθειας και των νοημάτων τα οποία παραμένουν ακόμα αδιάσειστα στο πεδίο της φιλοσοφίας.
* Ο Δρ. Κωνσταντίνος V. Νικολόπουλος είναι συγγραφέας, καθηγητής Οικονομικών και Κοινωνικής Πολιτικής.