Wikileaks Phuansuahmi Chinram le Kawlram Thuhla
Chin World Media
August 27, 2011

25/08/2011 ni ah Wikileaks Pawlkom cun leilungtlun hmun zakip ih US ramdang pehtlaihtu palai, US Embassy pawlih hnatuannak thuhla, US ramdang pehtlaihnak thirhri thoih ca (US diplomatic Cable) 143, 041 files lenglo mipi theih dingin a phuangsuak. Wikileaks Pawlkom ih Twitter cahmai parah cun �We Open Governments�, �Cozah Hnatuan Kan Phuang Lang a si� tin an tarlang. Hivek cozah thuthup pawl ziangtin an ngah thei ti cu an sim tel lo. Wikileaks cun tui hlanah US Ralkap pawlin Afghanistan, Iraq le Guantanamo ih an hnatuan dan thuhla pawl tamzet a rak phuagsuak zo. Kawl Ralkap Bawi- Than Shwe in Manchester United bawhlung team lei dingin a rak timtuah lawk thuhla pawl tla anmah, Wikileaks pawlin an rak phuangsuak dahmi a si.
US diplomatics Cable suahmi sungah, Rangoon US Embassy ih file pawl kha a rak tel ve. Rangoon, US Embassy ih kum 2000-2009 sung hnatuandan thuhla pawl a tel. Myanmar cu kan theih cia vekin Ramdang thawn pehtlaihnak a nei tam lomi ram pakhat a si ruangah a sungih Cozah hnatuandan ngaingai cu himi files sung khalah felfai zetin a tel lo. US Embassy ih an thil hmuhdan pawl le anmah ten thuthennak (assessment) an tuahmi thupuansuah (report) pawl an tambik.
An telhmi thuhla sung ihsin mipi theihtha thuhla pawl cu Myanamr le Vietnam an pehtlaih awkdan, Pi Aung San Suh Kyi le NLD ih thuhla, Kawlram refugees thuhla, Cyclone Nargis lai thuhla, Sanction (Leilawnnak Dawnkham) thuhla, Kawlram le Rittheisi (Drugs) thu um dan, Kawlram Sumdawndan thu pawl US pawlih an hmuhdan vekin an nganmi report pawl an si.
Wikileaks nih Chinram kong a phuan chuahmi ah Kawl nih Myanmarnization timi kha ngol (back off) a timh kong a chim, tiah chinworld nih Wikileaks nih a chuahmi a leh chinmi ah kan hmuh.
Wikileaks cu kan hngalh bantuk in Vawlei cung a hnintu, ram kip cozah mual a phaohtu kha an si ko. Atu tiang hi, an hotu Assang cu England ah an hren ko rih. 2010 thawkka ah a rak lar takmi an si, i “We Open Governments”, ‘Cozah rianttuannak kan phuan” an ti. USA cozah zong an thin a rak hunh hna. Cozah kip an thin a rak domhter hna i Kawlram kong zong zeimaw a rak phuan. Atu tan 25/08/2011 ah a phuan tthan i Chinmi kong pathum ai tel tiah atang lei bantuk hin chinworld nih a leh.
Chinram nih Kawl cozah he umtti kha ai nuam lo
Kawl cozah nih Myanmanization tiin tlangcungmi hna kha kawl ah canter ding prokrem an rak ngeihmi, Chinmi hna Buddhist ah canter timhmi prokrem hi Kawl acozah nih ngolh (back off) a timh cang, tiah wikileaks nih a chim. Biaknak he pehtlai in dawnhkhamnak hna zong Cozah nih a thlahdorh (relax) chin lengmang ko. Cun 2004 i cozah nih tlangcung i rak phunmi Vailamtah tung an rak phawi an rak hrawh. Cu hnu te cun, kha bantuk tuah ding Chinmi an i ralring ngai. Chinmi Kharifa pawl zong, Cozah sinin harsatnak a phunphun an tong ko nain, an zumhnak a fek tthiam ko, le "Hallelluiyah" ti in hlasak thawng cu Chinram khuakip le innkip ah zan chiar tein theih peng a si, tiah a chim.
Hi report a tialtu pa nih Laitlang a rak tlawnchan cu, Visa hmuh dingin hlennak (Visa Fraud) kong va hlat dingah a si. Chinmi hna nih, "pehtlaihnak ngeihnak dingah zulhbeh" - “Follow-to-Join” timi ah chungkhat le sahlawh kan kawhdan, thawngpang a hlatah a kal cu a si. A va hmuh khawhmi cu ramdang in, ka nupi, ka pasal a si tiah an kawh, an laak lenmi pawl hi a si taktak lomi a si, i an chungkhat pawl an si deuh zia kha a va hmuh khawh. Hi bantuk thil dik lo in tuahmi pawl hi Chinmi hna nih tha an pek ti a si. Documents (an kong) kha anmah duhning Phaisa ngeipawl nih an tuah khawhmi zong kha, a chimmi chungah ai tel.
Hakha Baptist Church i an pastor pakhat zong nih hi reporter sinah Marriage Certificate (Thitumnak ca tlap), visa lut nak caah, a duhtu paohpaoh kan chuahpiak ko hna, tian a rak chim. Cun khuate lei pawl zong nih mah hi US visa le asylum process, ram buai ruangah maw, zei dang ruang zong i cozah he ai ralmi hna nih mi ram i dornak an halmi pawl kong an theih vemi kong a va hmuhmi ko cu a khuaruah a va har khun. tiah Chinworld nih a ttial i Ref: Rangoon 0082 a hman.
Chinmi hna nih India ram hi kan nunnak caah kan bochan tukmi, cun chawlehnak kan ngeih loning hna zong report a tuah. Laimi hna hi an rianttuan nihlawh a niam ning, hlawhsang an ngah khawh bikmi cu Cachimtu le nurse lawng an si zia a va muh. Cu bantuk rian ngeitu hna zong, khuate lei lawngte ah an kuat hna zia a va hmuh rih. Cu ruangah Chin kharifa hna le kawl pawl tahchunh ahcun kawl pawl caah a let in opportunity (hawi dang sinin hmuh khawhmi le tuah khawhm kan ti lai.) an ngeih. Laitlang ah nawlngeihnak a ngeitu pawl zong hi Kawlmi lawngte an si, a ti rih. Nihin i Laimi hna nih cun Government of Burma(GOB) sinin mahte uk khawhnak hal ti lo in, kawl pawl he daiten umtti i biaknak tu hi biapi deuh ah chia in dai tein nun a duhtu tamdeuh hna seh law a lo, tiah a chim fawn. GOB nih zeihmanh a bawmh hna lo ruangah ramdang in um laimi hna le UNDP pawl tu hi ramchung i um laimi pawl nih an bochan deuh hna, a ti.
A dang cu, Chinworld website ah rel chap ding a si.