Είναι πράγματι παγκόσμιος πόλεμος; | Protagon.gr
Τις τελευταίες ημέρες εμφανίζεται όλο και συχνότερα στον δημόσιο λόγο η διατύπωση ότι η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν συνιστά ήδη έναν «παγκόσμιο πόλεμο». Ο χαρακτηρισμός είναι εντυπωσιακός, φτιάχνει τίτλους που τραβάνε το μάτι, αλλά από στρατηγική άποψη δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η τρέχουσα σύρραξη είναι σοβαρή, ενδεχομένως η μεγαλύτερη περιφερειακή στρατιωτική κρίση της τελευταίας δεκαετίας, αλλά απέχει πολύ από το να διαθέτει τα κριτήρια ενός πραγματικού παγκόσμιου πολέμου.
Η γεωγραφία της σύγκρουσης και η διάταξη των εμπλεκόμενων δυνάμεων είναι χαρακτηριστικές.
Η καρδιά του πολέμου βρίσκεται σε έναν σχετικά περιορισμένο γεωγραφικό χώρο. Στην Ανατολική Μεσόγειο, τον Περσικό Κόλπο και το δυτικό τμήμα της Μέσης Ανατολής. Εκεί πραγματοποιούνται τα περισσότερα πλήγματα. Αν επιχειρήσει κανείς να αποτυπώσει τη σύγκρουση σε έναν χάρτη, προκύπτουν τρεις σαφείς «κύκλοι» εμπλοκής.
Ο πρώτος κύκλος είναι ο πυρήνας της σύρραξης. Εδώ βρίσκονται οι άμεσοι εμπόλεμοι. Το Ιράν, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Σε αυτό το επίπεδο ανήκουν επίσης οι οργανώσεις που λειτουργούν ως επιχειρησιακοί βραχίονες του Ιράν, κυρίως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Στα σύνορα Ισραήλ-Λιβάνου οι Ισραηλινοί εισέβαλαν σε περιορισμένη περιοχή, ενώ ιρανικές πολιτοφυλακές δρουν σε περιοχές της Συρίας και του Ιράκ. Ωστόσο ούτε το κράτος του Λιβάνου ούτε οι κυβερνήσεις της Συρίας και του Ιράκ έχουν εισέλθει επισήμως στον πόλεμο.
Ο δεύτερος κύκλος αφορά χώρες που δεν πολεμούν άμεσα, αλλά αποτελούν επιχειρησιακό χώρο της σύγκρουσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, όπου βρίσκονται αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Στην Ιορδανία λειτουργούν επίσης υποδομές επιτήρησης και αεράμυνας που συνδέονται με επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην Ανατολική Μεσόγειο, η Κύπρος αποτελεί κρίσιμο σημείο λόγω των βρετανικών βάσεων στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια. Οι εγκαταστάσεις αυτές χρησιμοποιούνται για επιχειρήσεις επιτήρησης και υποστήριξης στη Μέση Ανατολή και γι’ αυτό έχουν ήδη γίνει στόχος επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ο τρίτος κύκλος είναι γεωγραφικά πολύ ευρύτερος αλλά στρατιωτικά πιο χαλαρός. Περιλαμβάνει περιοχές όπου έχουν σημειωθεί μεμονωμένα επεισόδια ή επιχειρήσεις στη θάλασσα. Επιθέσεις εναντίον πλοίων έχουν αναφερθεί στον Ινδικό Ωκεανό, όπως η βύθιση τα ιρανικής φρεγάτας στη Σρι Λάνκα, ενώ η ναυσιπλοΐα επηρεάζεται σε ολόκληρη τη διαδρομή που εκτείνεται από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα. Τα περιστατικά αυτά δημιουργούν την εντύπωση ότι ο πόλεμος εξαπλώνεται σε τεράστιες αποστάσεις, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μεμονωμένες επιχειρήσεις εναντίον κυρίως εμπορικών στόχων μέσα σε ένα ήδη παγκοσμιοποιημένο δίκτυο θαλάσσιων μεταφορών.
Η ανάλυση των στρατοπέδων δείχνει ακόμη πιο καθαρά την εικόνα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται, ουσιαστικά, ένα κράτος. Το Ιράν, υποστηριζόμενο από μη-κρατικούς δρώντες όπως η Χεζμπολάχ και σιιτικές πολιτοφυλακές στη Συρία και στο Ιράκ. Από την άλλη πλευρά βρίσκεται ένα σύνολο κρατών που συνεργάζονται επιχειρησιακά ή φιλοξενούν στρατιωτικές υποδομές των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Στον κατάλογο αυτό περιλαμβάνονται, πέρα από τις ίδιες τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Ιορδανία.
Αυτή η διάταξη δεν θυμίζει σε τίποτα τη δομή ενός παγκοσμίου πολέμου. Σε μια πραγματικά παγκόσμια σύγκρουση θα υπήρχαν τουλάχιστον δύο συγκρίσιμα μπλοκ κρατών, με μεγάλες δυνάμεις να πολεμούν άμεσα μεταξύ τους, με πολλαπλά κύρια μέτωπα σε διαφορετικές ηπείρους και με τη μετατροπή μεγάλων οικονομιών του πλανήτη σε πολεμικές. Σήμερα δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.
Η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν τις εξελίξεις χωρίς στρατιωτική εμπλοκή, ενώ η Ευρώπη περιορίζεται σε πολιτική και αμυντική υποστήριξη. Ευρωπαϊκά πλοία κατευθύνονται προς την ανατολική Μεσόγειο για υποστήριξη της Κύπρου, αλλά αυτό πολύ απέχει από το να χαρακτηριστεί «εμπόλεμη» η Ευρωπαϊκή Ενωση.
Συνεπώς, από στρατηγική σκοπιά, η πιο ακριβής περιγραφή είναι ότι πρόκειται για έναν περιφερειακό πόλεμο υψηλής έντασης, με ευρεία γεωγραφική ακτίνα επιχειρήσεων αλλά με σαφή πυρήνα στη Μέση Ανατολή. Η χρήση της φράσης «παγκόσμιος πόλεμος» εξηγείται κυρίως από την εντυπωσιακή διάχυση των επεισοδίων σε μεγάλες αποστάσεις και από την εμπλοκή της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Ομως η γεωγραφία των πυραύλων και των drones δεν αρκεί για να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο πόλεμο. Για να συμβεί αυτό θα έπρεπε να αλλάξει δραματικά η ισορροπία δυνάμεων και να εμπλακούν άμεσα μεγάλες δυνάμεις σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί. Και χωρίς αυτό, ο όρος «παγκόσμιος πόλεμος» παραμένει περισσότερο δραματικός τίτλος παρά στρατηγική πραγματικότητα.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News